Astanada Qanysh Sátbaevtyń 125 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «INESS-2024» halyqaralyq konferensııasy ótti. On ekinshi ret ótip jatqan bul jıyn nanomaterıaldar men energııa saqtaýdyń ozyq júıelerine arnalǵan. Ǵylymı májiliske elimizben qatar Japonııa, Germanııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Reseı, Ulybrıtanııa, Taıvan memleketteriniń 150-den astam ǵalym men zertteýshisi qatysty.
«INESS» konferensııasy – 2013 jyldan bastap Ortalyq Azııadaǵy nanomaterıaldar men energııa saqtaý júıelerindegi sońǵy ǵylymı jańalyqtardy talqylaýǵa arnalǵan jetekshi alańǵa aınaldy. Bıylǵy konferensııada qýat kózin saqtaýdyń balama júıeleri, jańartylatyn energııa kózderi, ekologııa jáne turaqty damý sııaqty mańyzdy salalardaǵy tehnologııalyq jetistikterdiń máseleleri men keleshegi talqylandy. Ǵalymdar ásirese «jasyl» energetıka taqyrybyna aıryqsha toqtaldy. Bul baǵyttaǵy jańashyldyqtar keleshekte tek qýat kózin únemdep qana qoımaı, ekologııalyq turaqtylyqqa ákeledi deıdi mamandar.
«Lıtıı-ıondy batareıalar óte qaýipti. Olardy kádege jaratý jáne qaıta óńdeý úshin arnaıy tehnologııalar qajet, óıtkeni olardyń quramynda janǵysh jáne ýly materıaldar bar. Uıaly telefonnyń kishkentaı batareıasynda qanshama energııa bar, al elektrmobıl batareıasynyń qýatyn elestete berińiz. Biz akkýmýlıatordyń jumysyn jaqsartý úshin onyń barlyq quramdas bóligi, ıaǵnı – katodtar, anodtar, elektrolıtter syndy ártúrli qospalarmen jumys istep jatyrmyz. Qazir elimizdiń akkýmýlıator ónerkásibiniń negizgi baǵyttarynyń biri lıtıı-ıondyq akkýmýlıatorlarǵa arnalǵan shıkizatty óńdeý dep esepteımin», deıdi halyqaralyq zertteý tobynyń jetekshisi, Nazarbayev university professory Jumabaı Bákenov.
Sondaı-aq konferensııaǵa shaqyrylǵan qonaqtardyń arasynda «Samsung» «SDI»-diń burynǵy bas ınjeneri, professor Sýn sý Kım boldy. Ol kezinde «Samsung» akkýmýlıatorlaryn óndirýge jaýapty bolǵan. Sheteldik meıman J.Bákenovtiń lıtıı-ıondy akkýmýlıatorlardyń qaýiptiligi týraly dáıegin qoldap otyr. S.Kım elektrmobılderdiń ishine ornatylǵan batareıalar jan-jaqty jáne belgili bir jaǵdaılarda óte jarylǵysh energııa kózi ekenin túsindirdi.
«Meniń qazaqstandyq stýdentterim bar. Olar bizden PhD dárejesin alyp, búginde Nazarbaev ýnıversıtetinde aýqymdy zertteýler júrgizip júr. Men olarmen qatty elektr júıeleri, zarıadty tasymaldaý jáne ólsheý sııaqty jobalarda jumys isteýge múddelimin», dedi Chon Nam ulttyq ýnıversıtetiniń professory San-Sý Kım.
Aıta keteıik, konferensııa uıymdastyrýshylary – Nazarbayev university, National Laboratory Astana jáne «Batareıa ınstıtýty». «Akkýmýlıatorlar ınstıtýtynyń» basshysy jáne jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Nurjan О́mirovtiń aıtýynsha, elimizde óńdeý ónerkásibin damytý qajet.
«Biz qazir paıdalanylǵan batareıalardy qorshaǵan ortaǵa barynsha az áser etetindeı qaıta óńdeý ádisterin jasap jatyrmyz. Maqsatymyz — qaldyqtardy azaıtý ǵana emes, sonymen qatar qundy materıaldardy óndiriske qaıtarý. Bul konferensııa nanomaterıaldar men energııa saqtaý júıeleri salasyndaǵy jańa ǵylymı jańalyqtardyń katalızatoryna aınalyp, jańa seriktestik qarym-qatynas ornatady jáne ǵylymı zerthanalar men ortalyqtar arasyndaǵy qazirgi baılanystardy nyǵaıtady dep úmittenemiz. Bul jıynǵa elimizdiń jas ǵalymdary men stýdentteriniń qatysýy da asa mańyzdy. Is-shara olarǵa halyqaralyq forým barysyn sezinip, túrli eldiń jetekshi ǵalymdarymen áńgimelesýlerine múmkindik beredi», dedi Nurjan О́mirov.
Jıynda lıtıı jáne nıkel metaldaryn óndirýdegi kedergiler men ken baıytýdaǵy olqylyqtar jan-jaqty talqylandy. Sonymen qatar lıtıı-ıondy jáne natrıı-ıondy batareıalardyń tıimdiligin arttyrý boıynsha tyń jobalar pysyqtaldy. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, «jasyl» energetıka jáne energııany saqtaý júıelerine arnalǵan ozyq nanomaterıaldar salasyndaǵy zertteýler qashanda ózekti.