Ulttyq bank bazalyq mólsherleme boıynsha kezekti sheshimin jarııalap, mólsherlemeni 14,25 paıyz deńgeıinde qaldyrdy. Bas banktiń habarlaýynsha, ortamerzimdi keleshekte ınflıasııa boıynsha 5%-dyq maqsatqa jetý qatań aqsha-kredıt sharttaryn uzaq ýaqyt ustap turýdy talap etedi. Táýekelder teńgerimi proınflıasııalyq jaqqa aýyp, 2024 jyldyń sońyna deıin bazalyq mólsherlemeni búgingideı deńgeıde saqtaý yqtımaldylyǵyn arttyrýǵa sebepshi bolyp tur.
Inflıasııa táýekeli tómendegen joq
Shildedegi ınflıasııa 2023 jyldyń aqpan aıynan beri alǵash ret ósip, jyldyq 8,6%-ǵa jetti. Úkimettiń jospary boıynsha, ınflıasııa keler jyly – 5,5-7,5%, 2026 jyly 5-6%, 2027-2029 jyldary 5%-ǵa deıin tómendeıdi. Ulttyq bank (UB) boljamdarynda «Brent» markili munaı baǵasy 2024 jyly barreline 83,5 dollar deńgeıinde bolatyny, 2024 jylǵa arnalǵan ortasha bazalyq mólsherleme boljamy azdap, 14,5%-ǵa deıin kóteriletini aıtylǵan.
Teorııalyq turǵydan bazalyq mólsherleme aqsha-nesıe saıasatyna úlken áser etedi. Onyń kóterilýi satyp alý belsendiliginiń tómendeýine, nesıe qunynyń ósýine jáne depozıtterdiń kiristiliginiń artýyna ákeledi. Qarjy sarapshysy Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, onyń áserin erterek seziný úshin ekonomıkany basy artyq qarjydan tazartyp, salqyndatyp alýymyz kerek edi.
«Inflıasııa tek bizdiń elde emes, álemde qaıta belgi berip jatyr. Mundaı jaǵdaıda Ulttyq banktiń kez kelgen qubylysqa saqtyqpen qaraýy túsinikti. UB úshin bazalyq mólsherlemeniń deńgeıi emes, ınflıasııany tejep turý quralynan aıyrylyp qalmaý mańyzdy. Dál qazir UB sheshimine áser etetin faktorlar jetkilikti. Olardyń ishinde eń mańyzdysy – IJО́ deńgeıi, ekonomıkalyq kórsetkishter. Biz 2023 jyly keıingi onjyldyqtaǵy eń joǵary kórsetkishke –5,1%-ǵa qol jetkizdik. 2024 jyly qańtarda IJО́ 3,9%-ǵa deıin tómendedi. Qazirgi kórsetkishti qazirgi deńgeıden tómendetý UB úshin eki qadam keıin sheginýmen birdeı. Sebebi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men Ulttyq bank nesıe paıyzyn tómendetýge jol ashatyn qaýlyǵa qol qoıdy. Onda banktik kepilsiz nesıe jáne mıkrokredıtter boıynsha jyldyq paıyzdyq syıaqy mólsherlemesi 56%-dan 46%-ǵa azaıady. Al kepilmen beriletin nesıe paıyzy 40%-dan 35%-ǵa deıin tómendeıdi delingen. Mundaı jaǵdaıda bazalyq mólsherlemeni joǵarylatý kúni búginge deıingi jetistikterdi joqqa shyǵarýmen birdeı», deıdi ol.
Qarjygerler mólsherleme deńgeıin qoldaıdy
Sarapshylardyń aıtýynsha, bazalyq mólsherlemeni qazirgi deńgeıde saqtap qalsaq, keler jyldyń alǵashqy jartysyna deıin ógizdi de óltirmeımiz, arbany da syndyrmaımyz. Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy da osy ustanymdy jaqtap otyr. Bazalyq mólsherlemeniń saqtyqpen tómendeýi aıasynda bıznes nesıeleri boıynsha baǵa sharttary birtindep jaqsarady, biraq negizinen orta (-130 b.p.) jáne iri bıznes (-180 b.p.) mólsherlemelerin tómendetý esebinen. Ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy kásiporyndardyń saýalnamasyna sáıkes, bıznes baǵalyq emes jaǵdaılardyń (nesıe mólsheri men merzimderi, qarjylyq jaǵdaı men qamtamasyz etý talaptary) birshama jaqsarǵanyn atap ótedi. Bólshek segmentte paıyzsyz bólip tóleý boıynsha marketıngtik aksııalardy ótkizýge baılanysty ortasha ólshengen mólsherlemelerdiń joǵary qubylmalylyǵy baıqalady. Soǵan qaramastan júıedegi mólsherlemelerdiń jalpy tómendeýi aıasynda aktıvterdiń kiristiligi men qorlandyrý quny 2022 jyldan beri baıqalǵan ósýdi toqtatqan.
«Halyk Finance» taldaý ortalyǵynyń sarapshysy Sanjar Qaldarov ta Ulttyq bank monetarlyq sharttardy jeńildetý sıklinde úzilis jasaýy múmkin dep boljaǵan edi.
«Maýsym aıynan bastap bazalyq mólsherleme turaqty túrde tómendedi, ınflıasııa deńgeıi shildede jyldyq mánde 8,6%-dy qurady. Aı saıynǵy negizde ınflıasııa 0,7%-ǵa deıin ósti. Bul – 2024 jyldyń basynan beri birneshe aı turaqty baıaýlaýdan keıingi aıtarlyqtaı ósý. Maýsym, shilde teńge úshin jaıly bolmady. UB málimetteri boıynsha, tamyz aıynda Ulttyq qor qarajaty esebinen «Qazatomónerkásip» AQ aksııalaryn satyp alý sheńberinde bıýdjetke 500-600 mln dollar aýdarym, sondaı-aq 230-250 mln dollar kóleminde valıýta aıyrbastaý josparlanǵan. Biraq soǵan qaramastan teńge qunsyzdanyp jatyr. Ulttyq banktiń odan ári sheshimderge qatysty mundaı saıasatyna birneshe ınflıasııaǵa qarsy faktorlar áser etýi múmkin. Maýsym-shildedegi ınflıasııa deńgeıi ımporttyq ınflıasııanyń ósýine ákeldi. Turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetterge tarıf ósiminiń joǵary qarqyny jáne janar-jaǵarmaı baǵasynyń ósýi jalǵasady. Qarjy mınıstrliginiń sońǵy málimetterine sáıkes 2024 jyldyń qańtar-mamyr, shilde aılarynda QQS jáne KTS boıynsha tapshylyq baıqaldy. Bul faktorlar da UB-tyń bazalyq mólsherleme týraly sheshimine áser etýi múmkin», degen edi.
Ulttyq qor men bıýdjet ıntegrasııasy
Sarapshylardyń aıtýynsha, bıylǵy mámile munymen bitpeıtin sııaqty. Ashyq NQA» portalynda jarııalanǵan «2025-2027 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasynda 2025 jyly Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke transfertter kólemi 5.25 trln teńgege deıin kóbeıýi múmkin ekeni aıtyldy. Respýblıkalyq bıýdjet kiristeri – 21,4 trln teńge, onyń 15,2 trln teńgesi – salyqtyq túsimder, 435 mlrd teńgesi – salyqtyq emes túsimder, 5,8 trln teńgesi – transferttik túsimder (onyń ishinde 504,2 mlrd teńge – óńirlerden bıýdjettik túsimder). 2025 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette Ulttyq qordan kepildendirilgen transfert mólsheri 2 trln teńge somasynda kózdelsin dep jazylǵan. Al Prezıdent aıqyndaǵan maqsattarǵa Ulttyq qordan nysanaly transfert túrinde 3,25 trln teńge bólinbek. Demek 2024 jylǵy 1,6 trln teńgeden 2 ese ósti. Shyǵyndar – 25,8 trln teńge (2024 jylǵa qaraǵanda +10.1%). Bıýdjet tapshylyǵy – 4,1 trln teńge nemese IJО́-niń 2,7%-y.
Kórip otyrǵanymyzdaı, Ulttyq qor men bıýdjet arasyndaǵy transferttik ıntegrasııanyń tereńdep ketýi ekonomıkanyń jaǵdaıynan habar berip tur. 2024 jylǵy qańtar-shildedegi qysqamerzimdi ekonomıkalyq ındıkator 2023 jylǵy sáıkes kezeńdegi 5,3%-ben salystyrǵanda 4,1%-dy qurady.
«Úkimettiń maqsatty ındıkatoryna deıin (6%) ekstensıvti ósýdiń barlyq negizgi kózi búginde is júzinde taýsyldy. Negizgi kapıtalǵa ınvestısııa azaıyp jatyr. Bul másele 2025 jyly qaıta qarastyrylady degen boljam bar. Bizdiń jaǵdaıymyzda bazalyq mólsherlemeniń eń ońtaıly deńgeıi – 13,5%. UB jyl aıaǵyna deıin bazalyq mólsherlemeni ózgerissiz qaldyrady. 2024 jylǵy problema Ulttyq qor arqyly sheshilip jatqanyn kórip júrmiz. Másele ótkir kúıinde qalyp otyr. UB bazalyq mólsherlemege qatysty sheshim qabyldaǵan kezde osy máseleler eskerilse», deıdi S.Qaldarov.
ALMATY