Azyq-túlik qaýipsizdigi – ulttyq qaýipsizdiktiń asa mańyzdy bóligi. Naqty málimetterge qaraǵanda otandyq azyq-túlik óndirýshiniń isi áli kúnge ońalar emes. Bıyl da saýda oryndarynyń sórelerinde ımporttyq taýardyń sany men kólemi jergilikti ónimnen birshama kóp bolyp tur. Jer emgen dıqan men shıkizatty óńdep saýda sóresine jetkizetin otandyq kásipkerler memlekettik qoldaýdyń áli de olqy tustary bar ekenin aıtady. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen azyq-túlik qaýipsizdigin alǵa shyǵarǵan Úkimet bul salada taǵy da batyl qadamdar jasaýy kerek.
Azyq-túlik óndirisinde eleýli úleske ıe kerekýlik óndirýshilerdiń aıtýynsha, ımporttyq ónimder sapasyzdaý keledi ári arzan baǵada usynylady.
«О́z elimizdiń naryǵynda qonaq sııaqtymyz. Al bóten bireý ózin qojaıyn retinde sezinip júr. Biz – otandyq óndirýshilermiz. Saýda jelilerimen básekeles emespiz. Tek azyq-túlik óndiremiz, saýda jelileri ony satady. Bárimizdiń ortaq basty maqsatymyz – el azamattaryn sapaly, tabıǵı, jańa jáne qoljetimdi ónimdermen qamtamasyz etý. Bizdiń ónimge saýda jelilerinde «Qazaqstanda jasalǵan» degen jazýy bar eń jaqsy sórelerdi bólip berý qajet. Saýda oryndarynda úlken keńistigi bar, taýarlyq sórede jaqsy orny bar reseılik, belorýssııalyq, lıtvalyq óndirýshiden bizdiń nemiz kem? Oǵan qosa barlyq «kirý tólemderin», retrobonýstardy – jalpy alǵanda, saýda jelileri óndirýshiden onyń taýaryn osy jelide satý úshin alatyn kez kelgen qosymsha tólemdi joıý kerek. Sondaı-aq óńdeý salasy úshin memlekettik qoldaý sharalary áli de ulǵaıtylýy qajet dep esepteımiz. Kásipkerge fermerden shıkizat satyp alý úshin aınalym qarajatyn jeńildikpen qarjylandyrýdyń jeke memlekettik baǵdarlamasy bolsa quba-qup. Mundaı baǵdarlamalar Reseı men Belorýssııada asa belsendi túrde jumys isteıdi. Sol sebepti olardyń naryqtaǵy básekelestik pozısııasy óte kúshti», dedi osy máselege oraı uıymdastyrylǵan dóńgelek ústelde «Fırma Argo» JShS dırektory Oleg Lıtvınenko.
Qatysýshylar ımporttyq azyq-túlikti el aýmaǵyna kirgizý kezinde memlekettik baqylaýdy kúsheıtý kerek ekenine basa nazar aýdardy. Naryqtaǵy barlyq óndirýshi men jetkizýshi úshin teń jaǵdaı ornaýy qajet. О́kinishke qaraı, qazir mundaı teńdik joq.
Onyń ústine Reseı men Belorýssııa agrarlyq jáne azyq-túlik salasyn edáýir dárejede sýbsıdııalaıdy. Kásiporyndary áldeqaıda úlken, logıstıkasy men shıkizat bazasy jaqsy damyǵan. Munyń bári sheteldik óndirýshige bizdiń azyq túlikpen salystyrǵanda tómen, ózindik qunǵa qol jetkizýge múmkindik beredi. Mundaı jaǵdaıda ashyq naryq ıgilik bolyp sanalmaıdy. О́ıtkeni ol otandyq kásiporyndy óz elinde taýaryn ótkizýden aıyrady. Sóıtip, salany is júzinde tolyq derlik joıady. Osydan baryp eldiń azyq-túlik qaýipsizdigi qyl ústine shyǵady. Jergilikti kásipkerler qatysqan dóńgelek ústelde Qazaqstan EAEO sheńberinde memlekettik qoldaý men baǵa belgileýdiń teń sharttaryn qatań qorǵap, óz óndirýshisin qoldaýy shart ekeni aıtyldy.
«MolKom Pavlodar» JShS dırektory Vıtalıı Mıhaılovtyń aıtýynsha, naryqtaǵy arzan ımport qysymynyń arqasynda onyń kásiporny taýar assortımentin qysqartýǵa májbúr bolǵan.
«О́tken jyldan bastap biz assortımentti qysqartýǵa májbúrmiz. Qazir 90-ǵa jýyq ónimimiz bar. Biraq saýda jelisine kelgende bizge sórelerden 15 santımetr ǵana oryn beriledi. Qosymsha saýda alańyna aqy tóleýdi talap etedi. Bizde ondaı kóp resýrs joq qoı. Reseılik básekelestiń taýar baǵasy tómen. Olar úlken jáne qýatty. Saýda jelilerinde sóre úshin ǵana tóleıdi. Sondyqtan saýda úshin úlken aýmaqty alady. Endi ashyq naryqta ımporttyq ónimdermen teń dárejede damý jáne básekelesý úshin otandyq óndirýshige qosymsha mol resýrs kerek», dedi V.Mıhaılov.
Kásipker Reseıdiń irgeles aımaqtarynyń naryǵynda osyǵan uqsas azyq-túlik ónimderiniń bólshek saýda baǵasy bizge qaraǵanda 20-30%-ǵa tómen ekenin alǵa tartty. Bul – Reseı bıliginiń tamaq ónerkásibinde júzege asyratyn naqty memlekettik qoldaýynyń nátıjesi. Sondyqtan otandyq tamaq ónerkásibi ishki naryqta reseılikterge básekelestikten jeńilip otyr.
Sala ókilderi qazirgi jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine kepildik berý kerek degen pikirge toqtady. Mysaly, keleshekte Reseı Qazaqstanǵa qazir ákelip júrgen ónim kólemin jetkize almasa ne bolady? Eldiń keıbir óńirindegi saýda sórelerinde reseılik azyq-túliktiń úlesi 80% nemese odan da kóp ekenin eskersek, onyń saldary áleýmettik jarylysqa ákelýi yqtımal. Sondyqtan naryqty retteý, otandyq óndirýshi úshin basym jaǵdaı jasaý – kezek kúttirmeıtin sharýa. Sóıtip, óz óndirýshimizdi EAEO-nyń basqa elinen tómen emes deńgeıde qoldaý qajet.
«Elimiz óńirdiń jetekshi agroónerkásiptik alpaýyty bolý maqsatyn alǵa qoıyp otyr. Tabıǵı múmkindikterimizdi eskersek, bul jospardy júzege asyrýǵa bolady. Alaıda ony júzege asyrý úshin salany júıeli, jan-jaqty, muqııat qoldaý qajet. Otandyq óndirýshiler jetkilikti qarajat taýyp, ony óz óndirisin jańǵyrtýǵa jáne keńeıtýge salýy qajet. Osy maqsatta biz jańa zań daıyndap jatyrmyz. Biz elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý úshin kez kelgen jaǵdaıda otandyq ónimge basymdyq berilýge tıis dep sanaımyz», dedi Májilistiń Agrarlyq máseleler jónindegi komıtetiniń múshesi, depýtat Nurjan Áshimbetov.