Elimizde tabıǵat baılyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan «Suńqar» aksııasy bastaldy. 1 tamyz ben 31 qazan aralyǵyn qamtıtyn aksııa aıasynda elimizdiń ońtústigi men shyǵysyndaǵy taýly aımaqtardy meken etetin aqsuńqar, ıtelgi, lashyn sekildi sırek kezdesetin qustardy zańsyz aýlaý áreketiniń jolyn kesý kúsheıe túsedi.
«Ohotzooprom О́B» RMQK Qyzylorda óńirlik fılıalynyń basshysy Rasýl Mahanovtyń aıtýynsha, keń aýqymdy aksııa elimizdiń 12 oblysy aýmaǵynda uıymdastyrylyp otyr. «Búrkit – qustyń patshasy, aqsuńqar – qustyń tóresi, qarshyǵa – qustyń urysy, lashyn – qustyń jendeti» degen erteden qalǵan sóz bar. Mamandar sol qus tóresiniń keıingi jyldary kúrt azaıyp ketkenin aıtady. Zeńgir kókte erkin samǵaǵan aqsuńqar, ıtelgi, lashyn qustaryn aýlap, olardy syrtqa satýdyń saldarynan qazir elimizde bul otrıadqa jatatyn 100-150 jup qana uıalaıdy degen málimet bar. Almatydaǵy «Suńqar» pıtomnıginde joıylyp ketýdiń az-aq aldynda turǵan qus balapandaryn ósirip, jyl saıyn tabıǵatqa elý-alpysyn jiberip otyrý qolǵa alyndy. «Qyzyl kitapqa» engen bul qustardy zańsyz aýlaýmen aınalysatyndarǵa Qylmystyq kodekstiń 339-babynda qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan.
«Bizdiń oblys osy qustardyń mıgrasııalyq jolynda jatyr. Jańaqorǵannan bastap Aral aýdanynyń Sekseýil stansasyna deıingi tik jarly aýmaqtardy meken etedi. Olardy óńirlik fılıaldaǵy 30 ınspektordan jasaqtalǵan 5 mobıldik top qorǵaıdy. Qazir 3 baǵytta tosqaýyl beketterin qoıyp, jumys istep jatyrmyz. Alǵashqy qar túskenge deıin qaraqanattanyp úlgeretin balapandardy aýlaıtyndar bizde de, kórshiles Túrkistan óńirinde de bar. Mysaly, byltyr bizdiń óńirden aýlap, Túrkistanǵa ótip ketkenderdi 2 suńqar, 8 dýadaqpen ustadyq. Tabıǵat baılyǵyn qorǵaý baǵytyndaǵy jumystarymyzǵa polısııa qyzmetkerleriniń kóp kómegi tıip otyr», deıdi óńirlik fılıal basshysy Rasýl Mahanov.
«Ohotzooprom О́B» RMQK Qyzylorda óńirlik fılıaly basshysynyń orynbasary Nurıdın Qasymov suńqarlar týraly kóp derek aıtty. Bizdiń aýmaq mıgrasııalyq joly sanalǵanmen, osy arada turaqtap qalatyn túrleri de bar. Qys jyly, azyǵy mol bolsa tipti qystap ta qalatyndary kezdesedi. Sibir jaqtan keletin ıtelgi, lashynmen salystyrǵanda Ústirtti, odan bergi Bozoı men Sekseýildi, Sozaqty mekendeıtin jergilikti qustar shaǵyndaý keledi. Biraq bulardyń jyldamdyǵy eresen bolatyn kórinedi. Jorǵa dýadaqqa salý úshin syrttan kelip aýlaıtyndardyń kóbine Ústirt pen ońtústikti jaǵalaıtyny da sodan bolsa kerek.
Buryn jylyna shekaradan suńqardy bildirmeı syrtqa alyp ketýge oqtalǵandardyń birnesheýi ustalyp jatatyn. Qazir baqylaý kúsheıgendikten, mundaı kórinisti baıqaı bermeımiz. Zeńgir kók tóresiniń tynyshtyǵyn qorǵaıtyn mamandar talaı brakonerdi qolǵa túsirgen. Biraq kóp rette solardyń qylmysyn dáleldeý múmkin bolmaı qalady.
«Buryn erkindeý qımyldaıtyn brakonerlerdiń joly qazir kesildi deýge bolady. Biraq ustalar sátte qusty kólik terezesinen ushyryp jiberetin qaskóılerge qylar qaıranymyz bolmaı tur. Olardyń arnaıy daıyndaǵan tuzaǵyn, aýlaý quraldaryn taýyp alsaq ta, eshteńe jasaı almaımyz. Zardaby olardan da asyp túsetin taǵy bir keleńsizdik týraly aıta keteıik. Bul qustaryńyz dalalyqta uıasyn órmelep adam, jorǵalap jylan shyǵa almaıtyn joǵary kerneýli elektr baǵanalaryna salady. О́rt qaýpi joǵary bolǵandyqtan, elektrıkter bul uıalardy buzyp ketedi. Bul olardyń jumysy degenmen de jyl saıyn júzdegen balapan osylaısha opat bolyp jatyr. Bul máseleni talaı márte kóterdik. Biraq sheshimin tappaı keledi», deıdi Nurıdın Qasymov.
Suńqar tektes qustardy qorǵaý sharalary ár elde ártúrli bolyp keledi. Biraq solardyń ishinde elimizdiń tájirıbesi kóp memleketten alda tur.
Qyzylorda