Qoǵamǵa qaı turǵydan da salmaq salyp turǵan Salyq kodeksi ońaıshylyqpen qabyldana qoımaıtyn sııaqty. Úkimet bıyl ony edel-jedel qabyldap jibergisi kelgenimen, qoǵam jáne bıznes-qaýymdastyq yńǵaı tanytpady. Ishinde shıki tarmaqtar áli de kóp desedi. Muny Prezıdent te baıqapty. Joldaýda kodeksti sapaly ázirleý úshin qabyldaý merzimin kelesi jylǵa aýystyraıyq degendi meńzedi.
«Jańa salyq kodeksi qazirgi júıeni qaıta jańǵyrtýǵa arnalǵan. Bul qujat salyqtyq ákimshilendirý isiniń salyq tóleýshilerge degen senimge negizdelgen múlde jańa júıesin qalyptastyrýǵa tıis. Salyq rejimderin kásipkerlerge jasalǵan qolaıly jaǵdaıdyń nasharlap ketpeýin eskere otyryp, ońtaılandyrǵan jón», dedi Memleket basshysy.
El ekonomıkasyna turaqty monıtorıng júrgizetin «Ranking» jobasynyń habarlaýynsha, «Atameken» UKP-men birlese júrgizilgen «Delovoı klımat» áleýmettik zertteýler qorytyndysynda orta bıznesti mazalaıtyn problemalar anyqtalǵan. Barerdiń birinshisi – salyq júktemesiniń artýy. Saýalnamaǵa qatysýshylardyń 36,6 paıyzy osylaı jaýap bergen. Sonymen qatar kásip ıeleri kodeks jobasymen tanysyp shyǵýǵa tym az ýaqyt berildi dep esepteıdi. Sarapshy, ekonomıst, kásiporyn jetekshileriniń pikirinshe, Salyq kodeksiniń jobasy bıznes ómirin odan ári qıyndatyp, salyqtyq ákimshilendirýdi qatańdatyp jibergen.
Bul rette «Ranking» salyq reformasynyń oń jáne teris tustaryn bylaı tizbeleıdi.
Korporatıvti tabys salyǵy boıynsha saralanǵan mólsherlemeni engizýdiń artyqshylyǵy:Kásiporynnyń rentabeldiligi jáne jıyntyq salyq júktemesi eskerile otyryp, júkteme deńgeıi ádil bólinedi. Iаǵnı tabysy kópter salyqty kóbirek tóleıdi, tabysy azdar azyraq tóleıdi.
Kemshiligi:Eger salyq tóleýshi ekonomıkanyń ár salasynda jumys isteıtin bolsa, bólek esepteý júrgiziledi.
Salyqtyń «egiz» standarttary úshin negiz qalyptastyrý saldarynan jemqorlyq táýekeli artady.
Kásiporyndar affılırlengen kompanııalar arqyly tabystyń bir bóligin shyǵyn túrinde qaıta baǵyttaıdy.
Arnaıy salyq rejimderin qalyptastyrýdyń artyqshylyǵy:Rejim sany azaıady.
Salyqtyq ákimshilendirý jeńildetiledi.
Kemshiligi:Jyldyq aınalymy 500 mln teńgege deıingi shaǵyn bıznestiń jaǵdaıy qıyndaıdy.
Shaǵyn jáne orta bıznes úshin arnaıy rejimde kásipkerden taýarlar men qyzmetter satyp alý kezinde shegerimder boıynsha shekteýler paıda bolady.
Salyqtyq ákimshilendirýdiń servıstik modeline kóshýdiń artyqshylyǵy:Ákimshilik kidirister tómendeıdi.
Salyq jınaý artady.
Sıfrlandyrý jedeldeıdi.
Kemshiligi:Jańa tehnologııalar der ýaqytynda engizilmeıdi.
Memlekettik kirister organdarynyń aqparattyq júıesimen ıntegrasııalanýǵa memlekettik ýákiletti organdar daıyn bolmaıdy.
«Árıne, biz basty oń nátıje retinde jáne ózgeristiń negizgi maqsaty dep – bıýdjet túsiminiń ulǵaıýyn jáne munaı emes sektordyń ekonomıkadaǵy úlesiniń artýyn aıtar edik. Kásipkerler de, konsýltatıvtik qujatty qurastyrýshylar da aıtatyn kemshilikterdiń ishinen kóleńkeli aınalymnyń ósýi jáne bıznesti bólshekteý táýekelderi bar. Kodekstiń birinshi jáne ekinshi nusqasynda da kásipkerlik sektordyń máselelerine tereń analıtıkalyq taldaý jasalmaǵan. Mysaly, onda Qazaqstanda basqa eldermen salystyrǵanda korporatıvti tabys salyǵy (20%) joǵary emes delinedi. «Take-profit» bırja portalynyń dereginshe, Qazaqstan byltyr KTS mólsherlemesi boıynsha elder tiziminiń orta sheninde turdy. Jáne ol reıtıngte bizdiń aldymyzda KTS mólsherlemesi tómen 46 el turdy. Arasynda Shveısarııa (14,9%), Ulybrıtanııa (19%), Kıpr (12,5%), BAÁ (9%), Belarýs (18%), Ýkraına (18%), О́zbekstan (15%) jáne Moldova (12%) bar», delinedi aqparatta.
Sonymen qatar qujatta mynadaı faktiler keltiriledi: elimizdegi 20%-dyq KTS kezinde de korporatıvtik salyqtyń tıimdi mólsherlemesi 2,9%–3,8% sheginde qubylady eken. Osy salyqtyń jalpy jınalýy da tıimdi mólsherleme deńgeıinde qalyp otyr. Bul týraly Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (OECD) sonaý 2020 jyly aıtypty.
«Respýblıka boıynsha jasaǵan esepterinde olar Qazaqstandaǵy KTS jınalýy basqa eldermen salystyrǵanda tym tómen ekenin málimdeıdi. Onyń sebebi – qyzmettiń jekelegen túrleri úshin tym jomart salyq jeńildikteriniń usynylýy jáne mólsherlemeniń arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarǵa táýeldiligi. Jınaý qurylymy burynǵydaı qala berse, ShOB pen ekonomıkanyń jekelegen túrleriniń kásiporyndary úshin mólsherlemeniń óskenine qaramastan salyq túsimi joǵarylamaıdy. Salyqtyń tómen jınalýyna qatysty negizgi túıtkil sheshimin tappaı otyr», deıdi «Ranking» sarapshylary.
Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Oljas Tóleýov eldegi salyq ónimdiligi kóp elden tym tómen ekenin aıtyp, naqty mysaldardy alǵa tartady. Mysaly, bizdegi qosymsha qun salyǵynyń (12%) jınalý ónimdiligi qazirgi 12% jaǵdaıynda nebári 0,3-ti quraıdy eken. Grýzııada 18% jaǵdaıyndaǵy ónimdilik – 0,54. Kórsetkish neǵurlym 1-ge jaqyndaǵan saıyn, salyqtyń jınalý kórsetkishi de soǵurlym joǵary bolmaq. Korporatıvti tabys salyǵy úshin elimizde ónimdilik nebári 0,14. Reseıde sol 20% mólsherlememen ónimdilik 0,19-ǵa, Ázerbaıjanda 0,18-ge jetedi. Ekonomıstiń pikirinshe, bul qoldanystaǵy salyqtyq ákimshilendirýdiń tıimsizdigin kórsetedi.