Otandyq ǵalymdar ázirlep jatqan obyrǵa qarsy dári klınıkalyq synaqtyń birinshi kezeńinen sátti ótti. 1 shildeden synaqtyń ekinshi kezeńi bastaldy. Bul týraly Nazarbaev ýnıversıtetinde ótken baspasóz jıynynda aıtyldy.
Osyǵan deıin jarııalanǵan «Aýyr dertke daýa dári» atty maqalamyzda (2024 jyldyń 8 aqpanyndaǵy nómirinde jarııalanǵan) keńinen aqparat bergenimizdeı, álemdik deńgeıdegi ǵalym, belgili bıolog Dos Sarbasov obyrǵa qarsy dári oılap tapqan. Osy jerde oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin birden ashyp aıtý kerek, bul preparat jaman aýrýdyń barlyq túrine arnalmaǵan. Tek qaterli isiktiń KRAS-mýtantty túrlerin emdeýge baǵyttalǵan. Osyǵan deıin irgeli ǵylymmen aınalysyp kelgen ǵalym atalǵan dáriniń teorııalyq negizin, obyrdy túbegeıli jeńýdiń jolyn, soǵan súıenip jasalǵan preparatty alystaǵy AQSh-ta júrgen jyldary oılap taýyp, patent alyp qoıǵan. 27 jyldan keıin, anyǵy 2019 jyly elge oralǵan D.Sarbasov bir top komandasymen birge endi qoldanbaly ǵylymmen, ıaǵnı atalǵan preparatty is júzinde ázirlep, óndiriske engizý jolynda eńbek etip jatyr. Úsh jyldan bergi jumystyń nátıjesinde klınıkalyq synaqtyń alǵashqy kezeńi oıdaǵydaı ótti.
«Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı zertteý ınstıtýtymen birlesip, klınıkalyq synaqtardy ótkizýdi jalǵastyryp jatyrmyz. Ǵalymdar atqaryp jatqan qazirgi sharýa ázirlengen ónimniń tıimdiligin arttyrý úshin preparattyń qandaı dozasyn egý keregin anyqtaýǵa baǵyttalyp otyr. Dáriniń áserin dál kórý úshin qaterli isiktiń sońǵy satysynda júrgen naýqastar tańdaldy. Sebebi qazir medısınada birinshi jáne ekinshi kezeńderdegi pasıentter emdele alady. Al synaqqa qatysyp jatqan pasıentterdiń isigi, dáriniń jaǵdaıy turaqtaldy. Biraq bul nátıje bizge jetkiliksiz. Sebebi aldymen tyshqandarǵa zertteý júrgizgenimizde biz qaterli isikti tolyǵymen joıyp jibere alǵanbyz. Dál sol nátıjege adamdarǵa arnalǵan klınıkalyq zertteýler kezinde de qol jetkizýimiz kerek. Sonda ǵana ónimdi tolyq óndiriske engizýge bolady. Ázirge biz tek bir ǵana medısınalyq uıymmen jumys istep jatyrmyz. Joǵaryda atalǵan ınstıtýt – elimizdegi qaterli isikti emdeıtin aldyńǵy qatarly medısınalyq mekeme. Al keıingi klınıkalyq kezeńderde myńdaǵan adamǵa synap kórý úshin birneshe múddeli uıymmen jumys isteýge týra keledi», dedi professor D.Sarbasov.
Onyń aıtýynsha, qazirgi medısınada obyrdy emdeý maqsatynda qoldanylatyn hımııalyq terapııa ádisiniń keri áserleri kóp. Al qazir daıyndalyp jatqan dáriniń áseri hımııalyq terapııa ádisiniń adamǵa zııan áserlerimen salystyrýǵa da kelmeıdi. О́ıtkeni peraparat S dárýmenine negizdelgen, al onyń aǵzaǵa esh zııany joq. Osyǵan deıingi atalǵan otandyq ónim týraly kólemdi materıalymyzda oqyrmandarymyzǵa túsindirgenimizdeı, bul dári S dárýmeniniń joǵary dozadaǵy D-formasynyń (D-VC) shaǵyn konsentrasııadaǵy myshıakpen (arsenic trioxide, ATO – kúshála, elementterdiń perıodtyq júıesiniń V tobyndaǵy hımııalyq element) qosyndysyna negizdelgen. Kópjyldyq zertteýlerdiń nátıjesinde ǵalymdar KRAS-mýtantty isik jasýshalarynyń ósýin toqtatý úshin totyǵý stresin qoldan jasady. Al totyǵý stresi týyndaǵan kezde obyr jasýshalary óz jasýshalaryn óltiretin kóptegen radıkal shyǵarady. Keıingi 3 jyl ishinde zertteýdiń senimdiligin dáleldep, 2022 jyly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginen klınıkalyq synaqtar ótkizýge grant alǵan bolatyn. Synaqtar sonyń negizinde júrgizilip jatyr.
«Klınıkalyq synaq Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty uıymnyń, ıaǵnı álginde aıtqan ınstıtýttyń qatań baqylaýymen júrgizilip jatyr. Biz birinshi preparattyń az dozasyn (0,13 gramm) synaýǵa ruqsat aldyq. Al preparattyń tıimdiligine synaqtyń ekinshi kezeńin júrgizgende 0,15 gramm eshqandaı tıimdilik kórsetken joq. О́ıtkeni doza tym az boldy. Biraq bastysy dárigerler preparattyń eshqandaı ýyttylyǵy, keri áseri, zııany joq ekenin túsindi. Bizge de eń keregi – osy. Keıin biz dozany 0,3 gramǵa kóbeıttik. Negizi bul da aıtarlyqtaı joǵary emes, ortasha doza. Ony qoldanǵan 6 pasıenttiń báriniń jaǵdaıy turaqtandy, ıaǵnı qaterli isik ósken joq. Bir naýqastyń qaterli isigi kerisinshe 30 paıyzǵa kishireıip, oń áser berdi. Biraq bul sońǵy nátıje emes. Qazir biz adam kótere alatyn maksımaldy dozany anyqtaýymyz kerek. Sóıtip, obyr jasýshasyn túbirimen óltirýge qol jetkizý qajet», dedi ǵalym D.Sarbasov.