Áne-mine qyrkúıek te kelip qaldy. Balalar jazdyń sońy jaqyndaǵanyn oılaǵysy da kelmeı oınap júrgen shyǵar, alaıda ata-analar mektepke qamdanýdy bastap ta ketken. Buǵan kópshilik arasynda júrgizilgen saýalnama nátıjesinde kóz jetkizdik. Soǵan súıenip «Bir balany mektepke daıyndaýǵa qansha qarajat kerek?» degen saýalǵa jaýap izdep kórdik.
Barshańyzǵa belgili, 1 tamyzdan elimizdiń barlyq óńirinde jyl saıynǵy «Mektepke jol» respýblıkalyq qaıyrymdylyq aksııasy bastaldy. 30 qyrkúıekke deıin ótetin ıgi iske volonterler, kásipkerler, mesenattar, úkimettik emes uıymdar jáne ózge de nıetti janashyr azamattar qatysa alady. 15 jyldan beri ótkizilip kele jatqan aksııa jańa oqý jylyna daıyndyq kezinde az qamtylǵan otbasylardyń balalaryna kómek kórsetýge baǵyttalǵan. Aıta keteıik, aksııa kezeńinde azamattardyń ótinishterine jedel jaýap berý úshin senim telefony men qoǵamdyq qabyldaý úzdiksiz jumys isteıdi. Aksııa barysynda Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetinde +7 (7172) 74-25-28 jedel jelisi men jáne «Bala Qorǵaý» telegram-chaty arqyly kez kelgen adam kómek alý nemese muqtaj jandarǵa kómek kórsetý úshin júgine alady.
«Mektepke jol» aksııasyna qosa memleketten kórsetiletin kómek te bar. Bul – «Jalpyǵa birdeı bilim berý» qory áleýmettik osal topqa jatatyn otbasylardaǵy ár balaǵa beretin 43 407 teńge. Mektep formasy men keńse taýaryn satyp alýǵa arnalǵan materıaldyq kómek ata-analardyń esepshotyna jiberiledi. Osy jerde birden eskerte ketý kerek, kómek alǵan ata-analar qajetti taýardy satyp alǵanyn rastaıtyn qaǵazdy kórsetýge tıis. Sol sebepti ata-analar ár balaǵa berilgen 43 407 teńgeni jaratqanda zattardyń chegin qosa saqtaǵany durys. Aıtpaqshy, mundaı materıaldyq kómekti alý úshin árbir ata-ana mektep dırektorynyń atyna ótinish jazady.
Mine, osyndaı kómektiń birin alǵan qostanaılyq Azııa Kemelbek 4 birdeı balasyn mektepke daıyndap jatyr. Ol ár balasyna bergen 43 myń teńgeniń ózine, otbasyna ájeptáýir kómek bolǵanyn, biraq bul somanyń 1 balany tolyq daıyndaýǵa jetpeıtinin jetkizdi. Sebebi onyń aıtýynsha, ár balaǵa eń qajetti, bastapqy zattaryn alýdyń ózine kemi 60-70 myń teńge ketedi.
«Memleketten berilgen kómek jaqsy boldy, áıtpese qınalyp qalýshy edik. Sebebi bir balaǵa únemdep jumsaǵannyń ózinde shamamen 60 myń teńge aqsha ketedi, al ony 4 balaǵa kóbeıtseńiz, 240 myń teńge bolyp shyǵa keledi. Bul bir aılyq tabysy iship-jeýden artylmaıtyn otbasyna ájeptáýir salmaq bolady. Mysaly, men keshe bazarǵa bıyl 1-synypqa beretin balammen baryp, oǵan sporttyq kıim (10 myń teńge), týflı (7000 teńge), sporttyq aıaqkıim (8000 teńge), aq jeıde (4000 teńge), maıka (2000 teńge), qara beldemshe (5000 teńge), aq tústi kolgotkı (1500 teńge), oqý quraldary (10 000 teńge), sómke (7000 teńge), bantık (1000 teńge) aldym. Osy eń qajet zattarynyń ózine 55 500 teńge ketti, al shyndap kelgende joǵarydaǵy keıbir zattardy ekeýden alý kerek. Aıtalyq, aq bantık, aq jeıde, aq maıka, aq kolgotkı sekildi óte jıi kıetinderin eki danadan alyp, almastyryp kımese bolmaıdy, bir aptaǵa shydamaıdy, jýǵanda keýip te úlgermeı, kıimniń kesirinen sabaqtan qalyp qoıýy múmkin», dedi A.Kemelbek.
Joǵaryda aıtylǵandaı, ata-analar arasynda saýalnama júrgizdik. Olardan bir balany mektepke daıyndaý shyǵyndaryn suradyq. Saýalnama barysynda bir balanyń eń qajetti degen zattaryn alýǵa keıipkerimiz A.Kemelbekteı 60 myń teńgeniń jobasynda jumsaǵanyn aıtqandar kóp kezdesti. Máselen, Sandýǵash Bolatqanqyzy: «1 balaǵa 2 jeıde – 14 000, 1 shalbar – 7000, beldemshe – 7000, týflı – 15 000, sporttyq kıim – 15 000 teńge jumsadyq. Barlyǵy – 58 000 teńge. Oqý quraldaryn áli almadyq. Eski sómkesimen júre turýǵa kóndirý kerek endi», deıdi.
Baldyrǵan Mámen esimdi ata-ana: «Bir qyzdy mektepke daıyndaýǵa 80 myń teńge ketti. Buǵan eki jeıde, beldeshe men jıletin, sarafan, sport kıimi, týflı, dene shynyqtyrýǵa arnalǵan aıaqkıimi, bantıkteri, alǵashqy kezeńge oqý quraldary alyndy. Zattardyń barlyǵyn bazardan aldyq», dep bir balany bastapqy kezeńge tolyq daıyndaýǵa 100 myń teńgege jýyq aqsha jumsaǵanyn jetkizdi. Biraq arasynda joǵarydaǵy respondentter jıi aıtqan somadan kóp jáne az jumsaǵandar da bar. Aıtalyq, Túrkistan oblysynyń turǵyny Anar Spaeva: «Bir jolǵy kıimge kóp bolsa 25-30 myń teńge jumsaımyz. Aýylda turamyz, bireýler mektep formasyn ákelip satyp jatyr, sapasy jaqsy eken. Aq jeıde – 5 500, beldemshe – 5000, jeńil aıaqkıim – 9000, bantık – 1000, galstýk – 500, sómke – 6000 teńge. Keýdesheni ulttyq naqyshta tapsyryspen tiktiremiz. Sonda barlyǵy – 30 000 teńge jobasy. Er balaǵa arzandaý shyǵady. Keıingisin aqyryndap tolyqtyra beremiz», deıdi.
Al ata-ana Aınur Omar saýalymyzǵa: «1 balany mektepke daıyndaýǵa 150 myń teńgeden asa ketti. 49 000 – týflı, kostıým (penjegi, shalbary, jıleti bar kostıým) – 85 000, galstýk – 8000, jeıde – 17 000, beldik – 20 000. Osynyń ózine 179 myń teńge ketti. Áli sport kıimi alynǵan joq. Balam tańnan keshki 5-ke deıin jekemenshik mektepte oqıdy. Tústen keıin erkin formamen júrýge bolady. Biraq ol kostıým-shalbarmen júredi. Sondyqtan óte yńǵaıly, sapaly matadan tigilgenin tańdaımyz. Aıaqkıimdi de solaı. Ári 10-synyp bolǵan soń, talǵamy da joǵary bolatyny belgili», dep jaýap berdi.
Ata-analardyń arasynda 100 myń teńgeden asa qarajatty 3 balany daıyndaýǵa jumsaǵandary da kezdesti. Mysaly, Asylbek Týmyshev esimdi turǵyn: «Balalarym byltyrǵy sómkelerin ustap, sol ótken jyldan qalǵan kóılekterin kıetin boldy. Sonyń ózinde 3 ulǵa 100 myń teńgeden asa aqsha ketti. Bul qarjyǵa árqaısysyna aıaqkıim, dápter-qalamyn, taǵy basqa zattaryn aldyq», dedi. Ár balaǵa 100 myń teńgeniń jobasynda jumsaǵandar da bar. Sonyń biri Móldir Nurman esimdi ata-ana 2 balaǵa 200 myń teńge ketkenin, bul tek kıimine jumsalǵany ekenin, áli dápter-qalamy alynbaǵanyn aıtty. Saýalnamaǵa qatysýshy ata-analar arasynda zattaryn alyp úlgermese de: «Bir balaǵa 200 myń teńge daıyndap otyrmyn, jetip qalar» dep jobalap jaýap bergenderi de bar. Lázzat Nyǵmet esimdi ata-ana sekildi: «Úsh balama bir-birden kıim alǵannyń ózinde (Glasmannan) 140 myń teńgedeı aqsha ketti. Aıaqkıim, sómke men oqý quraldaryn áli almadym», dep ázirge alyp úlgermegen zattaryna jumsalatyn aqshamen ár balaǵa 200 myń teńgege jýyq qarajat ketetinin dáıektep rastaǵandar da kezdesti. Mıra Sembaıqyzy sııaqty: «5 balaǵa 200 000 teńgeni dápter-qalamymen qosa jetkizýim kerek. Byltyrǵy kıimderin kıedi, joǵyn ǵana alamyn», dep joǵarydaǵy ata-ananyń bir balaǵa daıyndap otyrǵan somasyn baqandaı 5 balaǵa jetkizýdi josparlap otyrǵandar da boldy. Saýalnama nátıjesinen oqyrmandardyń ózderi baıqaǵandaı, bir balany daıyndaýǵa ár ata-ana ártúrli somada qarajat jumsaıdy.
Osy rette ózimiz de saýda jasaýǵa talpynyp, bir balany daıyndaýǵa jumsalatyn somany shyǵaryp kórdik. Onlaın dúkenderdi «sharladyq». 1-synypqa baratyn qyz balaǵa aq jeıdeniń 3 350 teńgeden bastap 15 000 teńge shamasynda turatyn túrlerin taptyq. Onyń ishinen kıetin aq maıkasyn 1000 teńgeden de, 3 000-4 000 teńgeden de alýǵa bolady eken. Aq jeıdeniń syrtynan kıetin jıleti 50 paıyz jeńildikte 2 450 teńgeden tur, ortasha baǵasy 10 000 teńgeni quraıdy. Penjegi 3000 teńgeden bastalypty, orta eseppen 10 000 teńge tóńireginde. Al beldemsheniń arzany 3990 teńgeden kezdesti, 8000, 13 000, teńge turatyndary da bar. Kolgotkı 900 teńgeden bastap 5 000 teńgege deıin barady. Qara tústi týflıdiń qoljetimdisi 5000 teńgeden bastalady, «tabıǵı bylǵarydan tigilgen» dep erekshelegen túrleri orta eseppen 15 myń teńgeden joǵary. Aq bantık 1000-3000 teńge aralyǵynda. Sporttyq kıim 25 paıyz jeńildikpen 6 000 teńgeden tabyldy, biraq sholý nátıjesinde negizinen ortasha baǵa 15 000 teńge ekenin ańǵardyq. Sońǵysy – sporttyq aıaqkıim, bunyń eń arzany 2 500 teńgeden tur, alaıda satyp alǵandardyń pikirine júginsek, jaǵymsyz ısi shyǵady eken. Al «tabıǵı bylǵarydan tigilgen» dep erekshelegenderi 8000 teńgeden 15 000 teńgege jobalanady. Oqý quraldaryna 10 myń teńgeden bastap 20-30 myń teńgege deıin jumsaýǵa bolady. Árıne, joǵarydaǵy baǵalar brendine, matasy men sapasyna qaraı óse beredi. Biz tek qoljetimdilerin tizip shyqtyq. Qoryta eseptesek, eń arzanyn alǵannyń ózinde 35 000 teńgeden bastap, al óte keremet demesek te ortasha, tipti keıde jaqsy sapadaǵy zattardy alǵysy kelgender 1 balany mektepke daıyndaýǵa 100 myń teńgeden joǵary qarajat jumsaıdy.