Dúbirli doda «Uly dala joryǵynan» bastalady

Dúnıejúzilik kósh­pe­liler oıynda­ry­nyń bastalǵanyn áı­gileıtin «Uly dala joryǵy» halyqaralyq marafon-báıgesi 3 qyrkúıekte Soltústik Qazaqstan oblysynyń Botaı qonysynan óristep, 7 qyrkúıek kúni Astana qalasynda máresine jetedi. Bes kúndik báıgede komandalar 500 shaqyrym qashyqtyqty baǵyndyrmaq.

Halyqaralyq marafon-báı­gege birneshe memleketten úz­dikter kelmekshi. Oǵan elimizdiń 9 komandasy qatysyp, baǵyn synaıdy. Uıymdastyrý alqasy dúbirli alamanǵa qatysýǵa nıet tanytqan komandalardy tirkeý aıaqtalǵanyn málimdedi. «Joryq» at sporty federasııasynyń pre­­zıdenti Baqytjan Turly­bekov halyqaralyq «Uly dala joryǵy» marafon-báıgesiniń basty maqsaty – umyt bolyp, tipti joıylýdyń az-aq aldynda turǵan qazaqy jylqy tuqym­daryn qaıta jańǵyrtyp, olardyń áleýetin halyqaralyq deńgeıde nasıhattaý ekenin jetkizdi.

– «Uly dala joryǵy» joba­synyń negizgi baǵyttarynyń biri – qoltýma jylqylardyń ekinshi tynysyn ashý. Úsh jyldan beri turaqty túrde ótkizilip júrgen marafon-báıge óz nátıjesin berip otyr. Búginde osy joryqtyń arqasynda qol­týma jylqylardyń baǵasy bir­neshe ese artty. Qazaqy jyl­qy tuqymyn asyldandyryp, mal basyn kóbeıtýge yqylas ta­nytýshylardyń da shoǵyry qalyńdap keledi. Buǵan deıin atsúıer qaýym arasynda «báı­ge aty», «kókpar aty» degen uǵym-túsinik keń taralsa, endi ol qatarǵa «joryq aty» degen de teńeý qosyldy», deıdi B.Tur­lybekov.

Halyqaralyq «Uly dala joryǵy» marafon-báıgesi As­tanada ótetin Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń iz­ashar sharasy bolmaq. Sonymen qatar ózge memleketterden ke­letin qatysýshylar kóshpeli babalarymyzdan qalǵan órke­nıettiń búginge jetken úlgisin osy joryqtan paıymdaıdy.

Halyqaralyq marafon-báıgege elimizden qatysatyn komandalardy irikteý saıysy mamyr aıynda uıymdastyryldy. Pavlodar qalasynan Astanaǵa deıingi aralyqty shaýyp ótken joryqshylardyń ishinde úzdik úshtikke engen komanda uly alamanǵa qatysýǵa múmkindik aldy. Atap aıtqanda, irikteý báıgesinde ozyp shyqqan Jetisý oblysynyń shabandozdary, ekinshi oryn ıelengen «Adaı» komandasy men úshinshi kelgen Almaty qalasynan jasaqtalǵan «Alataý» komandasynyń shaban­dozdary dúbirli dodaǵa qo­sylady. Buǵan qosa umyt bolyp, el jadynan óshe bastaǵan qazaqy jylqy tuqymdarynyń da ále­ýetin baǵamdap, seleksııalyq jumysty jandandyrýǵa serpin berý kózdelip otyr. Osyǵan oraı Shyǵys Qazaqstan oblysynan qosylatyn tórtinshi komanda shabandozdary jergilikti naıman tuqymyn minip shyǵady. Aqtóbe oblysynan keletin komanda músheleriniń astynda kóshim jylqysy bolmaq. Qostanaı jylqy tuqymy, Áý­lıeata jeriniń jylqy tuqy­myn mingen shabandozdar da komandalyq dodada baǵyn synaıdy. Taǵy bir atap óterlik jaıt, halyqaralyq marafon-báıgege qyzdar komandasy da qatyspaq. Aqmola oblysynan jasaqtalǵan komandadan syrt Mańǵystaý oblysyndaǵy adaı tuqymynan júırigin jaratyp otyrǵan «Sýyn» komandasynyń sulýlary da osynaý uly dúbirge qosylady.

– Tatarstannyń komandasy óz attary­men qatysýdy josparlap otyr. Sondaı-aq Bashqurtstan, Qa­bardın-Balqar, Qarashaı-Sher­kes respýblıkalary da jeke komanda qosady. Reseıdiń qurama komandasy taǵy bar. Qyrǵyzstan da halyqaralyq marafon-báı­gege komandamen qatysýǵa yqylas tanytyp, ázirlikti py­syqtap jatyr. Túrkııa, Iran, Ma­jarstan, Ońtústik Afrıka elderinen keletin shabandozdar da 500 shaqyrymǵa shydaımyz dep otyr. Biraq halyqaralyq veterınarlyq shekteýge sáı­kes bul memleketterden at jetkizilmeıdi. Tulparlardy sheteldik qatysýshylar bizden minedi. Dúbirli dodanyń júlde qory da qomaqty. Bes at mingen bes shabandoz qarsylastarynan qara úzip túgel márege jetse, 100 myń dollar alady. Ekin­shi oryn ıelengen komanda mú­shelerine – 60 myń, úshinshi jetken shabandozdarǵa 40 myń dollar mólsherinde syıaqy beriledi. Júlde qoryna qatysty mynany qaperde ustaǵan jón. 500 shaqyrymdy ár shabandoz bir atpen ǵana shaýyp ótedi. Orta jolda boldyrǵan júırigin tyń atqa almastyryp mine almaıdy. Ár 10-15 shaqyrym saıy­n uıymdastyrýshylar ba­ǵyt-baǵdar berip otyrady. 50 sha­­­qyrymdy eńsergende eki sa­ǵat­tyq úzilis alyp, qatysý­shy­lar tynyǵady. Dárigerler shabandozdardyń ahýalyn, al veterınar mamandar tul­par­lardyń tamyr soǵysyn, júrek qaǵysyn tekseredi. Osy­laısha, ár kúnde 100 shaqyrym jol qysqarady. Kúndelikti tań­ǵy saǵat 7.00-de shabandozdar joryqty bastaıdy. Báıge júldesine qatysty: eger jeńiske jetken komanda músheleriniń beseýi emes, tórteýi ǵana márege jetse – 100 myń emes 80 myń, al úsheýi kelse – 60 myń dollar beriledi. Bes shabandozdyń ekeýi ǵana mejeli jerdi shaýyp ótkenimen júlde berilmeı dodadan shettetiledi. Ekinshi, úshinshi oryn alǵan komandalardyń da quramy túgel shaýyp ótpe­se, júlde qory da kemıdi, – deıdi «Uly dala joryǵy» halyq­ara­lyq marafon-báıgesi uıym­dastyrý alqasynyń múshesi Sáken Seıithan.

Uıymdastyrýshylar halyq­aralyq marafon-báıge ótkizý arqyly qazaqtyń jylqy tu­qymdaryn sheteldik jylqy tuqymymen shendestirip, tó­zimdiligin, «erteden salsań, keshke ozatyn» júıriktigin synaýdyń zor múmkindik týatynyn alǵa tartady.

Marafon-báıgege qosylatyn shabandozdardyń bes kúndik alamandy Botaı qonysynan bastaýy kezdeısoq emes. 44 jyl buryn arheolog-ǵalymdar orasan jańalyq ashyp, osy ólkeden 100-ge tarta artefakti taýyp, Soltústik Qazaqstan je­rinde Qambar ata túligi eń alǵash qolǵa úıretilgen degen ǵylymı tujyrym aıqyndaldy. «Bo­taı» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵynyń dırektory Qýanysh Shaqshaqov dál osy Botaı jerinde jylqy sharýashylyǵynyń damyǵanyna dálel bolatyn arheologııalyq jádigerler kóptep tabylǵanyn aıtty.

Respýblıkalyq «Joryq» at sporty federasııasy Ulttyq sport qaýymdastyǵynyń qura­myna enedi. Islambek Saljanov basqaratyn qaýymdastyqta «Kók­par», «Báıge», «Sadaq atý», «Teń­ge ilý», «Aýdaryspaq», «Jam­by atý», «Qusbegilik», «Asyq atý» syndy federasııalar bar.

Astana qalasynda ótetin Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­daryna 89 elden 2 myńnan asa sportshy qatysyp, 21 sport túrinen 97 medal jıyntyǵy sarapqa salynady dep jos­parlanyp otyr. Etnosport do­dasynyń bas demeýshisi – «Alageum Electric» kompanııa­sy, bas seriktesi Halyk Bank. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary 2014 jyldan beri turaqty ótkizilip keledi.