Sybaılastar saǵyn syndyrar qýat

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qashanda elimizdiń sot júıesi aldyńǵy qatarda bolýy qajettigin basa aıtyp keledi. Oǵan dálel Prezıdenttiń: «Barlyq quqyq qorǵaý organdary ishinen eń joǵary turǵany Joǵarǵy Sot bolyp tabylady. Joǵarǵy Sottyń abyroıy – Qazaqstannyń abyroıy, jalpy bıliktiń abyroıy», – dep elimizdegi sottardyń bedeline aıryqsha baǵa berýi deımiz. Mundaı asa joǵary baǵany ıelený elimiz egemendi el atanyp, táýelsizdigimizdi baıandy etken shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyttan beri quqyqtyq júıeni, sonyń ishinde eń ózektisi – sot tóreligin zaman tala­byna saı jańǵyrtý jyldar boıy úz­diksiz júrgizilip kele jatqan­dyǵynan deımiz. Jáne jasyratyny joq, ony únemi damytý – osy sońǵy jyldar ishinde ilgeri basty. Oǵan dálel retinde Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń básekege qabilettilik jónindegi jahandyq ındeksine júgingenimiz jón. Bul kórsetkish boıynsha elimizdiń ulttyq sot júıesi reıtıngi 2014 jyly ekinshi pozısııaǵa kóterildi. Iаǵnı, Elbasy tapsyrmalarynyń oryndalýy tyńǵylyqty júzege asyp keledi degen sóz. Mine, sondyqtan da, ıaǵnı Jo­ǵar­ǵy Sot barlyq quqyq qorǵaý organ­darynyń arasynda tórelik etý taǵynda turǵandyqtan da, ol eldegi zańǵa qaıshy áreketterge, ke­leńsizdikterge, kemshilikter men sybaılas jemqorlyqqa qarsy tos­qaýyl qoıýda da erekshe oryn alady. Buǵan naqty dálel retinde keshe Joǵarǵy Sotta Qaırat Mámıdiń tóraǵalyq etýimen «Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy strategııasyn» iske asyrý aıasynda sot organdarynda sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýdyń negizgi baǵyttary» atty Joǵarǵy Sot sýdıalarynyń keńeıtilgen keńesi ótti. Oǵan Joǵarǵy Sottyń alqa tóraǵalary men sýdıalary, oblystyq jáne oǵan teńestirilgen sottardyń tóraǵalary, Sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý departamentiniń basshylyǵy men bólim meńgerýshileri, oblystyq jáne oǵan teńestirilgen sottardyń keńse meńgerýshileri qatysty. Keńestiń ashylý saltanatynda Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Qaırat Mámı: «О́tken jyly Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres strategııasyn» bekitti. Onda sot jáne quqyq qorǵaý organdarynyń sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýdyń negizgi sharalary men basymdyqtary aıqyndaldy. Prezıdenttiń tikeleı qoldaýymen «Nur Otan» partııasy sybaılas jemqorlyqqa qarsy óz baǵdar­lamasyn qabyldady. Respýblıka sot­tarynyń sot ádildigin iske asy­rý qorytyndysy jáne aldyn alý barysy aldyn ala talqylanyp otyrady. Onda birqatar kemshilikter anyqtalyp, olardy der kezinde joıý joldary qarastyrylady. О́ıtkeni, sybaılas jemqorlyq memleket úshin eń qaýipti dert bolyp tabylady. Sondyqtan da Elbasy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy strategııa men Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi partııalyq baǵdarlamany bekite otyryp, jemqorlyq – ulttyq qaýipsizdikke tóngen joıqyn qater ekendigin aıta kele, qoǵam nazaryn osy máselege aýdarǵan bolatyn. Jem­qor­lyqpen kúres – barsha Qazaq­stan qoǵamynyń mańyzdy minde­ti. Sot tóreliginiń minsiz júıesi memlekettiń sybaılas jem­qorlyqqa qarsy tıimdi saıasaty­nyń sheshýshi quraly – quqyq ústemdigin qamtamasyz etý júıesiniń negizgi dińgegi bolyp tabylady», – dep atap ótti. Sybaılas jemqorlyqpen kú­res ba­ǵytynda sot korpýsy qol jetkizgen jetistikter az emes. Sonyń eń bastysy, qazaq­stan­dyqtardyń sotqa júginýge degen suranystarynyń turaqty túr­de qarqyn alýyna saı, respýb­lıka sottary sot tóreligin júzege asyrýda quqyq ústemdigin kásibı laıyqty deńgeıde saqtaýdy qamtamasyz etip keledi. Aıtalyq, ótken jyly sottar 1 mln. 200 myńnan astam isti qaraǵan eken. Osy rette shyǵarylǵan sot aktileriniń 98,7 paıyzy zańdy ári negizdi bolyp sanalypty. Sol sııaqty ótken jyly sýdıalardyń qyzmetine qatysty azamattar tarapynan túsken shaǵymdardyń sany 253-ke nemese 5 paıyzǵa azaıǵan. Sot jıýrıiniń sýdıalarǵa qatysty qaraǵan ister sany 20 paıyzǵa, al tártiptik shara qoldaný jóninde is qozǵaý jaǵdaılarynyń sany 14,3 paıyzǵa kemigen. Sybaılas jemqorlyqqa qatys­ty qylmystyq isterdi qa­raý máseleleri týraly Joǵar­ǵy Sottyń qylmystyq ister jónin­degi sot alqasynyń tóraǵasy A. Qasymov aıtyp ótti. Jalpy Elbasy elimizdiń sot júıesin álemdik standarttarǵa sáıkestendirýde kóptegen kósheli mindetterdi alǵa qoıǵany belgili. «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jarııalanǵan ja­ńa saıası baǵyttyń barlyq vektory úshin basymdyqtar men mindetter aıqyndalǵany málim. Sottar úshin munyń eń mańyzdysy – minsiz jáne tıimdi ulttyq sot tóreligi ekeni daý­syz. Táýelsiz jáne ádiletti sot – quqyqtyq memlekettiń negizi desek, álemdik úlgi kórsetkendeı, eń damyǵan memleketterdiń altyn arqaýy – qolaıly ınvestısııalyq ahýal týǵyzý jáne azamattardyń ál-aýqatyn joǵary deńgeıge jetkizý. Osyndaı berik tuǵyrdyń arqasynda elimizdi álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna qosý úshin, Elbasy aıtqandaı, sot júıesiniń barlyq mindetteri men atqarar jumystaryn soǵan sáıkestendirip, júıeli túrde júrgizý – sottyń basty maqsaty. Mine, bul oraıda baıandamashynyń aıtýyna qaraǵanda, 2014 jyly sybaılas jemqorlyq qylmystary boıynsha birqatar úkim shyǵaryla otyryp, 807 is nemese qylmystyq isterdiń jalpy sanynyń 4 paıyzy qaralǵan (2013 jyly – 886). Sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý, onyń basty sebepteri men jaǵdaılaryn boldyrmaý, sondaı-aq sybaılas jemqorlyq qylmystaryn jikteý máseleleri boıynsha quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdarmen ózara is-qımyldy jetildirýge aıryqsha kóńil aýdarylyp keledi eken. Sot bıliginiń táýelsizdigi men onyń tıimdiligin arttyrýda qazirgi tańdaǵy aýqymdy jumystardyń biri de, biregeıi de sot ádildigin júzege asyrý bolmaq. Bul – táýelsiz elimizdiń Konstıtýsııasynda beki­tilgen, sýdıalardyń ar-ujdany, adamgershiligimen aıqyndalatyn eń bir qasıetti mindet. Osyǵan baı­lanysty sýdıalardyń adam­ger­shilik bolmysy men moraldyq-ádep normalaryn saqtaýy, sondaı-aq sýdıalyq ádep jónindegi komıssııa qyzmetin jańǵyrtý týraly Joǵarǵy Sot sýdıasy, Sýdıa­lyq ádep jónindegi komıssııa tó­ra­ǵasy N. Qaıypjan baıan­dama jasady. Al Sot jıýrıi ju­mysynyń sot júıesindegi quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýynyń negizgi baǵyttary men nátıjelerimen Joǵarǵy Sot sýdıasy, Sot jıýrıiniń tóraǵasy M. Shegenov tanystyrdy. Sybaılas jemqorlyq pen ózge de quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sot júıesindegi ınnovasııalar týraly Joǵarǵy Sot janyndaǵy Sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý departamentiniń basshysy I. Ispanov baıandady. Atap aıtqanda, ol qazirgi tańda «Tórelik» dep atalatyn sot organdarynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq-taldamalyq jańa júıesin qurý jumystarynyń aıaqtalǵanyna toqtaldy. Ortalyqtandyrylǵan saladan turatyn bul júıe aq­pa­rat­tyq derektermen alma­sýǵa jyldam qol jetkizýdi, senim­di­liktiń joǵary deńgeıin, statıs­tıkalyq jáne taldamalyq esep­terdi qalyptastyrýda avtomat­tandyrýdyń neǵurlym joǵary deńgeıin qamtamasyz etedi. Jal­py ótken jyly Prezıdent Jar­lyǵymen aýdandyq sottardyń sany 450 birlikke deıin kóbeıtildi. Sonymen qatar, sýdıalardyń qoǵamdaǵy mártebesin odan ári aıqyndaýda, kásibı medısınalyq qyzmet kórsetýde, olardyń ál-aýqatyn jyl ótken saıyn jaqsartý úshin kóptegen is-shara atqarylyp keledi. Ásirese, jergilikti sottardy sońǵy zamanaýı ozyq úlgidegi qural-jabdyqtar jáne kompıýterlermen jaraqtandyrý tyń-ǵylyqty júrgizilýde. Sondaı-aq, laýazymyna jańadan kirisken sýdıalardy jaıly úı-jaımen ýaqtyly qamtamasyz etýge únemi nazar aýdarylatyndyǵy kóńil qýantady. Osylaısha Joǵarǵy Sot sybaılas jemqorlyqqa qarsy strategııany iske asyrý aıasynda sot júıesinde sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń 2015 jylǵa arnalǵan keshendi josparynyń jobasyn ázirlepti. Osy keńeste aıtylǵan barlyq usynystar atalǵan josparǵa engizilmek. О́ıtkeni, keńeste baıandamashylar aıtyp ótkendeı, barlyq kózdelgen sharalardyń iske asýy sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasattyń tıimdiligin arttyrýǵa respýblıka sottarynyń óz úlesterin qosýyna, eldegi sybaılas jemqorlyq deńgeıin azaıtýǵa jáne onyń kez kelgen kórinisterine «nóldik» tózimdilik jaǵdaıyn qurýǵa múmkindik beredi dep úmit artýda. Sóıtip, sot júıesindegi sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri qatysýshy­lardyń keńeıtilgen quramynda talqylanǵandyqtan bul baǵyt­taǵy jumystyń tıimdiligin art­tyrý sharalaryn aıqyndap alý jóninde arnaıy sheshim qabyldandy. Al atalǵan aıtýly keńeske Prezıdenttiń kómekshisi – Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy N.Ermekbaev, Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary T.Donaqov, Ulttyq qaýip­sizdik komıtetiniń tóraǵasy N.Ábi­qaev, «Nur Otan» partııasy Tóra­ǵasynyń birinshi orynbasary B.Baıbek, Bas Prokýror A.Daýylbaev, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóra­ǵasy Q.Qojamjarov, Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasy R.Túsip­bekov, Parlament Senatynyń Kons­tıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy S.Aqylbaı, Parlament Májilisiniń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy R.Muqashev jáne t.b. qatysyp otyrdy. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».