Bıylǵy sý tasqynynan zardap shekken halyqtyń jaǵdaıy elimizde turǵyn úılerdi saqtandyrý máselesine túrtki boldy. BUU málimetinshe, sońǵy 20 jylda dúnıe júzinde tabıǵı apattar, ıaǵnı jer silkinisi, sý tasqyny, qurǵaqshylyq pen daýyl sany eki ese ósken. El halqynyń 75 paıyzy daýyl, laı kóshkini, sel, sý tasqyny, jer silkinisi, orman jáne dala órtteri sekildi tabıǵı apattardyń qaýpi joǵary aýmaqta ornalasqan. Halyqaralyq tájirıbede mundaı tabıǵı jáne tehnogendik apatty aımaqtary bar elderde arnaıy saqtandyrý qorlary, memlekettik baǵdarlamalar men mindetti saqtandyrý júıesi jumys isteıdi.
Senator Bıbigúl Jeksenbaı zalaldy óteýdiń jańa tásilderine baılanysty óz usynysyn jarııa etti.
«Halyqtyń baspanasyn saqtandyrýǵa yqylas tanytpaıtynyn túsiný qıyn. Memleketimizdiń áleýmettik baǵytqa basymdyq beretin saıasaty osy segmenttiń naryq jolymen damýyna kedergi keltiredi. Tótenshe jaǵdaı kezinde zardap shekkenderge memleket pen qamqor jandardyń únemi qoldaý kórsetetinine adamdar úırenip qalǵan. Memlekettiń resýrstary sheksiz emes. Tótenshe jaǵdaı oryn alǵan ýaqytta Úkimettiń rezervtegi qosymsha qarjy kózderiniń ózi jetpeı qalatyn kezder bolatynyn túsinetin kez keldi», degen edi senator.
Senatordyń aıtýynsha, sheteldik saqtandyrý kompanııalarynda táýekelder qaıta saqtandyrylady. Qaıta saqtandyrý tetikteriniń kómegimen álemniń túkpir-túkpirindegi kompanııalar táýekelderdi ózara bólisip, zardap shekkenderge saqtandyrý tólemderiniń túsýin qamtamasyz etedi.
«Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, apattyq táýekeldi saqtandyrýdyń barlyq sátti úlgisi yqtımal shyǵyndardyń orasan zor kólemine baılanysty memleket-jekemenshik áriptestigi qaǵıdaty boıynsha júzege asyrylady», deıdi depýtat.
Ol túıtkildi bylaı tarqatý qajet deıdi:
Elimizdegi saqtandyrý júıesin jetildirý jáne turǵyn úılerdi mindetti saqtandyrý múmkindigi boıynsha halyqaralyq uıym ókilderi, sarapshylardyń qatysýymen arnaıy vedomstvoaralyq komıssııa qurýdy qarastyrý; Otandyq saqtandyrý kompanııalarynyń tótenshe jaǵdaılar shyǵynyn óteýge qatysty áleýetine saraptama jasalyp, olardyń jarǵylyq qorlaryn kóbeıtý jaǵdaıyn zerdeleý; Azamattarǵa tótenshe jaǵdaılar qaýpi týraly aldyn ala udaıy eskertip, turǵyndardyń da jaýapkershiligin arttyryp, oıǵa alǵan sharalardy qoldanýyna barynsha jaǵdaı jasaýdy qarastyrý. Prezıdenttiń osy oraıdaǵy talaby jeke zańnamalyq normada kórsetilý múmkindigin oılastyrý. Tabıǵı apattar saldarynan keltirilgen zalaldy óteý tártibin qalyptastyrý úshin turǵyn úıdi azamattardyń menshigine berýdiń naqty tártibin retteý, halyqty tabıǵı apattardan, onyń ishinde sý tasqynynan saqtandyrý men qorǵaýǵa baǵyttalǵan tıisti zań jobasyn ázirleýdi qarastyrýdy usyndy.2024 jyldyń alǵashqy eki aıynda ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda múlikti erikti saqtandyrý sharttary 77,3 paıyzǵa ósken. Saqtandyrylǵan turǵyn úıler sany boıynsha Astana kósh bastap tur. Onyń úlesine jańa saqtandyrý sharttarynyń jartysy – 50,4 paıyzy tıesili. Almatynyń úlesi– nebári 14,85 paıyz. Alaıda sý basqan aımaqtarda jeke múlikti saqtandyrý deńgeıi óte tómen – 1 paıyzdan da az.
Seısmıkalyq qaýipti aımaqta turǵan Almaty qalasynda jer silkinisi únemi bolyp turady. Jer silkinisinen saqtandyrý úrdisi qalyptasa qoıǵan joq. Degenmen azamattar jyljymaıtyn múlikterin apattyń osy túrinen saqtandyrǵan bolsa, apat saldarynan turǵyn úıge keltirilgen zııandy óteýge bolar edi deıdi mamandar. Resmı derekterge qaraǵanda, bizdegi barlyq jyljymaıtyn turǵyn úı nysandarynyń 2 paıyzdan az kólemi ǵana saqtandyrylǵan. Jyl basynda oryn alǵan qatty dúmpýlerden keıin turǵyn úıdi erikti saqtandyrýǵa ótinish bildirgender sany artqan kórinedi.
Buǵan deıin turǵyn úıdi saqtandyrý kóbine ıpotekalyq nesıeleý sheńberinde ǵana júrgiziletin. Jaqynda depýtattardyń turǵyn úılerdi mindetti saqtandyrýǵa alý týraly bastamasynan keıin tótenshe shyǵyndardy óteý turǵysynan otandyq saqtandyrý kompanııalarynyń múmkindikterine taldaý júrgizý úshin vedomstvoaralyq komıssııa qurylǵan edi. Alaıda saqtandyrý naryǵynyń ókilderi bul máseleni qolǵa almas buryn turǵyn úı jaıyn, saqtandyrý somasy men qandaı tabıǵı apatqa tap bolǵanyn naqtylaý kerektigin aıtady.
Saqtandyrýshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Vıtalıı Verevkınniń aıtýynsha, múlikti saqtandyrý arqyly múlikten tolyq aıyrylý qaýpin azaıtýǵa, zalaldyń ornyn toltyrýǵa múmkindik bar.
«Negizinen belgili bir óńirde turǵyn úıdi naqty qandaı jaǵdaıdan saqtandyrý qajettigin, saqtandyrý jaǵdaıy týyndaǵanda qarajatty qaıdan alýǵa múmkindik bar degen máselelerdi sheship alý kerek. О́ıtkeni bıylǵydaı zardap shekken 13 myń úıge tólem jasaýǵa saqtandyrý kompanııalarynyń shamasy jetpeıdi. Elde tabıǵı jáne tehnogendik apattyń saldaryn joıýǵa baǵyttalǵan arnaıy saqtandyrý qoryn qurý ázirge qajetsiz. Sebebi bizde ázirge saqtandyrý naryǵy damyǵan elderdegideı biliktilik jetkiliksiz», deıdi V.Verevkın.
Keıbir sarapshylar ruqsat etilmegen jerge qurylys júrgizip, keıin memleketten ótemaqy talap etken halyqtyń shaǵymy zań sheńberine syımaıdy deıdi. Sondyqtan bul jerde tek halyq emes, sol úıdi ruqsat etilmeıtin jerge salýǵa jol bergen jaýapty mekemelerdiń de qyzmetterin qatańdatý shart.