Ǵalymdar egin sharýashylyǵyna, jalpy aýyl sharýashylyǵy salasyna ǵylym men zamanaýı bilikti maman kelmeıinshe alǵa jyljý múmkin emes ekenin aıtyp júr. Bul oraıda «KMF» mıkroqarjy uıymy jáne «KMF-Demeý» korporatıvtik qory aýyl sharýashylyǵyndaǵy ózekti máselelerdi ǵylymı joldarmen sheshe otyryp, kásip júrgizýdi jeńildetýge baǵyttalǵan is-sharalar uıymdastyryp keledi.
Otyrar aýdanynda «Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirýdegi tıimdi joldar» taqyrybynda ótken agroforým – sol ıgi isterdiń biri. «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» Joldaýynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵyn ǵylymǵa súıenip damytpasa, toqyraýǵa ushyraıtynyn, agroǵylymdy damytý jáne ony aýyl sharýashylyǵynda is júzinde qoldaný úshin sharalar qabyldaý qajettigin aıtqan bolatyn. Otyrar aýdanynda ótken mańyzy zor sharada agrarlyq ǵylym men óndiriste mol tájirıbesi bar ǵalymdar «Aýyl sharýashylyǵynda tuqymnyń mańyzdylyǵy. Tuqymdy durys tańdaý», «Tıimdi ósimdik qorǵaý tásilderi. Sháýildir massıvi jaǵdaıynda aýrý-zııankestermen kúresý tásilderi. Tyńaıtqyshty durys qoldaný», «Túrkistan oblysy jaǵdaıynda sý únemdeý tehnologııasy. Sý únemdeý tehnologııasyn daqylǵa baılanysty durys tańdaý» taqyryptary boıynsha tájirıbelerimen bólisip, osy baǵyttaǵy negizgi máselelerdi talqylady. Forýmǵa shaqyrylǵan agroónerkásiptik kompanııa ókilderi, tuqymdar men ósimdikterdi qorǵaý quraldaryn jetkizýshi «BASF», mıkrotyńaıtqyshtardy jetkizýshi «KWS» kompanııalary aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń tuqymdaryn usynsa, sýarý júıesin óndirýshi «Metzer», ósimdik sharýashylyǵy, mal sharýashylyǵy salasynda agrarlyq súıemeldeý qyzmetterin kórsetetin «KazAST», tuqymdardyń dıstrıbýsııasy, kóbeıtý jáne óńdeý, tyńaıtqyshtar men ósimdikterdi qorǵaý quraldaryn jetkizýshi «B-agro», natrıı gýmaty men kalıı gýmatyn óndirýmen jáne satýmen aınalysatyn «Serabeton» jáne tuqym, tyńaıtqysh, gerbısıd, ınsektısıd, fýngısıd, ýlandyrǵyshtar satýmen aınalysatyn «Alliance AgroTrade» kompanııalary óz ónimderimen tanystyrdy. «KMF» mamandary qarjylandyrý jónindegi keńesterimen bólisti. Sondaı-aq agroforýmnyń uıymdastyrýshylary, «KMF» kompanııasynyń Túrkistan qalasy fılıalynyń aımaqtyq dırektory Meıirjan Mamahanov pen «KMF-Demeý» korporatıvtik qory bas dırektorynyń orynbasary Ásel Shegebaeva aımaqtyń aýyl sharýashylyǵy salasynyń damý tarıhyna toqtalyp, «KMF» pen onyń klıentteri arasyndaǵy uzaqmerzimdi qarym-qatynastardy nyǵaıtý búgingi jıynnyń negizgi maqsattarynyń biri ekenin jetkizdi. Al zııankestermen kúres tásilin 15 jyl boıy zerttep kele jatqan ǵalym-agronom Narıman Masalıev aýyl sharýashylyǵy salasynyń qazirgi jaǵdaıyn 10 jyl burynǵymen salystyrýǵa múldem kelmeıtinin aıtty. Sharýalar az shyǵyndanyp, kóp ónim alýdy kózdeıdi. О́nim alýda oń ózgerister bar, degenmen túrli zııankester de paıda bolyp jatyr. Osy oraıda agronom-ǵalym Sháýildir massıvi jaǵdaıynda aýrý-zııankestermen kúresý tásilderine jáne tyńaıtqyshty durys qoldaný máselesine keńinen toqtaldy. Sondaı-aq «KMF» mıkroqarjy uıymy men «KMF-Demeý» qorynyń uıymdastyrýymen ótken agroforýmda aýyl sharýashylyǵy ónimderin jetkizýshilerdiń kórmesi uıymdastyryldy.
Forýmnyń Otyrar aýdanynda ótýiniń de ózindik sebepteri joq emes. Aýdan sharýalary uzaq jyldar boıy júgeri daqylyn ósirýde tynymsyz eńbek pen mol ónim alýdyń úlgisin kórsetip keledi. Bir ǵana mysal, M.Shoımanov aýylyndaǵy «Shádibek» sharýa qojalyq ıesi «Batyr ana» Hanzada Abdenbaıqyzy 5 gektar jerge júgeri daqylyn ekken. О́nim kólemin arttyrý maqsatynda shetelden ákelingen «Franchesko» júgeri sortyn ekken sharýa gektaryna 17-19 sentnerden ónim alýdy josparlap otyr. Shóleıtti aımaqtarda ósirýge tózimdi júgeri sorty tájirıbe retinde bıyl alǵash ret egilgen. Uzaq jyldan beri maqta jáne júgeri daqyldaryn egýmen aınalysatyn Ordabasy aýdany, Jaıylma eldi mekeniniń turǵyny Sáken Saýranbek forýmda kókeıde júrgen suraqtaryna naqty jaýap alǵanyn aıtady.
«Bıyl maqtada zııankester kóbeıdi. Aýyl dıqandary dári shashyp, túrli shara qoldanyp keledi. Biraq zııankesterdi joıý qıyndaý bolyp tur. Osy oraıda, egin egý jumystary barysynda kezdesetin tuqym tańdaý, dárileý jumystary men sýǵarý sekildi máselelerde agro-mamandarynyń keńesi aýadaı qajet. Iаǵnı kásibı sarapshylar men sharýalardyń basyn qosqan búgingideı forýmdardyń bereri kóp», dedi S.Jorabekuly.
Al aýdandyq kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Batyrbek Syzdyq aımaqtaǵy áleýmettik jaǵdaıdy eskerip, sharýalardyń basyn biriktirgen semınardyń dıqandar úshin mańyzy zor ekenin atap ótti. Sondaı-aq jıyn barysynda sharýalarǵa forýmda aıtylǵan aqparattar men ǵylymı málimetterge qatysty vıktorınalyq suraqtar qoıylyp, durys jaýap bergen azamattarǵa arnaıy syılyqtar usynyldy.
Forýmdy «KMF» kompanııasynyń Túrkistan qalasy fılıalynyń aımaqtyq dırektory Nýrıddın Jasymbekov qorytyndylap, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ózekti máseleler talqylanǵan jıynǵa qatysýshylarǵa jáne osy salada kompanııamen birge bolǵan klıentterge alǵysyn bildirdi.
Aıta ketelik, «KMF» mıkroqarjy uıymy men «KMF-Demeý» qory 2022 jyly óziniń 25 jyldyǵyna oraı, Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan kentinde birinshi agroforýmyn ótkizgen bolatyn. О́tken jyly Taraz qalasynda, Qyzylorda oblysynyń Shıeli kentinde jáne Túrkistan oblysynyń Saryaǵash aýdanynda aýyl sharýashylyǵy forýmy uıymdastyryldy. Atalǵan jıyndarda aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirýdiń tıimdi joldary týraly óńirge arnalǵan ózekti taqyryptar qozǵalyp, eki jyl ishinde forýmdarǵa 500-den astam adam qatysqan.
Túrkistan oblysy