TASQYNǴA TOSQYN

Jýrnalıst jolda júrgende

2. TARBAǴATAI TAǴYLYMY

Tarbaǵataıǵa túndeletip kele ja­tyr­myz. Kókpektiden keshirek shyqqanbyz. О́zenderdi qarap. Kópirlerdi kórip. Tarbaǵataı aýmaǵyna kire bere nóser jańbyr tópeleı tógip qoıa berdi. Joldyń jaǵasymen josylyp aqqan sý júrek sýlatady. Jaýynyńyz jýyqta basyla qoımady. Talaı-talaı maıqana kórgen kánigi júrgizýshimiz Toqtarbek Tákejanov syr bermes. Degenmen, úsh-tórt tusta joldan taıyp kete jazdadyq. Eki jerde bylqyldaǵan oıpań ýat laqtyryp, ázer ońaldyq. Túnińiz ortasyna jaqyndaǵan shaqta jeldete urǵan julqyma jańbyrdan dirdektep, aýdan ortalyǵy Aqsýatqa iliktik-aý. Ákimdiktiń jataǵandaý úıinde ke­zek­shiden basqa eshkim joq. Ázerlete izdetip, álden ýaqytta ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi Aıdos Taıshógelovti taptyq. Únemi kúlimsirep júretin jas jigit eken. Jýrnalıstiń balasy eken. “Aǵalar, Aq­sýattyń dámhanalary túp-túgel quly­p­tanyp úlgerdi. Bizdiń úıden ne buıyrsa, sony qanaǵat qylasyzdar”, – deıdi jyp-jyly jymıyp. Nazym kelinniń nysaı-nıetine tántisiz. Býlaǵan kartobyn bólke nanmen buralaqtaı asap, ystyq sháıin urttap, jan shaqyrdyq. Qonaqúı úshin endi-endi ıkemdelgen, áli iske qosyla qoımaǵan meken-jaıda ildáldalap kóz ilgenbiz. Tańerteń tursaq, qasymyzda júrgen Qańtarbaıuly qabaq shytyp, Ońdasyn oılanyp otyrypty. “Sizden yńǵaısyzdaý boldy ma, qaıdam”, – desedi qosarlanyp. “Qaıdaǵy yńǵaısyzdyq? Tasqynnyń, topan sýdyń zardaptarynan zapylanǵan jurtty kórip kelemiz. Jántikeı men Kókjyrada áli kúnge deıin adamdar palatkalarda turyp jatyr. Olarmen salystyrǵanda, sizder men bizdiki ujmaqtaı emes pe”? Deımiz. Dedik te, aýdan ákimdiginiń keńsesine kirdik. Ákimniń orynbasary Slambek Ázimhanov ta yńǵaısyzdanyp, keshirim surap jatyr. Densaýlyǵy bolmaı, tún­deletip dárigerge qaralypty. Qy­sylardaı dáneńe joqtyǵyn sezdirip, ekinshi qa­battaǵy májilishanaǵa endik. Aýdan ákimi Manarbek Saparǵalıev qul­qyn­sáriden-aq qurylys júrgizetin merdigerlerdi jınap, ju­mystyń jaıyn keńesip otyrypty. Ústinde qaraqoshqyl kúrteshe, aıaǵynda rezeńke etik. Shashyn taramaqqa ýaqyty joq-aý. Qalaı ǵana janyńyz ashymas?! Aýyldardyń ákimderi de osynda eken. “Merdiger myrzalar, búginnen qaldyrmaı tirkeý qujattaryńyzdy túp-túgel rettep bitirińizder, sózbuıdaǵa salar ýaqyt joq, – deıdi Manarbek myrza oryssha-qazaqshany aralastyra sóılep. – Búgin saǵat onda oblys ákiminiń orynbasary Serik Táýkebaev keledi. Ol kisi bizdiń aýdanda bir apta boıy bolyp, Kókjyra men Jántikeıdegi jańa qurylystyń jumysyn jandandyrmaqshy. Bárińiz saǵat on birde Jántikeı jazyǵyna jınalyńyzdar”. Tarbaǵataı. Bul taýyńyzdyń basqa­sha­laý bir aty – Barqytbel. Beý, shirkin-aı, deseńizshi! Barqytbel dese, Barqytbel ǵoı. Tarbaǵataı – Barqytbeldiń ishin jaılap jatatyn myńǵyrǵan mal bar. Bes júz de jetpis qystaý bar. Qaıran jylqy tebindeıdi. Qazaqtyń qara qoıy da qys­tan qymtyrylmas. Jeti aı qysyńyzǵa arnap pishen jınamaıtyn edi jurtyńyz. Azdap-azdap shóp shabar. Shaqtap-shaqtap shómele úıer. Áredik-áredik maıda-maıda maıalar salar. Al bıyl she, bıyl?! Qańtardan bastap aqsha qaryńyz alapat qarqyn alǵan. Birte-birte bir metrden asqan. Tamyljyp turar Tarbaǵa­ta­ıy­ńyz­da. Baýraıy balqaımaq Barqytbelińizde bulaǵaı bulǵaq bastalǵan. Naýryzdyń qaq ortasynda espe jelge ulasqan. Jıyrma gradýsqa jeteqabyl jylyp jónelgen. Tarbaǵataıdyń basy muzdap turǵanmen, orta tusy oıylyp túsken. Eńisteri egil-tegil erigen. Aǵyn-tógin tasyp, tasqynǵa aınalǵan. Bireýler aıtady. Baǵzydan beri Bar­qyt­bel bulaı búlinbegen dep. Ekinshileri júz jasaǵan qarııalaryna súıenedi. Toq­san toǵyz jyl buryn tap osylaı topan sý qaptaǵan eken dep. Úshinshileri júıe­leıdi, tek ótken ǵasyrdyń alpys toǵyzynshy jylynda ǵana tasqyn biraz tabalaǵan dep. Bıylǵy bulǵaqtyń tórtten birine shamalaǵan dep. Ár jyl saıyn Tarbaǵataı taýlarynda naýryzyńyzdyń aıaǵyna deıin-aq qasat qar qalmas-ty dep. Al bıyl she, bıyl?! Barqytbelińiz birdem­de yssylap, Shiliktiniń shaly­ǵynan solyqtap, tutas Tarbaǵataıyńyz appaq tonyn taban astynan sheshti de tastady. Kúrk-kúrk jótelgendeı bolǵan. Qarǵyn júrip kep-kep bergen. Kenet kúrkireı jóńkigen topan sýdyń jan sho­shytarlyq gýili men sýyly estilgen. Qys­taýlardaǵy jylqy shurqyraı shyń­ǵy­rys­qan. Qaraýytqan qoınaýlardan myńdaǵan sıyr móńireı ókirgen. Qazaqtyń qara qoıyna deıin qorqynyshqa baýyzdal­ǵandaı qylǵyna mańyraǵan. Tarbaǵataıdan tómenge qaraı lyq­sy­ǵan topan sý úlkendi-kishili ózenderdiń arnalaryna syımaǵan. Bazar ózeni bazary tarqaǵandaı kúı keshti. Tula boıynyń toz-tozy, boıra-boırasy shyǵyp, tas­qyn­nyń túbinde talyqsyǵan. Boǵastyń boıy da byt-shyt. Shet Boǵas pen Orta Bo­ǵas­tyń qaıda qalǵany beımálim-di. Qy­zyl­kesiktegi uzyndyǵy otyz metrden, bıiktigi on úsh metrden asatyn kópirdi topan sý qopara qıratyp, aǵyzyp áketken. Jántikeı aýylynyń ákimi Aıgúl Imanǵalıeva búı deıdi: “Bizdiń okrýgke Jántikeı, Qojageldi, Ýan eldi mekenderi qaraıdy. Qojageldi ǵana aman qaldy. Jántikeı men Ýandy túgel sý aldy. Ýannan 12 úı, Jántikeıden 187 úı tas­qynǵa ketti. Alǵashqy apat 15 naýryzda keldi. Keıinnen taǵy qaıtalandy ǵoı. Áýelgi tasqynnan soń-aq kómek keshikken joq. 1064 adamdy Aqsýatqa evakýasııa ja­sadyq. Tótenshe jaǵdaı jónindegi aý­dan­dyq mekemeniń bastyǵy Baqytbek Nur­ǵalıev kúni-túni tynym tappady. Ji­git­teri de. Oblystyń ákimi Berdibek Sa­parbaev tikushaqpen jetti. Qystaý­lardaǵy qoralardan alǵashqy kúnniń ózinde 21 adam tikushaqpen qutqaryldy. Aıaq­tary aýyr áıelder Aqsýatqa áýemen ákelindi. Aýdan ákiminiń orynbasary Slambek Ázimhan bóget qurylysynyń basynan ketpedi. Taksıst bop júrgen qa­ra­paıym jigitimiz Samat Otarǵalıev pen jaı jumysshymyz Halel Mamashevqa deıin naǵyz patrıottyqtyń úlgisin ta­nytty ǵoı, ne kerek. Bógembaı men Or­ta­baz tusyna eki tospa tezdetip kóteril­megende, ekinshi tasqyn talaı álek ákeler edi...” Jántikeı jurty túgel syılaıtyn Saılaý Qunafın aqsaqal barshaǵa basalqa bola bilipti. Jetpis úshinshi jyly sál-pál sel júrgende, osy Sákeń biraz-biraz teperish kórip, tájirıbe jınaqtaǵan kórinedi. Bıylǵy tasqynnyń aldyn alyp, betin qaıtarýǵa septeskeni de sondyqtan. “Bizdi qoıshy, Saparbaev segiz márte keldi ǵoı, sony aıtsańshy. Orynbasarlary Serik Táýkebaev pen Túsiphan Túsipbekov aptalap, aılap osynda júredi”, – deıdi Saılaý aqsaqal. Topan sý basqan kúnderi Jántikeıdiń jan aıamas ákimi Aıgúl Imanǵalıeva qasyna qyryq jigitten jasaq quryp, aýylda qalǵan. Alǵashqyda aýyl adam­darynyń bári irgetasy bıigirek mektepter men klýbtarǵa tasylǵan. Qaıyqtarmen. Keıinnen aýdan ortalyǵy Aqsýatqa avtobýspen jetkizilgen. Oblys ákiminiń orynbasary Túsiphan Túsipbekov aıtady: “Úreı býǵan, qas-qaǵymda kúlli múlik-múkámalynan, ǵumyr boıy tir­nektep jınaǵan dúnıesinen maqurym­danǵan myń­daǵan adamdy kóz aldyńyzǵa eles­tetińizshi. Ońaı emes. Aqsýattyqtar abdyraǵan eldi erekshe yqylaspen, júrek jylýymen jubata qarsy aldy. Úıdi-úılerine ornalastyrdy. Iilip tósek, jaıylyp jastyq bolardaı peıil ta­nytty. Eldiń eldigi, bereke-birligi osyn­daıda tanylady eken. Sátbaev atyndaǵy mektepke 1200 adam jaıǵasty. Balabaqsha, ınternat lyq toldy. Kókjyradan, Jántikeıden, Ýannan, Qyzylkesikten, taǵy basqa aýyldardan jetkizilgen jandar ǵoı”. Aıgúl aıtady: “Tek bizdiń bir aýylymyzdan ǵana 1200-den asa iri qara, 100-den asa jylqy, 5 myńdaı qoı shyǵyn boldy. Malynan, úıinen aıyry­lyp qalǵandardyń arasynan ashynǵandar da shyqty. “Eshqaıda barmaımyn” dep otyryp alǵandardy kórdik. Shydadyq. Shydas bere almas pa edik, kim bilsin. Elimizdiń, Elbasymyzdyń qamqorlyǵyn sezinbegende. Memleketimizdiń mereıin uǵynbaǵanda. Qanshama kómek kelip jatty deseńizshi! Joǵarǵy jaqtan. О́z oblysymyzdan. Ońtústik Qazaqstannan. Qaraǵandydan. Aqmola oblysynan. Asta­nadan. Almatydan...” Sondaı kúnderdiń birinde Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary О́mirzaq Shókeev biraz mınıstrlerdi, ózge de tıisti laýazym ıelerin, Parlamenttiń birqatar depýtattaryn bastap kelgen. “Bizdi Elbasy Nursultan Nazarbaev arnaıy jiberip otyr. Sizderdiń jaǵ­daılaryńyzben jan-jaqty tanysyp, tıisti sheshimder qabyldap, tasqynǵa tosqyndy nyǵaıta túsýge keldik, – degen edi sonda Shókeev. – Topan sýdyń aldynda ǵana Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojko basqarǵan jumys toby óńirdi aralap, Úkimetke naq­tyly usynystar engizgen bolatyn. Sonyń nátıjesinde 19 naýryzda asa shuǵyl túrde 850 mıllıon teńge qarajat aýdaryldy. Bul qarjy tıimdi túrde jumsalyp jatyr. Árıne, jaǵdaı ońaı emes. Biraq, jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa bizdiń múmkindigimiz tolyq jetedi”. Shtabtyń sol májilisinde Berdibek Saparbaev óńirdegi apat shyǵynyn tol­tyrý úshin 10,2 mıllıard teńge kerektigin maǵlumdaǵan. Birinshi Vıse-Premer onyń da birte-birte júzege asatyndyǵyn meńzegen. О́mirzaq Shókeev sol saparynda barlyq negizgi-negizgi máselelerdi naqtylaǵan. Baspanasy jaramsyz bop qalǵandarǵa memleketten tıisti qarjy bólinetinin, jóndeý qajet etiletin baspanalarǵa kómek qarjy retinde emes, oblys ákimdigi tarapynan qurylys materıaldary túrinde kórsetiletinin, jóndeý jumystaryn turǵyndardyń ózderi júrgizetinin aıtqan. Bastapqyda azyq-túlik, materıaldyq jáne aqshalaı járdem jasalatynyn túsindirgen. Bes jyldyq jeńildetilgen nesıeni qalaı alýǵa bolatynyn táptishtegen. Sóziniń sońynda О́mirzaq Shókeev búı degen: “Oblysta Tótenshe jaǵdaılar jónindegi arnaıy shtab qurylady. Ony basqarýdy О́skemen qalasynyń ákimi Islam Ábishevke júkteýdi tapsyramyn. Islam Ál­mahanulynyń bul baǵyttaǵy tájirı­besi óte mol. Ońtústik Qazaqstanda birneshe jyl buryn bolǵan alapat sý tasqynynyń zardaptaryn joıý jónindegi jumystarǵa iskerlikpen jetekshilik etken”. Ánekıińiz, Ábishevti nelikten shtabtyń basshysy etkenin endi túsingen bolarsyz. Sizdiń tilshińiz Saryaǵashtyń sarala jota-jondary men Kelestiń kúreńkeı bel-belesterindegi bulǵaq týraly kezinde “Kibise qarǵyny” degen dúnıe jazǵan. “Egemen Qazaqstan” gazetinde. Sol qarǵynnyń zardamdy zalaldarymen kúni-túni kúreskenderdiń basynda da Ábishev júrgentuǵyn. Islam myrzańyz Tarbaǵa­taıdan bastalǵan tasqynǵa tosqyn qoıýda kibise jylǵy Keles qarǵynynyń sabaqtaryn sheber paıdalanýdy usyndy. Sonyń bir parasy mynadaı edi. Aýyl turǵyndary óz aralarynan ár on úıge bir onbasy, ár júz úıge bir júzbasy saılaıdy. Barlyq másele negizinen solar arqyly sheshiledi. Munyń mánisi men mańyzy nede? Ádette, zilzala, topan sý, tasqyn, taǵysyn-taǵylar tusynda adamdar múlde ózgerip ketedi. Jalpy alǵanda, eldik, birlik, toptasý, tutasý sııaqty qasıetter artady-aý. Alaıda, kóptiń ishinen eshkimdi tyńdamaıtyndar, eshteńege kóńili tolmaıtyndar, kez kelgen nársege kúdik-kúmánmen qaraıtyndar kóbeıe túsedi. Tártip tómendeıdi. Bas-basyna bı bolǵysy barlar, bılikti tabalaıtyndar tabylady. Joǵarǵy jaqtaǵylarǵa, ákimdikterge senbeıtinder, ılanǵysy kelmeıtinder shyǵady. Minekıińiz, osyndaı-osyndaı psıholo­gııaǵa tolaıym-tutas tosqaýyl qoıý degenińiz keıde tipti tasqynǵa tosqyn qoımaqtan beter qıyn soǵady. Berdibek Saparbaev pen Islam Ábishev tasqyn júrip ótken Tarbaǵataıǵa shuǵyl tirlikterdi aıqyndamaqqa jetken. Paternalıstik pıǵyl údep turypty. Usaqtyq beleń alǵan. Ý-shýyńyz qulaq tundyrady. On bes adamnan qurylǵan aýdandyq shtabtyń naqty áreketi joqtyń qasy. “Onbasylar men júzbasylar saılandy ma?” – deıdi Ábishev. “Saı­landy”, – desedi jurtshylyq ókilderi. “Saılandy ǵoı”, – desedi shtabtaǵylar. “Káne, kim?” – deıdi Ábishev. Bilmeıdi. Eshqaısysy eshkimdi atap aıta almaıdy. Formaldy túrde, ústirt qaraǵan. Bári derlik. “Bulaı bolmaıdy”, – dedi Ábishev. Sebebi sol, aryz-shaǵym, maıda-shúıde áńgime qabyzdaǵan. “Meniń úıimdi jóndep kórgen joq”, “Múlik-múkáma­lymyzdy eskermedi”, “Bizge bes kılo makarondy kem berdi” degendeı máseleler ǵoı baıaǵy. “Islam Ábishevti Tarbaǵataı aýda­nynda qaldyramyn. Barlyq bılik qolynda bolady. Barlyq jaǵdaıǵa, tártip ornatýǵa basymen jaýap beredi, – dedi Saparbaev sol kúni salqyn qabaǵyn jaza almaǵan kúıi. – Tutynýshylyq pıǵyl, aýa jaıylýshylyq pen tártipsizdik jaqsylyqqa aparmaıdy. Osy esterińizde bolsyn”. Tarbaǵataıyńyzda birer táýliktiń ishinde tártip ornady. Ár on úıdiń adamdaryn shuǵyl jınap, onbasylar saılaýy ótkizildi. Hattamalar toltyryl­dy. “Tótenshe jaǵdaı kezinde barlyq quqyqtarymyzdy onbasyǵa senip tap­syramyz. Nusqaýlaryn buljytpaı oryn­daımyz”, – degendeı. Aýdan, aýyl bas­shy­larynan da, onbasylar men júz­basylardan da oryndaýshylyq tártip qatań talap etiletini maǵlumdaldy. Azyq-túlik, materıaldyq jáne aqshalaı járdem kórsetý ashyq, móldir túrde jú­zelene bastady. Úı-jaılardyń jaǵ­daıyn anyqtaýda tıtteı kemshilik pen kózboıaý­shylyqqa jol bergender jedel jazalanyp, isteri sotqa ótkiziletini málim etildi. Túsindirý, jumysqa jappaı jumyldyrý, ne istelmeı jatqanyn, ne kedergi bolyp otyrǵanyn habarlap otyrý – bár-bári onbasylardyń mindetine kirdi. Júzbasylar men arnaıy komıs­sııalardyń róli kúsheıtildi. Árbir turǵynnyń jaýapkershiligi talap etile bastady. Hattamalarda kórinis tapqan kelisimderdi buzǵan qandaı azamatqa da onbasyńyz alǵash eskertý, ekinshi ret qatań eskertý berýge, al úshinshi mártede tasqynnan zardap shekkender tiziminen shyǵarýǵa deıin quqyly boldy. Onbasylarǵa 20 myń, júzbasylarǵa 25 myń aılyq jalaqy belgilendi. Arnaıy kýálik berildi. Tártip osylaısha ornaǵan. Tótenshe jaǵdaıdyń talaby basqashalaý bolmaǵy jón. Shyntýaıtynda, oblys, qala, aýdan deńgeıinde basqarý, uıymdastyrý, másele sheshý jaǵdaılary jan-jaqty qamtyla qarastyrylǵan. Al aýyldyq jerlerde qıyndyq óte kóp. Toqsan túrli tirlik bar. Baıaǵy sapqoz, qalqoz, jergilikti keńes, qoǵamdyq uıymdar jabylyp atqarar tirlikter tutastaı aýyldyq ákimdik ıyǵyna artylady. Qıyndyqtar, kúrmeýi qıyn túıinder kóp. Islam Ábishevtiń onbasylar men júzbasylar jónindegi jańalyǵy búkil aýyldardyń ákimderine úlken kómek bolǵanyn, keremet nátıjelerge qol jetkizgenin búkil oblys moıyndap otyr. Kókjyra aýyldyq okrýginiń ákimi Baqytjan Kemerbaevty topan sý tusynda jurtshylyqtyń ózi bir aýyzdan qalap, qoldap, taǵaıyndatypty. Buryn da ja­ýapty qyzmetter istegen, mal dárigeri bolǵan. Biz Kókjyra aýylynyń janyn­daǵy jańa qurylystardy araladyq. Qazir 210 úı salynyp jatypty. Alpys úıdiń qabyrǵasy qalanyp bitipti. Toqsan úıdiń irgetasy tip-tik, nyp-nyq, bıik etip quıylypty. Aýyldyń demografııalyq jaǵdaıy sál-pál jaqsarǵandaı. Qaladan qaıta oralyp, kóship kelýshiler de joq emes. Eski mektep topan sýdan soń jaramsyz dep tabyldy. Alty júz oryndyq jańa mektep orny daıyndaldy. Jetkinshekter sabaqtan qalǵan joq. Kásiptik mektep pen balabaqsha ǵımarattarynda oqydy. “Kókjyranyń turǵyndary tórtinshi mamyrdan bastap Aqsýattan aýylǵa oraldy. 1096 adamǵa bes myń teńgeden birjolǵy járdemaqy, úsh aıǵa jetetin tegin azyq-túlik berildi. Úı-jaılar salynyp jatyr. Birtalaıynyń tóbesi jabyldy, edenderine taqtaı tóselip qoıyldy. Bulaı bolady dep oılama­ǵandar tańǵalyp, alǵys jaýdyryp júr. Jeńildetilgen nesıege umtylýshylar da bar. Biraq negizinen aǵaıyn-týystar qosqan qulyn-taılardy, torpaq-taıynshalardy, qoı-eshkini qanaǵat tutyp, kóbeıtýge tyrysatyndar basymdaý. Úı qury­lysyna, jóndeý jumystaryna belsene qatysatyn turǵyndarymyz kóbeıe túsýde”, – deıdi aýyl ákimi Baqytjan Kemerbaev. Marat Kenenbaev, Raıa Edigenova, Ivan Sheıner, Ǵabıt Súıesinov, Bek­bolat Sydyqov, Meıramgúl Igen­janova syndy onbasylar, Seısenbek Ahmetov, Seıit Oralbekov, Qaırat Nurbekov, Seısenbek Mahmetov sııaq­ty júzbasylar ózderine kórse­tilgen senimdi abyroımen aqtamaqqa qulshynar. Oblys ákimniń orynbasary Serik Táýkebaev Jántikeıden eki shaqy­rymdaı jyraqtaý, sál-pál dóńesteý jerden tańdalǵan jańa aýyl quryly­synda júripti. Shet kóshedegi úsh-tórt úıdiń dýaly kó­te­ri­lip­ti. Bul jer­den 190 úı tús­pek. Belsendi, jurt­shylyq­tyń alǵysyn ar­qa­la­ǵan on­basy­lar munda da bar­shylyq. Meı­ramgúl Ima­nova – solar­dyń biri. “Ján­tikeıdiń ji­­gitteri ala­qan­daryn ys­qylap júr edi, búgin oblystan Táý­kebaev myr­­­za kelip, biraz nár­se­lerdi naq­tylap berdi. Áne, anaý eki úıdiń qa­­byr­ǵalaryn qalap jat­qan­dar – ján­ti­keı­­likter. Olar túgilim, my­na men de bir brı­gada qu­ryp, qu­ry­ly­sqa shyq­qaly kel­dim”, – deı­di Meıram­gúl. Júzbasy Nurbol Ysqaqov jymyń­daıdy. Jańa Jánti­keı­diń jospar-jo­basy unaıdy. Aq­sýat­taǵy saz mektebi men balabaqshada jatqan jánti­keı­likter tezdetip aýyl­daryna oralǵan. Júzden astam palat­kalarda, qıraǵan, tóbeleri opyrylyp, ortalaryna túsken úıleriniń janyndaǵy aman qalǵan qosymsha jaılarynda, tipti, tıtimdeı-tıtimdeı kúrkelerde turyp, tirlikterin tirnektep, qoılaryn qyrqyp júrgender az emes. Jańa Jántikeıińizde 180 oryndyq jańa jobaly mektep, 100 oryn­dyq balabaqsha, 100 adam qabyldaýǵa arnalǵan emhana, 330 oryndyq klýb, kitaphanasymen, tur­mys­tyq qyzmet kór­setý ortalyǵy salynady. Barlyq úı-jaılar qyrkúıektiń sońyna deıin bitýi tıis. Bularǵa qosa demalys baǵy, saıajoldar, saıabaq ispetti jasyl jelek aımaǵy josparlanǵan. Jaman emes, árıne. Jántikeıdiń ákimi Aıgúl hanym bolashaq aýylyn túsinde kóretin bop júr. Keıde tasqyn-topannyń keýde tusyna jetkeninen, botana-laıly, qar­ǵyndy qyzyl sýdyń eni bir kılometrden, bıiktigi bes-alty metrden asyp, alapat kúshpen ysyldaı lyqsyp kele jatqanynan qashady-aı kelip. Janushyra júgirip. Kenet taý jaqtaǵy tepseń tósinen Yrǵyzbaı áýlıe kesenesi kó­rinedi. Taý turpattanyp. Túsinde. Aıaǵyna qaraıdy. О́ziniń. Qup-qurǵaq. Jańa ǵana sýda sııaqty edi. Artqy jaqqa qaraıdy. Qyzyl sý sheginip barady eken deıdi. Qýanyp ketedi. Túsinde. Baıaǵyda keńestik kezeńniń ózinde, sapqoz partkomynyń hatshysy bop júrip-aq osy kesenege kómekteskentuǵyn. Jasqanbaı. Jaqsy bopty-aý sonysy. Dep oılaıdy túsinde. Keıde tasqynnan soń ile-shala asyǵyp, Almaty jaqtan jetken, rýhanı demeý bola bilgen zııalylardyń orta­synda turady-aı. Túsinde. Jánti­keıde kindigin kesken, osynda ósken, búginde barshaǵa belgili qaıratker qalamgerge aınalǵan Saırash Ábishqyzy bulbul­daıyn saırap turypty. Túsinde. Áne, ekinshi tasqyn tutqıyldan lap qoıyp, Jántikeı jurty qaıyqpen júzip júrgende kelgen alashtyń aqıyq aqyny Ulyqbek Esdáýletke aıtqan ázilin túsinde taǵy qaıtalap, tań aldynda tyńaıyp, kúnmen birge kúlip oıanady. Sodan keıin-aq tynym joq qoı, tynym joq. Tún ortasynan aýa bir-aq oralar. Alaıda, ekinshi tasqyn tusyndaǵy azapty tirlikter men qorqynyshty oılar birte-birte seıilip keledi. Qaı taraptan da qamqorlyqty tereń sezinýdiń ózi rahat eken ǵoı. Áne, jańa Jántikeıdiń alǵashqy kóshesinde kógildir týyńyz tústes tórt-bes úıdiń shatyrlary aq shańqan nurmen shaǵylysyp, jarqyraı kórinedi. Aıgúl sol jaqqa qaraı asyqty. Aıaǵyndaǵy rezeńke etigi jep-jeńil sekildi. Sáýirdiń ortasynan bermen qarata aýdandyq gazettiń arnaıy qosymshasy shyǵarylyp keledi eken. Tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty qolǵa alynǵan bul shyǵarylym “Tarbaǵataı” dep atalady. Oǵan oblystyq “Dıdar” gazetiniń tilshileri de belsene kómektesedi. Qosymsha “Shyǵys-Aqparat” baspaha­nasynda jedel basylyp, jedel tara­tylady. Bizdiń qolymyzǵa sol “Tar­baǵataıdyń” 27 sáýir kúngi nómiri túsken. Pa­lat­kalardyń birinen alǵanbyz. Má­shınede otyryp oqyp kelemiz. “Eńsemiz bıik bolsyn, jerlester!” dep atalady bas maqala. “Bıylǵy qys pen kóktem erekshe qataldyǵymen, qıyn­dyǵymen el esinde qalary sózsiz. Tipti tarıhqa jazylyp, jylnamalarda saqtalary anyq. Bizdiń halyq munan da qıyn kezeńdi bastan keshirgen, talaı ótkelekterdi artqa tastaǵan. Sóıtip, shar bolattaı shyń­dalǵan. Jadyraǵan jazdyń kelýi janymyzǵa nur quıyp, erteńgi jarqyn ómirimizdiń basy bolsyn. Eńsemizdi tik ustap, arqaly jurt, arýaqty el ekendigimizdi tanytaıyq. Barqytbeldiń baýraıyndaǵy barsha halyq judyryqtaı jumylyp, bereke-birligimizben búkil elimizge tanylsaq, el nazary Tarbaǵataıǵa aýyp otyrǵan osy tusta taǵy bir synnan súrinbeı ótkenimiz bolmaq. Eńsemiz bıik, júzimiz jarqyn bolsyn, jerlester!” “Adamdyqtyń rámizi – shúkirshilik” deıdi hadısterde. Eńsesi túsip, ezilip júrgen eshkimdi kórmedik. Topan sý áýelgide-aq qattyraq júrgen, keıinnen qaıtalaǵan qaıran Tarbaǵataıda da. Shúkirshilik. Jántikeıdiń janynan taǵy ótip baramyz. Sál áregirekte qyzǵyn qurylys júrip jatyr. Adamdar keshegiden de kóbeıgendeı. Bas merdiger “PMK-Qurylys” JShS ǵoı. Kádýilgi Qaırat Nábıevtiń jigitteri ǵoı. Boǵas boıyndaǵy jarlaýyttar qaraýytyp kórinedi. Halyqaralyq qatynas joly sanatyna kiretin trassanyń eki jaǵynda da jarlar bar áli. Jóndelip-aq edi, túndegi tolassyz nóser áser etipti. Qaıbir kúni Tótenshe jaǵdaılar jónindegi oblystyq shtabtyń arnaıy jumys tobyna jetekshilik etetin Taýmurat Luqpanov málimdegendeı ǵoı. Respýblıkalyq, halyqaralyq, oblystyq tas joldar osyndaı tasqyn kezderinde zııandy bógettiń rólin atqarady. Sebebi sol, joldardyń astyna salynǵan sý qubyrlarynyń dıametri mundaı mol sýdy ótkizýge múlde eseptelmegen. Eki márte topan sý basyp ótken Ján­tikeıińiz jaq, báribir, qońyrqosh­qyldaý tústen aryla almaı jatypty. Qı­ran­dylar barshylyq. Kók palatka­laryńyz da alystan qaraýytyńqyrap kórinedi. Ese­sine qurylys qyzyp, bir­ta­laı úı boı kóterip, birnesheýi sha­tyrl­a­nyp, bir she­tinen jaınaı bastaǵan jańa Jántikeıge qaıta-qaıta qaraı bergińiz keledi. Qyzylkesik aýyly jaq bıikteý. Eki birdeı kópiri qıraǵanymen, ol aýyldaǵy 374 úıdiń beseýi ǵana zardap shekti. Sý basty. Qalǵandary din aman. Anaý Aıagóz – Boǵas tas jolynyń jaǵdaıy nasharlaı túsken. Jóndeýge kóp kúsh kerek. Mynaý biz kele jatqan joldyń da kináraty kóp. Temir kóligimiz taǵy sekirdi. Taıǵanap baryp toqtady. Toqtarbek saspaıdy. Jántikeı qurylysy jaqtaǵy oıpańdaý joldyń janynda sement tasıtyn úlken máshıne batpaqqa batyp, jantaıyp jatyr. Iá, ońaı emes. Biraq túngi tolassyz jaýyn tyıylǵan. Tarbaǵataıdyń aspany shaıdaı ashyq. Qyzylkesik jaqtyń qyrattarynda jýsan jelkildeıdi. Marhabat BAIǴUT. Sýretterde: Jańa úıler jyldam salynady;  qurylysshylar palatkalary; Serik Táýkebaev pen Aıgúl Imanǵalıeva; Manarbek Saparǵalıev te únemi osynda; órshil ózen órekpıdi. Sýretterdi túsirgen Ońdasyn ELÝBAI, “Egemen Qazaqstan”.