Arızonamen baılanys ornatqan ýnıversıtet

Instıtýttyń alǵashqy rektorlary A.Sannıkov, V.Satýrıan esimdi ǵalymdar bolǵan. Al 1969 jyldan 1987 jylǵa deıin, ıaǵnı 18 jyl oqý ornyn ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, belgili ǵalym Qanash Shákenov aǵamyz basqardy. Ol qyzmet atqarǵan jyldary joǵary oqý ornyna arnalǵan 3 oqý korpýsy, 4 stýdentter jataqhanasy jáne oqytýshylar men qyzmetkerlerge arnalǵan 2 kóp­qabatty turǵyn úı salyndy. Sondaı-aq jańa 4 fakýltet ashylyp, keıin onyń sanyn 9-ǵa jetkizdi. Osy jyldary Máskeý memlekettik ýnıversıtetimen yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıylyp, ataqty ýnıversıtetten bilikti professorlar kelip, stýdentterge dáris oqydy. Al 1987 jyldan 1994 jylǵa deıin ınstıtýtqa bıologııa ǵylymdarynyń doktory A.Malygın rektor boldy.

1978 jyly Petropavlda Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń jalpy-tehnıkalyq fakýlteti ashylyp, 1982 jyly jeke fılıalǵa aınaldy. Onyń alǵashqy dırektory bolǵan Qaıyrbek Orazov atalǵan oqý ornyna birneshe oqý korpýsy men jataqhana turǵyzdy. Keıin ol Parlamentke depýtat bolyp saılanyp ketti de, onyń ornyna belgili ǵalym Ǵalymqaıyr Mutanov dırektor bolyp keldi. 1996 jyly atalǵan fılıal ýnıversıtetke qosylyp, onyń rektory bolyp Ǵ.Mutanov taǵaıyndaldy. Isker rektor az ýaqyt ishinde ýnıversıtetti sol jyldardaǵy ekonomıkalyq daǵdarysqa qara­mastan, soltústik óńirdegi úzdik joǵa­ry oqý oryndarynyń birine aınaldyrdy. Stýdentterdiń sanyn 10 myńǵa jetkizdi.

Bıyl Soltústik Qazaqstan ýnıver­sıtetine basqarma tóraǵasy – rektor bolyp Erbol Isaqaev konkýrs arqyly taǵaıyndaldy. Onyń aldynda oqý jylyn ýnıversıtet rektorsyz aıaqtaǵanyn «Egemen Qazaqstan» gazetine jazǵan edik. («Rektorsyz ýnıversıtet»., 25.05.24). Sol maqalamyz áser etti me, basqa ma, arada bir aı ýaqyt ótkende E.Isaqaevtyń rektor bolyp taǵaıyndalǵany jarııalandy.

Qazir ýnıversıtet mamandardy bakalavrıat, magıstratýra jáne doktorantýra boıynsha úsh deńgeıde daıarlaıdy. Sonyń ishinde bakalavrıat – 85, magıstrant – 71 jáne PhD 7 bilim baǵdarlamasy boıynsha daıarlanady. Rektor Erbol Isa­qaevtyń aıtýyna qaraǵanda, qazir s­­týdentter sany 5 610, sonyń 5 262-si bakalavrıattar, onyń 3 347-si memlekettik tapsyrys­pen oqıtyndar. Sondaı-aq 268 magıs­tranttyń 180-i, 15 doktoranttyń barly­ǵy memleket esebinen daıarlanady. Me­dısına fakýltetinde oqıtyn 65 stýdent­tiń 38-i de memleket esebinen bilim alady.

Bıylǵy 1 shildege deıingi málimetke qaraǵanda, ýnıversıtette 544 stýdent qos dıplom jáne birlesken bilim baǵdarlama boıynsha oqıdy. AQSh-tyń Arızona ýnıversıtetimen halyqaralyq jobany iske asyrý jobalyq keńsesiniń menedjeri Qaırat Saparovtyń aıtýynsha, bul joba 2022 jyly qolǵa alynǵan. «Jobanyń nátıjesinde ýnıversıtetimizdiń aty shyǵyp, elimizge tanyla bastady. Osy ýaqyt aralyǵynda bizdiń basshylyq pen amerıkalyqtardyń arasynda ynty­maqtastyq boıynsha birqatar tabysqa qol jetkizildi», dedi ol. Qazir bul baǵ­dar­lamamen elimizdiń 15 oblysy men As­tana, Almaty, Shymkent sııaqty res­pýb­lıkalyq mańyzy zor qalalardan stý­dent­ter bilim alyp jatyr. Barlyq 544 stý­denttiń 171-i qos dıplomdyq, 373-i ha­lyqaralyq bilim baǵdarlamasy bo­ıyn­sha oqıdy. Bıylǵy birinshi kýrsqa túsken­dermen bul baǵdarlamaǵa taǵy júz shaqty stýdent qosylady.

Halyqaralyq bilim baǵdarlamasy bıotehnologııa, IT, ınklıýzıvtik bilim, hımııalyq sarap, ósimdik jáne tehnologııa­lar, elektronıka jáne telekommýnıkasııa, astronomııa, bıznes jáne menedjment baǵyty boıynsha oqytylady. «Stýdentter jınaý úshin biz jyl saıyn elimizdegi ár qaladaǵy mektepterge baryp, amerıkalyq dıplom alý múmkindigi týraly aqparat beremiz. Sonymen birge ýnıversıtettiń vebsaıty men ınstagram arqyly ony jarnamalap otyramyz. Bıyldan otandyq stýdenttermen birge basqa eldiń azamattary da aqyly negizde oqýǵa qabyldanady», dedi Qaırat Saparov.

Stýdentter amerıkalyq Týson qalasyndaǵy Arızona ýnıversıtetine bir semestr oqıdy. Barlyq shyǵyndy M.Qozybaev ýnıversıteti kóteredi. Kelesi 2025 jyldan bastap IT men bıotehnologııa baǵdarlamasy boıynsha 40 stýdent Amerıkaǵa attanady. Odan keıingi jyldary Amerıkaǵa barýshylar kóbeıe túspek. 2026 jyly joǵaryda aıtylǵan baǵdarlamalardyń ústine ınklıýzıvti bilim baǵdarlamasy qosylyp, 131 stýdent muhıt asyp, Amerıkaǵa ushady. Sonymen birge bıylǵy oqý jylynda ártúrli baǵdarlama boıynsha 4 amerıkalyq professordyń Qyzyljarǵa kelip, dáris oqıtyny týraly kelisimge qol jetkizildi. Al qyrkúıek aıynda Arızona ýnıversıtetinen quramynda 5 adamy bar arnaıy delegasııa kelip, jańa oqý jylynyń jumysymen tanysady.

Sonymen qatar Soltústik Qazaq­stan ýnıversıtetinde birlesken baǵdar­lamalar boıynsha Ázerbaıjan, Arme­nııa, Ger­manııa, Grýzııa, Úndistan, Iran, Qy­taı, Qyrǵyzstan, Mońǵolııa, Polsha, Reseı, Túrik­menstan, Túrkııa, О́zbekstan elderi­nen 373 stýdent oqıdy.

«Bıylǵy oqý jylynda bakalavrıatqa 1 390 stýdent qabyldandy. Al bilim grant­tarynyń sany – 1 139. Oqýǵa túsetinderdiń barlyq sany boljam boıynsha 2 myńnan asatyn shyǵar», deıdi E.Isaqaev. Qazir Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetinde joǵary sanatty oqýshylar quramynda 12 ǵylym doktory, 39 PhD, 108 ǵylym kandıdaty, 226 magıstr bar. «Atameken» reıtıngi boıynsha ýnıversıtettiń 30 baǵdarlamasy 1-den 10 aralyǵyndaǵy orynǵa ıe bolǵan. Byltyrǵy túlekter­diń 82 paıyzy jumysqa ornalasqan. О́ndiris oryndarynda ýnıversıtet kafedra­larynyń 54 fılıaly jumys isteıdi.

О́tken oqý jylynda ýnıversıtet oblystyń túrli ózekti máselelerin sheshýge baǵyttalǵan 351 mln teńge turatyn 23 jobany iske asyrdy. Máselen, astyq daqyldary tuqymdaryn tıimdi qurǵatý, ekologııalyq turǵydan taza tyńaıt­qyshqa qol jetkizý sııaqty jobalar dıqandar tarapynan joǵary baǵalandy.

Joǵar oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy da nyǵaıyp keledi. Qazir M.Qozybaev ýnıversıtetiniń 9 oqý korpýsy, 1 365 orynǵa arnalǵan 5 jataqhanasy bar. Petropavl qalalyq ákimdiginiń qoldaýymen 306 oryndyqqa arnalǵan taǵy bir ǵımarat jataqhanaǵa berilmek. Sondaı-aq 1 200 orynǵa arnalǵan 11 qabatty jańa úlgidegi jataqhana qurylysy jalǵasyp otyr. Osy kúnderi jańa salynǵan oqý-zerthanalyq korpýsyn tapsyrý jumystary júrip jatyr. Al jazda ýnıversıtettiń jataqhanalary men 5 oqý korpýsyna tolyq jóndeý jumysy júrgizildi.

PETROPAVL