Jańa oqý jyly qarsańynda oblystyq polısııa departamenti men jergilikti polısııa qyzmeti óńirdegi bilim berý uıymdary basshylarymen kezdesip, balalardyń jolda júrý qaýipsizdigi jaıyn talqylady. Jyl basynan beri óńirde 424 jol-kólik oqıǵasy bolyp, 599 adam ártúrli deńgeıde jaraqat alsa, 95 adam qaıtys bolǵan. О́kinishtisi, jol apaty bıyldyń ózinde 15 mektep oqýshysynyń ómirin jalmady.
7 tamyzda Mańǵystaý oblysy Aqshuqyr aýylynda ótetin sporttyq jarysqa bara jatqan Áıteke bı aýdany Qumqudyq aýyly mektebiniń bes oqýshysy men muǵalimi jol apatynan qaıtys boldy. О́tken jyldyń 19 jeltoqsanynda Yrǵyz aýdany ortalyǵynda ótetin oqýshylar olımpıadasyna jeke kólikpen shyqqan Janys bı aýylynyń úsh balasy men muǵalimi ajal qushty. 2022 jyly Temir aýdanynda 12 jastaǵy jas sportshy da osyndaı jaǵdaıda ómirden ótti. Bıylǵy sáýirde Eset batyr atyndaǵy oblystyq mamandandyrylǵan olımpıadalyq rezerv mektep ınternat-kolledji jataqhanasyndaǵy tóbeleste 8-synyp oqýshysy qaza tapty.
Qyrkúıekten bastap qaladaǵy ár mektep pen kolledjdegi tártipti polısııa departamenti men jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń basshylyq quramy jeke baqylaýyna alatyn boldy. Qalalyq polısııa basqarmasynyń basshysy Áset Qalıevtiń habarlaýynsha, jyl basynan beri polısııaǵa 2468 kámeletke tolmaǵandar jetkizilgen. 2150 bala ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵan. Balalaryn túngi ýaqytta baqylaýsyz jibergen 1813 ata-ana ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Kámeletke tolmaǵandardy túngi klýbtarǵa kirgizgen 89 ákimshilik qyzmetkeri, balalaryn beımezgil ýaqytta oıyn-saýyq mekemelerine jibergen 111 ata-anaǵa aıyppuldar salyndy. Kámeletke tolmaǵandar quqyqtaryn qorǵaý jónindegi komıssııaǵa 67 is joldanyp, 4 jasóspirim arnaıy mektepke jiberilse, sot sheshimimen 24 aqtóbelik ata-ana quqyǵynan aıyryldy. 161 qolaısyz otbasy, 254 jasóspirim polısııa esebine alynǵan. Qazirgi kezde jergilikti polısııa qyzmeti esebinde balasynyń oqýy men tárbıesimen aınalyspaıtyn 182 ata-ana esepte tur. Osy jyly 29 jasóspirim qylmystyq jaýapkershilikke tartylsa, onyń jeteýi burynnan polısııa esebinde turǵandar eken. Tártibi shekten shyqqan jeteýmen ınspektorlar qanshama ret tárbıe jumystaryn júrgizse de, esh nátıje shyqpapty. Jasóspirimder 34 qylmys jasaǵan. Onyń teń jartysy – alaıaqtyq, urlyq, tonaý, avtokólikti zańsyz ıemdený qylmystary.
Jergilikti polısııa qyzmeti oqýshylary jıi-jıi qylmysqa baratyn oqý oryndarynyń tizimin jasaǵan. Onyń eń basynda Aqtóbedegi qurylys-montaj, temirjol, avtojol, kólik jáne baılanys, munaı jáne gaz, aýylsharýashylyq kolledjderi, Eset batyr atyndaǵy oblystyq mamandandyrylǵan olımpıadalyq rezerv mektep ınternat-kolledji men qalanyń bes mektebi tur. Sondaı-aq jastar arasynda lýdomanııa, nashaqorlyq pen psıhotropty zattardy qoldanatyndar sany artqan. Balalardyń úıden ketip qalý jaǵdaılary da jıi kezdesedi. Balanyń úıden bezýiniń negizgi sebepteri – ata-anasymen aradaǵy janjal, derbes ómir súrýge qushtarlyq, oqýdan jaltarý. Oıynqumarlyqqa shaldyqqan balalar ata-anasymen jıi janjaldasyp, úılerinen bezedi eken. Osy jyly úılerinen ketip qalǵan 45 bala keri qaıtaryldy.
Áset Qalıev keıingi ýaqytta Whatsapp jelisimen taralyp jatqan ınternet alaıaqtyq týraly aıtyp ótti. Alaıaqtar mektep dırektorynyń atynan muǵalimge ne ata-anaǵa ózinen keıin habarlasatyn quqyq qorǵaý organy qyzmetkeriniń aıtqanyn oryndańyz degen habarlama jiberedi. Sodan keıin qońyraý shalynyp, ózin polısııa qyzmetkeri ne bank mamany dep tanystyrǵan alaıaq osy esepshottan kúmándi qarjy aýdarylyp jatqanyn aıtyp, qylmystyq is qozǵalmaýy úshin telefon nómirine aqsha aýdarýdy suraıdy. Sol mezette qomaqty qarjy aýdaryp jibergen muǵalimder de bar.
Oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Nurgúl Bertileýova mektep oqýshylaryn tasymaldaýdyń jańa nusqaýlyǵy ázirlengenin habarlady. Endigi jerde basqa jaqta ótetin is-sharaǵa oqýshylardy polısııa qyzmetkeri alyp júredi. Jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń basshysy Aıdos Quljanovtyń aıtýynsha, jazǵy demalys pen toqsandyq kanıkýl kúnderinde balalar eresekterdiń salǵyrttyǵynan oqys oqıǵalarǵa jıi tap bolady. «Jazda moped júrgizgen jasóspirimder jol-kólik oqıǵasyna jıi urynady. Muny birden retteý qıyn. О́ıtkeni, qazirgi qoldanystaǵy zańnamada 16 jasqa tolǵan balaǵa moped júrgizýge ruqsat berilgen. Ata-ana jol erejesin bilmeıtin balasyna moped satyp alyp beredi. Biraq moped kólik joly jolaǵynyń eń shetimen ǵana júrýi kerek. Ony jaıaý júrginshiler ótkeli men jol bólikterinde júrgizýge bolmaıdy. Jasóspirim osy erejeni bilmegendikten, jol-kólik oqıǵasyna tap bolady. Sol úshin moped júrgizýshilerinen júrgizýshilik kýálik talap etý týraly qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgeris engizýdi usyndyq. Aıta ketý kerek, osy jyly moped qatysýymen 38 jol-kólik oqıǵasy tirkeldi. Osy kólik quralymen apatty jaǵdaı týdyrǵan 106 jasóspirimniń ata-anasyna aıyppul salyndy. Soǵan qaramastan aıyppul arqalaǵan 20 jasóspirim qaıta rólge otyrǵan.
Yrǵyz aýdany Janys bı aýylynyń úsh oqýshysy men bir muǵalimi, Temir aýdany Shubarqudyq sport mektebiniń oqýshylary, Áıteke bı aýdany Qumqudyq aýylynyń bes oqýshysy men deneshynyqtyrý páni muǵaliminiń ólimine qaýipsizdik erejelerin saqtamaý sebep boldy. Ereje boıynsha mektep dırektory oqýshylary jolǵa shyǵardan úsh kún buryn polısııa bólimin jazbasha túrde habardar etýge tıis. Jolǵa shyqqan balalar mingen kólikti polısııa qyzmetkeri bastap júredi. Munymen qosa, aldyn ala kóliktiń tehnıkalyq jaı-kúıi, júrgizýshiniń densaýlyq jaǵdaıy tekseriledi. Mektep dırektory aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq deńgeıdegi is-sharalarǵa oqýshylary men muǵalimderi úshin tikeleı jaýapty. Ata-analar balalary úshin is-sharalar uıymdastyrǵanda, synyp jetekshisin habardar etýge tıis. On bes balanyń ajalynan keıin bilim basqarmasy oqýshylardy qaýipsiz tasymaldaý algorıtmin ázirledi. Osy oqý jylynda josparlanǵan barlyq is-sharalardyń tizimi jasalyp, jergilikti polısııa basqarmasyna berildi. Oblystyq, respýblıkalyq deńgeıde ótetin shyǵarmashylyq, sporttyq saıystarǵa baratyn balalardyń saparyn uıymdastyrýǵa «Aqtóbe-Daryn» ortalyǵyna qarjy bólindi. Al, aýdandyq deńgeıdegi sharalarǵa aýyl mektepteri oqýshylaryn jetkizýge bir tasymaldaýshy bekitiledi.
«Áıteke bı aýdany balalarynyń Mańǵystaý oblysy Aqshuqyr aýylynda ótetin jarysqa baratyny jóninde bilim basqarmasyna habar túspegen. Qarashataý mektebiniń deneshynyqtyrý páni muǵalimi áleýmettik jeliden Aqshuqyrda balalar arasynda fýtbol saıysy ótetini týraly habarlamany kórip, mektep dırektoryna aıtady. Dırektor eńbek demalysynda júrse de, balalardy aparýǵa buıryq shyǵarady. Ýchaskelik polıseı de osy jaıttan habarsyz bolǵan. Salǵyrttyqtyń saldarynan jeke kólikpen shyqqan bes bala men muǵalim jol apatyna uryndy», deıdi Nurgúl Bertileýova.
Bilim berý uıymdarynyń qaýipsizdigi de ózekti. Jaqynda jergilikti bıýdjetten bólingen 468 mln teńgege bıometrııalyq týrnıket satyp alyndy. Sondaı-aq mektepterge sıfrlyq beınekameralar men dabyl túımelerin satyp alýǵa 744 mln teńge qarjy bólindi. Oqý-aǵartý mınıstriniń aqpandaǵy buıryǵyna sáıkes, bilim berý uıymdarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý eki baǵytta júrgiziledi. Oqýshylar sany 700-ge jetpeıtin mektep, kolledj, balabaqshalar men qosymsha bilim berý uıymdary ǵımaratyna dabyl túımesi, týrnıket, 30 kúnge deıin jazbalary saqtalatyn sıfrlyq kamera ornatylsa, oqýshylar sany 700-den asatyn bilim berý uıymdary álgindeı baqylaý júıelerimen jabdyqtalyp qana qoımaı, mamandandyrylǵan kúzet qyzmetine qosylady. Bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Artýr Áýezovtiń aıtýynsha, qaladaǵy keı jekemenshik mektepter men balabaqsha, kolledjderde beınekameralar men dabyl túımesi jumys istemeıdi. «150-200 myń teńge turatyn dabyl túımesin satyp alýǵa, buzylyp qalǵan bir-eki kamerany jóndeýge ár oqý ornynyń shamasy jetedi. Al, somasy úlken qaýipsizdik quraldaryn satyp alýǵa oqý oryndarynyń basshylary bıýdjettik ótinimder berýge tıis. Osy oqý jylynda qaladaǵy 150 mektepke sıfrlyq beınekamera men dabyl túımeleri ornatylady. Aldaǵy ýaqytta bilim bólimderi men ishki ister qyzmetin eskertpesten, jeke adamdar uıymdastyratyn is-sharalarǵa balalardy aparýǵa ruqsat etilmeıdi», dedi A.Áýezov.
Jańa oqý jylyna daıyndyq kezinde 80 mektep avtobýsynyń tehnıkalyq jaǵdaıy, júrgizýshileriniń densaýlyǵy, júrgizýshi kýálikteriniń jaramdylyǵy tekserildi. Munymen qosa mektepter aldyndaǵy jasandy jol kedergileri almastyrylyp, jańa jol belgileri qoıyldy, jaryqtandyryldy. Soǵan qaramastan, balalar jıi ótetin 13 kóshe jaryqtandyrylmaǵan. Jergilikti polısııa qyzmeti basshysy qaladaǵy birneshe mektep, kolledjde qorshaýly metall detektory, basqarý júıesi, dabyl túımesiniń bolmaǵanyn, beınebaqylaý kamerasy ǵımarattyń syrtqy jaǵyn qamtymaıtynyn atap, osy kemshilikterdi shuǵyl túrde joıýdy eskertti.
Aqtóbe oblysy