О́tken jyldyń 1 qyrkúıeginen jer-jerde resimdelmegen múlikti jarııa etý bastalǵan-dy. Múlikti jarııa etý aksııasy ústimizdegi jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin jalǵasatyny da belgili. Úkimettiń halyqtyq múddeden týyndaǵan bul qadamynyń osy kezge deıin qalaı júrgizilgenin, qaıtarymy qandaı bolǵanyn bilmek úshin oblystyq qarjy basqarmasy basshysynyń orynbasary Dına Áıtenovaǵa jolyqqan edik.
– Bul aksııa qolda bolǵanmen, resimdelmegen múlikti jarııa etýge tolyq múmkindik beredi. Munyń ózi bárinen buryn bolashaqta jappaı deklarasııalaý júrgiziletinine baılanysty qolǵa alynǵan shara. Qazir azamattarǵa bolashaqta ózderiniń deklarasııasyna kórsetý úshin resimdelmegen múlikterin jarııa etýge quqyq berilip otyr. Árıne, zańdylyqty saqtaıtyn ár azamat mundaı múmkindikti paıdalanyp qalýlary tıis ekeni aıtpasa da túsinikti. Al aqshany jarııa etýdi júrgizýdegi erekshelik, ol azamattar úshin jarııa etýdiń balamaly tetikteriniń bolýy deý oryndy. Birinshiden, aqshany naryqtyq stavkamen yntalandyrý syıaqysyn ala otyryp, ekinshi deńgeıli bankte úsh jyl ustaýǵa bolady. Ekinshi bir joly – aqshany jedel paıdalanǵysy kelgen jaǵdaıda, memlekettik baǵaly qaǵazdardy, ekinshi deńgeıli bankterdiń, holdıngter men kompanııalardyń, damý ınstıtýttary ulttyq basqarýshylarynyń oblıgasııalaryn jáne «Halyqtyq IPO» baǵdarlamasy aıasynda aksııalardy, sondaı-aq, Qazaqstan qor bırjasynda ornalastyrylǵan basqa da baǵaly qaǵazdardy satyp alyp, ekonomıkaǵa ınvestısııalaýǵa bolady. Úshinshiden, azamattar jekeshelendirýdiń ekinshi tolqyny aıasynda nysandardy satyp ala alady. Mysaly, 2014-2016 jyldary 791 nysan jeke sektorǵa shyǵarylady, sonyń ishinde, bizdiń oblys boıynsha 18 nysan bar. Jarııa etilgen aqsha tabys bolyp tabylmaıdy, sondyqtan salyq salynbaıdy. Iаǵnı, jınaq esepshotynan alynbasa jáne basqa esepshotqa aýdarylmasa, onda tıisinshe múlikti jarııa etýge tólem tóleýge mindettelmeıdi. Eger azamat jarııa etiletin aqshasyn joǵarydaǵy kórsetilgen ınvestısııalaý mehanızmderi boıynsha paıdalanǵysy kelmese, onda bıýdjetke jarııa etilgen aqshanyń 10 paıyzy kóleminde tólem tólep, qarjysyn óz tańdaýy boıynsha kádege jaratýǵa quqyly, – deıdi Dına Saparqyzy.
Onyń aıtýynsha, osy kórsetilgen ádister otandyq ekonomıkany damytýǵa jáne azamattardyń jarııa etilgen aqshadan paıda tabýyna baǵyttalǵan. Osy aksııa barysynda alynǵan derekterdiń qupııalylyǵy jarııa etýdi júrgizýdiń tabystylyǵynyń faktory bolyp tabylady. Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zań normalaryna sáıkes mundaı aqparattardyń qupııalylyǵyna kepildik beriledi.
Oblysta jyljymaıtyn múlikti jarııa etý boıynsha 13 komıssııa qurylǵan. Komıssııalardyń jumysshy organdary Aqtóbe qalasy jáne aýdandar ákimderiniń apparaty bolyp tabylady. Ústimizdegi jylǵy 1 qańtarǵa Aqtóbe qalasy men Alǵa, Baıǵanın, Muǵaljar, Mártók, Qobda, Oıyl, Shalqar aýdandarynan múlikti jarııa etýge usynys túsken.
– Zańǵa sáıkes jarııa etýge aqsha, baǵaly qaǵazdar, zańdy tulǵalardyń jarǵylyq kapıtaly, basqa tulǵalarǵa toltyrylǵan jyljymaıtyn múlikter, Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda ornalasqan qurylys normalary men erejelerine sáıkes keletin qurylystar men ǵımarattar, sondaı-aq, jekemenshik quqyna jarııa etýge jatatyn nysannyń maqsatty paıdalanylatyn jer telimi, Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynan tys jerlerdegi jyljymaıtyn múlik jatady, – deıdi Dına Saparqyzy.
Osy kezeńde oblys boıynsha jyljymaıtyn múlikti jarııa etýge ǵana aryz túsken kórinedi. Baǵaly qaǵazdardy, aqshany, zańdy tulǵalarǵa qatysý úlesin jarııa etý boıynsha aryz túspegen.
Ústimizdegi jylǵy 1 qańtarǵa deıin oblys boıynsha 2416 jyljymaıtyn múlikti jarııa etýge aryz túsken. Túsken aryzdar boıynsha múlikterdiń jalpy quny 6556879,1 myń teńge quraıdy. Osy kezeńde túsken aryzdar boıynsha turǵyn úıler, baý-baqshadaǵy úıler, sharýashylyq qurylystary, kommersııalyq nysandar syndy jalpy somasy 1842328,0 myń teńge turatyn 487 jyljymaıtyn múlik jarııa etilgen.
Jalpy somasy 2636019,0 myń teńge bolatyn 985 jyljymaıtyn nysan boıynsha 514 aryz qaıta óńdeýge jiberilgen. Qaıtarylǵan aryzdardyń 92 paıyzynyń negizgi sebebi jarııa etiletin nysandardyń qurylysy aıaqtalmaı qujattar usynylýy, 8 paıyzy jekemenshik quqyǵyna jarııa etiletin nysandarǵa jatatyn jer telimderiniń óz maqsatyna paıdalanylmaýy, tehnıkalyq tólqujattarynyń durys toltyrylmaýy bolyp tabylady. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasýda. Resimdelmegen múlikti jarııa etý jónindegi komıssııalar óz jumystaryn burynǵydan da shırata túsýde.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.