Bıyl Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi jol sapasyn synǵa alyp, mundaǵy qordalanǵan problemalarǵa salany jaılaǵan sybaılas jemqorlyq sebep bolyp otyrǵanyn aıtqan edi. Osyǵan oraı Memleket basshysynyń tapsyrmasymen elimizdiń barlyq óńirinde jol qurylysy men jóndeý jumystarynyń sapasy tolyq baqylaýǵa alyndy.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Ulytaý oblystyq departamenti jergilikti atqarýshy organdar, «QazAvtoJol» UK jáne «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» ShJQ RMK ókilderinen quralǵan monıtorıngtik toppen birlesip, 9 ýchaskedegi avtojoldardy salý men rekonstrýksııalaý sapasyn baqylaýdy júzege asyryp jatyr. Bıyl maýsym aıynda «Sátbaev – Malshybaı – Joshyhan – Dombaýyl kesenesi», «Qarajal – Atasý» jáne A-16 magıstraliniń «Jezqazǵan – Petropavl» (143-163 shaqyrymy) jol ýchaskelerinde monıtorıngtik top jaryqtar, shógindiler, shuńqyrlar, qabyrshaqtaný t.b. túrli aqaýdy anyqtaǵan. Osyǵan oraı jol jamylǵysynyń sapasyn jaqsartý úshin qabyldanǵan sharalar negizinde atalǵan kemshilikter joıyldy.
Sonymen qatar shilde aıynda «Jezqazǵan – Petropavl» A-16 avtojoly ýchaskesin baqylaý barysynda 151 jáne 155-shaqyrymdarynda asfalt-beton jabyny joǵarǵy qabatynyń tegis emestigi belgili boldy. Bul aqaýlar jol qaýipsizdiginiń nasharlaýyna, kólik quraldarynyń tez tozýyna jáne jol ınfraqurylymynyń jalpy jaǵdaıyna teris áser etýi ábden múmkin. Monıtorıngtik toptyń eskertýinen keıin merdiger uıym anyqtalǵan kemshilikterdi túzetetin bolady.
Qazirgi kúni qaıta jańartylyp jatqan «Qaraǵandy – Balqash» avtojoly da aqaýlardan ada emes. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń joldardy salý jáne jóndeý salasyndaǵy jemqorlyq táýekelderine syrtqy taldaý júrgizýi úshin qurylǵan aımaqtyq monıtorıngtik top Qaraǵandy oblysynda «RF shekarasy (Ekaterınbýrg) – Almaty» respýblıkalyq mańyzy bar trassasyn, «Qaraǵandy – Balqash», «Balqash – Burylbaıtal» ýchaskelerimen qosa, Jambyl oblysymen shekaraǵa deıingi segiz avtomobıl jolynyń qurylysyn tekserdi.
Shet aýdanynyń mańyndaǵy «Qaraǵandy – Balqash» avtojolynyń ýchaskesine monıtorıng júrgizý barysynda joldy qaıta jańartý kezinde aqaýlar bar ekeni anyqtaldy. Jol paıdalanýǵa berilmegen, jumystar jalǵasyp jatyr. Kemshilikterdi joıýdy túrkııalyq qosalqy merdiger kompanııa óz moınyna aldy.
Aıta ketsek, jabynnyń joǵarǵy qabatyn bıylǵy 30 tamyzǵa deıin aıaqtaý jáne joldy 30 qarashaǵa deıin abattandyrý josparlanyp otyr. Jumys toby jurtshylyqpen birlesip, bıznes sýbektileriniń qyzmetine aralaspaı, aı saıyn basqa da ýchaskelerge osyndaı tekserister júrgizedi.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tarapynan qolǵa alynǵan taǵy bir paıdaly is – qurylysy uzaqqa sozylǵan áleýmettik nysandardy baqylaýǵa alý. Qazirgi tańda agenttiktiń aýmaqtyq departamentteri 44 problemalyq nysannyń qurylysyn aıaqtaýǵa yqpalyn tıgizdi. Olardyń ishinde sýmen qamtamasyz etý nysandary, mamandandyrylǵan HQKO, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderi, mektepter, medısınalyq mekemeler, turǵyn úıler, joldardy jóndeý, kópir salý, bóget gıdrotoraby men qazandyqty rekonstrýksııalaý syndy qurylystar bar. Sonyń ishinde Astana qalasynda – 10, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Túrkistan oblystarynyń árqaısynda 2 mekteptiń qurylysy aıaqtaldy.
Aýyldyq jerdi sýmen qamtamasyz etý – kún tártibinde turǵan ózekti másele. Bıyl qurylysy uzaqqa sozylyp ketken birqatar qubyr salý jumystary, atap aıtqanda, Pavlodar oblysynda – 4, ShQO-da – 3, Jambyl oblysynda – 3, Qostanaı oblysynda – 3, BQO-da 1 sý qubyrlaryn salý jumysy aıaqtaldy. Aıta ketsek, olardyń qurylysy bir jyldan úsh jylǵa deıin sozylǵan.
Agenttiktiń bastamasymen «saqaldy» qurylystar máselesi óńirlik ákimdikter janyndaǵy jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máselelerin qaraıtyn vedomstvoaralyq komıssııalardyń 26 otyrysynda jáne Qoǵamdyq keńesterdiń 25 otyrysynda da qaraldy. Bólingen qarajatty jymqyrýǵa jol bermeý maqsatynda aldyn alý sharalarynyń kesheni, onyń ishinde aqparattyq hattar, jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi komıssııalar, «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy volonterlik» jobasy sheńberinde qoǵamdyq monıtorıngter jasalyp keledi.
Máselen, Shymkent qalasynda aqparattyq hat engizý arqyly Qonaev dańǵylynyń qurylysy aıasynda 700 metrge jýyq artyq tirek qabyrǵalaryn ornatýǵa josparlanǵan 3,2 mlrd teńge bıýdjet qarajaty únemdelip, atalǵan jumys jospardan alynyp tastaldy. Sondaı-aq osy qalada «saqaldy» qurylystardy súıemeldeý sheńberinde «Sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» zańǵa sáıkes qurylystyń kepildik merzimderin aıqyndaýda naqtylyqtyń bolmaýy anyqtalyp otyr. Atap aıtqanda, kepildik merzimi keminde 2 jyldy quraıdy, al Azamattyq kodeks boıynsha eger shartta naqty merzim kózdelmese, kepildik merzimi 10 jylǵa deıin sozylýy múmkin. Biraq kepildik merzimine qatysty naqty talaptyń bolmaýy jemqorlyq táýekelderin týdyratyny sózsiz. О́ıtkeni tapsyrys berýshi merdigermen aldyn ala ýaǵdalasyp, kepildiktiń eń qysqa merzimin tańdaı alady.
Osyǵan baılanysty Shymkent qalasynyń Qurylys, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary, energetıka jáne ınfraqurylym basqarmalarynyń buıryqtarymen qurylystyń kepildik merziminiń tıisti talaptaryn tehnıkalyq erekshelikter men memlekettik satyp alý jónindegi sharttarda keminde 7 jyl dep kórsetý mindettiligi bekitildi.
Bul jumystyń nátıjesinde sapany baqylaýdy kúsheıtýge jáne kepildik merzimi kezeńinde jóndeý jumystaryna jumsalatyn shyǵyndy azaıtýǵa qol jetkiziledi. Qazir Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń bastamasymen Qurylys kodeksiniń jobasyna eń tómengi kepildik merzimin keminde 5 jyl dep belgileý týraly normalar engizildi.