Astanadaǵy kólik qozǵalysy kún sanap kúrdelenip keledi. О́ıtkeni halyq sany ósip, ınfraqurylym múmkindigin keńeıte túsý máselesi ózekti bola tústi. Shahardaǵy №1 avtobýs parkinde 1 035 avtobýs bar. Taıaý arada taǵy 100 kólik satyp alynbaq. Kún saıyn 750-800 avtobýs jolǵa shyǵyp, 400-450 myń jolaýshyny tasymaldaıdy. Jaqynda parkke baryp, jumys barysymen jaqynyraq tanystyq.
Taǵy 300 avtobýs satyp alynady
Kásiporyn basshysy – basqarma tóraǵasy Madııar Tuqpatovtyń aıtýynsha, ótken jylǵa qaraǵanda qoǵamdyq kólik jolaýshylarynyń sany artty.
«Kelesi jyly taǵy 300 avtobýs alý josparda bar. Elordada bılet baǵasy 2012 jyly 90 teńge bolyp belgilendi, sodan beri ózgergen joq. Osy ýaqyt ishinde janar-jaǵarmaı quny ósti, ol kezde lıtri 110 teńge bolsa, qazir dızel baǵasy – 300 teńge. Avtobýstar aralyǵyn jıilettik. Buryn jolaýshylar keı avtobýstardy 20-25 mınýt kútse, qazir aralyq 12-15 mınýtqa deıin qysqardy. Kelesi jyly 300 avtobýspen tolyqsaq, 8-7 mınýtqa deıin qysqartýǵa múmkindigimiz bar», deıdi ol.
Avtobýs parki qyzmet kórsetetin marshrýttardyń jalpy uzyndyǵy – 3 590,5 shaqyrym. Park 76 marshrýtqa qatynaıdy, onyń ishinde 47-si – qalalyq, 3-eýi – túngi, 27-si – qala mańy baǵyttary. Parkte jalpy sany 2 000-nan asa adam jumys istese, sonyń 70%-y – avtobýs júrgizýshileri.
1974 jyly qurylǵan №1 avtobýs parkiniń ǵımaraty eski bolǵanmen, taza, jaıly oryn eken. Á degennen temirdeı tártip raıy baıqaldy. Júrgizýshi jumysqa qabyldanbas buryn joldaǵy qaýipsizdik, túrli jaǵdaıdaǵy oqıǵalarǵa psıhologııalyq daıyndyq sııaqty dárister oqylady. Qaýipsizdik bóliminiń ınjeneri Erjan Amangeldiulynyń aıtýynsha, kólik júrgizýshisiniń D sanaty bolýy mindetti. Júrgizýshi kýáligin alǵannan keıin biliktilikti arttyrýǵa qatysty arnaıy oqý oqyp, emtıhan tapsyrady. Budan soń bolashaq qyzmetker avtobýs parkinde taǵylymdamadan ótedi. Taǵylymdama 3 kezeńnen turady – 24 saǵat, 42 saǵat, 86 saǵat. Bul ýaqytta olardyń teorııalyq jáne praktıkalyq bilimi tekseriledi. Júrgizýshiler avtobýs parkiniń jattyǵyp úırenýge arnalǵan avtobýstaryna otyryp, avtobýs júrgizýge daǵdylanady. Injenerdiń aıtýynsha, jattyǵýǵa arnalǵan avtobýstar qala boıynsha tek osy avtobýs parkinde bar.
Avtobýs júrgizýshisiniń bir kúni
Júrgizýshilerdiń jumys kúni tańmen talasa bastalady. Saǵat 04:00-de dıspetcherlik qyzmet bólimine baryp, marshrýttar kórsetilgen jol júrý paraǵyn alyp, ári qaraı medısınalyq tekseristen ótedi. Kúndelikti qan qysymy men alkogoldik kúıi durys bolsa jumysqa birden kirisedi. Medtekseristen ótpeı qalǵan qyzmetkerler mindetti túrde basqa júrgizýshimen almastyrylady.
«Júrgizýshilerdiń ortasha jasy – shamamen 40-43 jas. 7 áıel júrgizýshi bar. Bir avtobýsqa 2 júrgizýshiden bekitiledi. Bir aýysym 14 saǵatqa sozylady. Eń alǵashqy avtobýs tańǵy saǵat 5:30-da jolǵa shyǵady», dedi №1 avtobýs parki basshysynyń orynbasary Sábıt Bolatov.
Onyń aıtýynsha, qazir avtobýs parkine 100-ge jýyq júrgizýshi jetispeıdi. Júrgizýshiler 23 jastan bastap qabyldanady. Júrgizýshi ótili 3 jyldan kem bolmaýǵa tıis. Sońǵy kezde jalaqy da kóterilgen. Qazir eń tómengi jalaqy – 680-700 myń teńge aralyǵynda. Joǵarysy mıllıon teńgeden asady.
Sondaı-aq 3-5 jyl jumys ótili bar qyzmetkerlerdi emdik-saýyqtyrý oryndaryna jiberý máselesi qarastyrylǵan. Qıyn jaǵdaıda qalǵan qyzmetkerlerge kásipodaq esebinen járdemaqy beriledi. Jumystan tys ýaqytta júrgizýshiler fýtbol, voleıbol alańdaryna baryp tegin jattyǵady. Avtobýs parkiniń kásipodaq uıymyn kásip jolyn kondýktorlyqtan bastap ár jyldary túrli qyzmet atqarǵan Valerıı Isakov basqarady.
О́ndiristik nysandarǵa sholý
Bas ınjener Baýyrjan Tuıaqulynyń aıtýynsha, jóndeý jumysyn júrgizetin aýmaq táýlik boıy jumys isteıdi. Munda 150-ge jýyq maman bar. Túngi aýysymda mamandar shamamen 30-50 avtobýsqa jóndeý jumysyn júrgizedi. Sóıtip, avtobýstar tańda jolaýshylardy dittegen jerine jetkizýge qaıta shyǵady. Mundaǵy qyzmetkerler jóndeý jumysynyń barlyq túrine mashyqtanǵan. Syrttan maman shaqyrtqan kezi joq. Avtobýs parkindegi eń eski avtobýs – 2017 jylǵy kólik.
Tehnıkalyq jóndeý jumystarynan ýaqtyly ótetin kólikter uzaq qyzmet etip, jańa kólikterden esh qalyspaıtyn kórinedi. «Yutong» markaly jańa avtobýstar Qytaıdan ákelinip, Qaraǵandydaǵy zaýytta jınalady. Sońǵy alynǵan bir avtobýstyń quny – 91,5 mln teńge. Ol jartylaı jergilikti atqarýshy organdar esebinen, jartylaı avtobýs parkiniń sýbsıdııasy esebinen tólenedi. Osylaısha, avtopark jyl saıyn lızıng arqyly avtobýstaryn jańartyp otyrady.
Parktiń ekologııalyq bastamalary da kóńilge qonymdy. Avtobýsty jýýǵa ketken sý qaıta óńdelip, úlken rezervýarǵa jınalyp, fıltr arqyly tazartylyp, qaıta qoldanylady. Bul bastama ekologııalyq jaǵynan ǵana emes, ekonomıkalyq jaǵynan da tıimdi. Eger ár qoldanylǵan sý tekten-tekke kete berse úlken shyǵyn ákeler edi.
«Kún saıyn 350 kólik jýylady. Ár avtobýsty jýýǵa 5-10 mınýt, shamamen 100 lıtr sý ketedi», dedi B.Tuıaquly.
Qorshaǵan ortany lastaýdyń aldyn alý jáne kómirqyshqyl gazynyń shyǵaryndylaryn azaıtý maqsatynda 2025 jyly 200 birlik gaz avtobýsy men 100 birlik elektr avtobýsyn satyp alý josparlanyp otyr. Bıyl 50 jyldyq mereıtoıyn atap ótetin park jumys ónimdiligin arttyrý maqsatynda park qyzmetin sıfrlandyrǵysy keledi.
«Sıfrly avtobýs parki júıesin engizý resýrstardy basqarýdy jaqsartýǵa, ýaqyt shyǵyndaryn qysqartýǵa jáne jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi basqarma tóraǵasynyń orynbasary B.Moldahalyqov.
8-13 qyrkúıek aralyǵynda Astanada V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary ótetini belgili. Jarysqa 90 el qatysýǵa nıet bildirgen. Eki myńnan asa sportshy kelmek. Osy rette №1 avtobýs parkiniń basshysy arnaıy «Shuttle bus»-tar qatynaıtynyn málim etti.