Búginde eńbek naryǵynda kúrdeli transformasııa júrip jatyr. О́z kezeginde bul qoǵamnyń áleýmettik qurylymynda jańa toptardyń paıda bolýyna áser etedi. Atalǵan ózgeristerdi kóbine tehnologııanyń órkendeýimen jáne jappaı sıfrlandyrý úderisimen baılanystyramyz.
Qazir eńbek naryǵynda jumyspen qamtýdyń jańa túrleri (mysaly, frılans) paıda boldy, sıfrlyq platformalar arqyly bilim alý jáne tabys tabý múmkindigi keńeıdi, óndiriste avtomattandyrý jáne robottandyrý kezeńi bastaldy. Ǵylymı ortada jasandy ıntellekt, taýar ınterneti, Big Data, robottehnıka jáne ózge de termınder qoldanysqa enip jatyr. Eńbek naryǵynda jumys berýshilerdiń qyzmetkerlerge qoıatyn talaptary ózgerip, aqparattyq tehnologııalarmen, sıfrlyq platformalarmen jumys isteý daǵdylary bar ıkemdi mamandar úlken suranysqa ıe bola bastady.
Jumys úderisin ońtaılandyratyn bul ózgeristerdiń keri áseri de bar ekenin atap ótken jón. Qoǵamnyń áleýmettik qurylymynda jańa shynaıylyqqa beıimdelý men áleýmettený kezeńinen ótpegen jáne eńbek naryǵyndaǵy básekege qabiletsiz toptar paıda boldy. Jahandyq aýqymda transulttyq kompanııalarda jumysshylardy qysqartý úderisteri jıi oryn alatyny baıqaldy. Mysaly, «Trueup» portalynyń esebinshe, tehnologııalyq kompanııalar 2023 jyly 430 myńǵa jýyq qyzmetkerge áser etken 2 011 jumystan bosatý sharasyn qabyldaǵan. Bul qoǵamdaǵy jumyssyzdyq máselesiniń órshýine alyp keldi. Sondyqtan qazirgi tańda álem elderi adam kapıtalyn damytýǵa baǵyttalǵan saıasat júrgizedi. Bul saıasattyń mańyzdy baǵyty – adamdardy eńbekke baýlý.
Osy oraıda bizdiń qoǵamdyq damý ınstıtýty «Eńbek adamy» ıdeologııasyna qoǵamdyq qyzyǵýshylyq jáne Qazaqstandaǵy kásipterdiń bedeli» atty áleýmettik zertteý júrgizip, elimizdegi eńbek naryǵynyń qazirgi jaǵdaıy men kásipterdiń tanymaldylyǵy týraly mańyzdy derekterge qol jetkizdi. Zertteýge qatysqan azamattardyń pikirinshe elimizdegi eń tanymal, joǵary jalaqy tólenetin, bedeldi jáne streske toly kásipterdi anyqtaýǵa múmkindik beretin Top-5 kásiptiń reıtıngi jasaldy.
Eń tanymal kásipterdiń qatarynda – dárigerler (32,7%), ekinshi orynda muǵalimder (32,4%), úshinshi satyda zańgerler (14,3%), odan keıin IT mamandary (13,5%) men blogerler (10,4%) tur.
Qazaqstandaǵy eń tanymal TOP-5 kásip
Derekkóz: «Eńbek adamy» ıdeologııasyna qoǵamdyq qyzyǵýshylyq jáne Qazaqstandaǵy kásipterdiń bedeli taldamalyq esebi, 2023 jyl (Qosyndysy 100%-ǵa teń emes, sebebi respondentter birneshe jaýap nusqasyn belgileı aldy)Sıfrlyq platformalar men áleýmettik jelilerdiń damýy jáne paıdalanýshylardyń artýymen blogerlerdiń qyzmetine degen qyzyǵýshylyqtyń artqanyn baıqaýǵa bolady. Sonymen qatar zertteý nátıjesi boıynsha eldegi eń joǵary jalaqy alatyn kásipter anyqtaldy. Tanymal kásipter sekildi, reıtıngtiń kóshbasshylary qatarynda dárigerler (23,5%) men muǵalimder (21,9%) tur. Sondaı-aq respondentter TOP-5-ke munaıshy (13,5%) jáne zańgermen (12,2%) qatar depýtattardyń (14,2%-y) qyzmetin joǵary jalaqy alatyn kásip retinde baǵalady.
Alaıda jalaqy kóleminiń aımaqtarǵa qaraı erekshelenetini belgili. Elimizdiń barlyq aımaǵynda medısına men densaýlyq saqtaý kásibiniń tanymal jáne joǵary jalaqy tólenetin mamandyq bolýynyń sebebin turaqty suranyspen baılanystyrady. Eń bedeldi maman ıesi retinde jaýaptardyń basym bóligi dárigerlerdi (28,8%) tanydy.
Eńbek naryǵyn zertteý barysynda streske toly kásip túrleri de belgili boldy. Muǵalim, dáriger, órt sóndirýshi, tárbıeshi jáne memlekettik qorǵanys sııaqty kásipter stresti eńbek túrine jatady. Zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, bul tizimge ónimdilikke qoıylatyn joǵary talaptar, belgisizdik pen táýekel, turaqty emosıonaldy júkteme, jıi bolatyn tulǵaaralyq qaqtyǵystar, qoǵamdyq synǵa ushyraıtyn jáne kópshilik nazar aýdaratyn kásipter kirip otyr.
Qazaqstandaǵy eń stresti TOP-5 kásip
Derekkóz: «Eńbek adamy» ıdeologııasyna qoǵamdyq qyzyǵýshylyq jáne Qazaqstandaǵy kásipterdiń bedeli taldamalyq esebi, 2023 jyl (Qosyndy 100%-ǵa teń emes, sebebi respondentter birneshe jaýap nusqasyn belgileı aldy)Atalǵan zertteý elimizdiń eńbek naryǵyndaǵy birqatar negizgi tendensııa men syn-qaterdi anyqtaýǵa múmkindik berdi. Tehnologııanyń damýy IT mamandary men sıfrlyq daǵdylaryn jetildirgen mamandarǵa degen suranystyń joǵarylaýyna ákelgenin kórsetti. О́z kezeginde eńbek naryǵyndaǵy talaptar men básekelestiktiń artýy azamattarǵa úzdiksiz damyp, ómir boıy bilim alý daǵdysyn qalyptastyrý qajettigi týyndaǵanyn kórsetedi. Bul mamandardyń boıynda jańashyldyqqa jyldam beıimdelý, ıkemdi bolý, jańadan úırený sııaqty qabiletterdiń bolýyn bildiredi. Sondaı-aq álem elderi tap bolǵan jumyssyzdyq sııaqty syn-qaterdi eńserý úshin eńbekqorlyq ıdeologııasymen qatar bilim berý júıesi jańa urpaqqa kásipkerlik, shyǵarmashylyq oılaý, sıfrlyq saýat sııaqty daǵdylardy meńgertýge tıis.
Jaqsybek JIENALIEV,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty «MediaLab» ortalyǵy Ádistemelik súıemeldeý basqarmasynyń basshysy