Til - memlekettiń negizgi tiregi. «Ulttyń saqtalýyna da, joǵalýyna da sebep bolatyn nárseniń eń qýattysy – til» degen Ahmet Baıtursynovtyń sózi ár qazaqty oılandyrarlyqtaı. Qazaqstanda memlekettik til qazaq tili. Bul Ata zańda da jazylǵan.
Desek te, 70 jyl Keńes úkimetiniń quramynda bolǵan bizdiń el úshin, orys tiliniń ústemdiginen qutylyp, qazaq tiliniń mártebesin tolyqtaı kóterýge táýelsizdiktiń 30 jyly azdyq etip jatyr desek te bolady. Qazaqshylyqtyń qaımaǵy buzylmaǵan aýyldardy aıtpaǵanda qalalyq jerlerde, qazaqtyń qazaqpen oryssha sóılesetini qanǵa sińip ketken qasıet bolyp otyr. Tilimizdiń mereıin asyratyn da, qutyn qashyratyn da ózimiz ekenin eskersek, tilge degen qurmet ár otbasynan bastalýy kerek. Sonymen qatar bilim uıalarynyń da róli erekshe.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan halqyn uıystyratyn taǵy bir sımvol – memlekettik til. Qazaq tili máńgilik memlekettik til tuǵyrynda bolady. Qazaq tiliniń qoldanys aıasyn arttyra berý – memlekettiń mindeti. Bul jumys toqtamaıdy, jalǵasa beredi» degen bolatyn. Tilimiz tuǵyrynan taımaýy úshin, balabaqshalar men mektepterde balaǵa ana tiliniń qadirin uǵyndyryp, boıyna qasıetin sińirýdiń mańyzy zor. Sondyqtan qazaq tilinde oqytatyn mektepke deıingi mekemeler júıesin keńeıtýge nazar aýdarǵan jón. Mektepke deıingi jáne mektep jasyndaǵy balalardy qazaq tilindegi kórkem tanymdyq ádebıetpen, ádistemelik quraldarmen, merzimdi basylymdarmen tolyq jáne sapaly qamtamasyz etýge erekshe kóńil bólý qajet.
Qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi bolyp 18 jyl qazaq balalaryn bilim nárimen sýsyndatqan atyraýlyq ustaz Janar Sıden búginde jas urpaqtyń óz ana tilinde erkin sóıleı almaıtynyna, kitap oqymaǵandyqtan til baılyq qorynyń azdyǵyna qatty qynjylatynyn aıtady.
«Qazirgi bala smartfonǵa táýeldi, satyp alyp berseń de kitaptyń betin ashpaıdy. Kóp ata-ana balasyna osylaı renjıdi. Balalar nege kitap oqyǵysy kelmeıdi? Bul suraqtyń jaýabyn tabý úshin ár eresek adam óziniń de qanshalyqty uıaly telefonǵa táýeldi ekenin zerttep kórý kerek. Oılanarlyq jaǵdaı. Men telefondy jumys baǵytynda ustaımyn , tólem tóleımin, jańalyq tyńdaımyn dep aqtalady. Smartfonnan úlkendi de, kishini de ajyrata almaıtynymyz shyndyq, óıtkeni jasandy ıntellekt degen dúnıe tórimizge enip keledi. «Sonda shynaıy bolmystan ajyrap, barymyzdan aıyrylamyz ba?» degen saýal týady, jasandy degen sózdiń ózi janyńa jaǵyńqyramaı tursa, balany emes, ózińdi tárbıele degen oı qylań beredi. О́ziń qashan kitap oqyp otbasyńmen birge talqyladyń? Ia, birge tamaq ishkennen basqa ul-qyzymyzben birge teatrǵa baryp qoıylymdy talqyladyq pa? Birge murajaıǵa baryp týǵan jerimizden shyqqan ataqty adamdardyń ómirinen syr shertistik pe? Biz sol urpaǵymyzǵa kiná artpas buryn ózimizge syrt kózben qaraýymyz kerek», deıdi ustaz.
Atyraý qalasyndaǵy «Talap» ádebı qoǵamdyq klýbynyń belsendi múshesi, qoǵamdaǵy osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa sál de bolsa úles qosý maqsatynda, balalardy kitap oqýǵa, onyń ishinde aýyz ádebıetimizdiń qaınar bulaǵy qıssa, jyr dastandardy jattaýǵa baýlıtyn ortalyq ashypty. Ortalyqtyń maqsaty ana tilin súıetin, qurmetteıtin, taza qazaqsha sóıleıtin urpaq qalyptastyrý.
«Ata-analar oqý ortalyǵyma balasynyń qazaqsha sóılemeıtinin, kitap oqymaıtynyn aıtyp keledi. О́zi qoıylǵan suraqqa oryssha jaýap beredi, tórt synyp boıyna oryssha oqytyp, qoıǵan suraǵyńa oryssha oılanyp otyrǵan balasyn az ýaqytta qazaqsha saıratyp jiberýdi ótinedi. Árıne, aldyńdaǵy ár balanyń óresi de, tárbıesi de bólek, jeke ındıvıd ekeni daýsyz, biraq biz kóp nárseni ýysymyzdan shyǵaryp alǵanymyzǵa qynjylyp, batyryp bara jatqan tuńǵıyqqa sińe bermes úshin «Januıama jarty saǵat» jobasyn qolǵa alyp, aldyma keletin balamen qatar, ata-anasyna oı salatyn túrli trenıngter, mektep, kitaphanalarda basqosýlar uıymdastyryp júrmin. Qazaqstannyń túkpir túkpirinen jınalǵan úsh júzge tarta ata-anamen chat ashyp, birge kitap oqyp, talqylaý barysynda bir janǵa bolsa da sóz óneriniń qudireti jaıly oı salsam, degen nıet alǵa jetelep keledi», deıdi ol.
Ana tilimizdiń mártebesin kóterýge tamshydaı bolsa da úles qosýǵa talpynyp júrgen Janar Muradymqyzy osy nıetiniń nátıjesi ózine qanat bitiretinin aıtady. Ustazdyń armany maqaldyń mánin uǵatyn, jańyltpashty jańylmaı shaǵatyn, sheshendik sózdiń kıesin uǵynatyn, bir aýyz sózben bir rýly eldi baǵyndyra bilgen uly ulttyń urpaǵy ekenimizdi esten shyǵarmaıtyn urpaq qalyptastyrý.