Halyqaralyq arbıtraj salasyndaǵy áıelder mártebesi

Qarjy ortalyǵyndaǵy aıryqsha kún

Is-shara bastalmas buryn «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) Soty men HTO tirkeýshisi ári apparat basshysy Krıstofer Kempbell-Holtpen suhbat qurýdyń sáti tústi. Onyń aıtýynsha, arbıtrajdy sheshim shy­ǵarýda áıelder qaýymynyń da ózindik artyqshylyǵy bar eken.

– Qazaqstandaǵy halyqaralyq qarjy ortalyǵy úshin búgin asa mańyzdy kún. О́ıtkeni munda álemniń túpkir-túpkirinen ınvestorlar, saıası delegattar, zańgerler jınalyp otyr. Talqylaýlardyń bas­ty maqsaty – daý-damaılar men qaıshy­lyqtar kezindegi kelisim máselesindegi áıel­derdiń rólin arttyrý. Áıelder sot, tóreshi, medıator da bola alady. Ende­she áıel, ne er azamat demeı bul iske de olardy aralastyrý ádiletti bolar edi. Iаǵnı biz barynsha senim artatyn halyq­aralyq standarttar boıynsha áıelder de, erler de ádil sheshim shyǵarý kerek. Arbıtrajdy sheshim shyǵarýda búginde áıelder asa mańyzdy oryn alady. Sol úshin de osy is-sharany qolǵa alyp otyrmyz. Bul tek qana Qazaqstanda ǵana emes, Eýrazııa aımaǵynda birinshi márte uıym­dastyryldy, – deıdi Krıstofer Kempbell-Holt.

Ol sondaı-aq Qazaqstannyń bul sala­daǵy eleýli jetistigimen barynsha maq­tana alatynyn jetkizdi. Aıtýynsha, ortalyq arbıtrlarynyń 75 paıyzyn áıel tóreshiler quraıdy eken.

– Árıne, bul ınvestorlardyń da tań­daýyna qaraı bolatyn úrdis. Qaıtken kúnde de biz ózimizge senim artqan ınves­torlardyń údesinen shyǵa alýymyz kerek. Al sol senimdi nyǵaıtý úshin biz óz ju­mysymyzda barlyq teń múmkindikti qarastyramyz, – deıdi Kempbell-Holt myrza.

Elordadaǵy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynda ótken alqaly jıynǵa álemniń birqatar elinen kelgen jetekshi tóreshi-áıelder, ǵalymdar men zańgerler qatysty. Spıkerler halyqaralyq arbıtraj salasyndaǵy áıelderdiń jumys úderisinde týyndaıtyn qıyndyqtar men múmkindikter týraly oılaryn ortaǵa salyp, óz tájirıbelerimen bólisti.

Is-sharanyń ashylý saltanatynda Astana halyqaralyq qarjy orta­lyǵy (AHQO) Sotynyń tóraǵasy lord Iаn Ber­nett, HTO tóraǵasy Tomas Krıým­mel, Qazaqstan Respýblıkasy Konstı­tý­sııalyq sotynyń sýdıasy Aıgúl Qy­dyr­­baeva, sondaı-aq «Signum» zańgerlik fırmasynyń basqarýshy seriktesi Sofııa Jylqaıdarova quttyqtaý sóz sóılep, sot tóreligi salasyndaǵy áıelderdiń orny ­týraly sóz qoǵady.

Sonaý 1980 jyldan zańgerlik eńbek jolyn bastaǵan lord Iаn Bernett Uly­brı­tanııada kezinde áıel sottardyń az bol­ǵanyn aıta kele, búginde AHQO Soty­na zańger áıelderdi qýana qabyl­daı­tyndaryn jetkizdi. Al Sofııa Jyl­qaı­darova bul salada sońǵy jyldary áıel­der úlesiniń kúrt óskenine rızashylyǵyn bildirdi.

– Bizge de halyqarlyq arbıtraj sala­synda baq synaýǵa múmkindik beri­lip keledi. Osy ortaǵa kirip, ózindik usta­nym­darymyzdy, ómirlik, kásibı tájirıbelerimizdi kórsetýge jol ashylyp jatyr. Eń bastysy, genderlik teńdik qalyptasty, – deıdi S.Jylqaıdarova.

Tanymal tóreshiler tájirıbesi

Eki paneldik sessııaǵa ulasqan pikir al­masý barysynda halyqaralyq ın­ves­tor­lardyń senimin nyǵaıtýdaǵy ár­alýandylyqtyń róli jaıynda áńgime órbidi. Spıkerler arbıtrajdaǵy gen­der­lik áralýandylyq tórelik úderi­sin­degi senim men ádilettiliktiń artýyna eleýli túrde áser etetinin de joq­qa shyǵarmady. Germanııalyq Hogan Lovells Ha­lyq­aralyq arbıtraj tobynyń keńes­shisi Nata Gıbradze moderatorlyq etken «О́zgeris múmkindikterin kúsheıte oty­ryp: Energetıka jáne qurylys salala­ryndaǵy qaıshylyqtardy basqarý» dep atalǵan paneldik sessııada biraz dúnıe aıtyldy.

Elimizdegi korporatıvtik quqyq ba­ǵy­tyndaǵy jetekshi zańgerdiń biri, AHQO arbıtrlar alqasynyń mú­shesi, Dentons keńsesiniń seriktesi Aıgúl Kenjebaeva energetıka jáne qury­lys salasyndaǵy daýlardy sheshý álde­qaıda qıyn ekenin ashyq aıtty.

– Kelisimshartta muqııat kórsetilgen quqyqtar men mindetterdiń barlyǵyn taldaý úshin óte joǵary daǵdylar qa­jet. Ádette ol taldaý barysy óte kóp ýaqyt­ty alady. Oǵan qosa normatıvtik qujat­tar­dyń da óz qıyndyqtary, qarama-qaı­shy tustary bar. Sonymen qatar zań­gerlik bilimińnen bólek, tehnıkalyq maman­dyqtardan da habaryń bolmasa, sala termınderin jaqsy bilmeseń, qıyn­dyqtarǵa tap bolasyń. Bul ret­te bizge qaraǵanda erlerdiń bul baǵyt­taǵy tájirıbesi molyraq ekeni ras. Son­dyqtan áıel tóreshilerge jan-jaqty daǵ­dy­lanýǵa týra keledi. Tipti keıde daý­larǵa saıası máseleler de aralasýy ǵajap emes, – deıdi A.Kenjebekova.

Sessııada óz tájirıbesimen bólisken ózbekstandyq Ferýza Bobokýlova 1980 jylǵa deıin arbıtrajda er adamdardyń kóp bolǵanyn, tek sodan jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótkennen keıin ǵana bul másele talqylanyp otyrǵanyn atap ótti.

– Halyqaralyq arbıtrajdyń qury­lys, energetıka baǵytyna áıel zań­ger­lerdiń aıaq basa bermeıtininiń ózindik faktorlary kóp. Kóbine osy kezge deıingi tarıhı jaǵdaılar áser etse, ádette áıel azamattardyń áý basta tańdaıtyn ma­man­dyǵy, kásibi qurylys, energetıkamen esh baılanysy joq. Sondyqtan áıel­derdiń bul baǵytqa qa­raı beıimdelý, daǵ­dylaný úderisiniń uza­ǵy­raq júretinin umyt­paǵan jón. Qurylys bul keńsede oty­ryp ǵana ıgere beretin sala emes, sondyq­tan qurylys basynda kóbirek júrý kerek, – degen F.Bobokýlova qurylys salasyndaǵy daýlarǵa tórelik etý erlermen salystyrǵanda áıel­der úshin qıynǵa soǵatynyn ashyp aıtty.

Reseılik zańger, kóptegen halyq­ara­lyq quqyqtyq fırmalarda jetekshi qyz­metter atqarǵan, Halyqaralyq saýda palatasynyń reglamentine saı qurylys, basqarý jáne kelisim daýlaryn sheshýde tájirıbesi mol Tatıana Polevshıkova bizdegi arbıtraj salasyndaǵy áıelderdiń kóńilden shyǵar úlesine kóz jetkizip, Qazaqstanǵa kelgenge deıingi pikirin kúrt ózgertkenin málim etti.

– Qazaqstandyq zańgerlik ortadaǵy gen­derlik teńdik máselesinde anaý aıt­qandaı kúrdeli másele joq ekenin ańǵar­dym. Iаǵnı bul baǵytta endigi jer­de qan­daı da bir sharalardy qolǵa alý­dyń qa­jeti joq sııaqty. Jalpy, zańger­lik sa­lada ýaqyt ótken saıyn kásibı ósý tur­­ǵysynan da qulshynys paıda bolyp, tipti jańa usynystar shyǵyp, man­sap­tyq basqa da mindettemeler arty­lyp jatady. Sol sııaqty áıelderge de óz­deriniń klıentýrasyn ulǵaıtý baǵytynda nebir usynystar túsip, arbıtrajdy tájirıbeniń ártúrli balanstary kezdesip otyrady. Bul jerde áıelder joǵary balansty ustap kele jatqanyn aıtýǵa bolady, – deıdi reseılik zańger T.Polevshıkova.

Strategııalyq tańdaý mańyzdy

Qysqasy, sessııada spıkerler energetıka men qurylys salasyna maman­dan­ǵan áıel-zańgerlerdiń tájirıbesine aıryqsha kóńil bóle otyryp atalǵan sektorlardaǵy daýlardy sheshýge, son­daı-aq jalpy ınklıýzıvtilik isine baılanysty máselelerdi talqylady.

Sonymen birge talqylaý kezinde arbıt­raj úshin strategııalyq turǵydan oryn tańdaý máselesi qozǵaldy. Bul rette tórelik úderisiniń tutasty­ǵyn saqtaý­daǵy pikir alýandyǵynyń mán-mańyzy men HTO-nyń halyqaralyq ınvestorlar úshin senimdi alań retindegi tartymdylyǵyn arttyrýǵa aıryqsha mán berildi.

Is-sharanyń basty oqıǵasy retinde álemdik deńgeıde moıyndalǵan sarap­shy Kerolın Lemmen kezdesýdi aıtsaq artyq bolmas. Ol – «White&Case» zań­ger­­lik fırmasynyń Vashıngtondaǵy ke­ńe­sindegi seriktesterimen halyqara­lyq tóre­lik salasynda óziniń ójettigi ­men bi­lik­tiligin dáleldegen sarapshy. Emen-jarqyn áńgime ústinde ol halyqara­­lyq tóreliktegi zańger jáne arbıtr retin­­degi óziniń ǵalamat jumys tájirıbesi jaıynda áńgimelep berdi. Bilgir maman halyq­aralyq tóreliktiń tarıhy men mańy­zyna qatysty óz kózqarasyn bildirip, onyń qalyptasýy men damýyna áıelder­diń áseri jaıyndaǵy oı-pikirin ortaǵa saldy.

Osylaısha, «HTO: Arbıtrajdaǵy áıel­der kúni» is-sharasy jas zańgerler úshin arbıtraj salasyndaǵy asa bilikti mamandardyń tájirıbesin úırenip, kási­bı baılanystardy keńeıtýge múmkin­dik týǵyzdy. Sessııalar sońynda mıkro­fon alyp, uıymdastyrýshylar men spı­­ker retinde kelgen otandyq jáne shetel­dik tájirıbeli zańgerlerge alǵysy men tile­gin jaýdyrǵan jas zańgerlerdiń sózi­nen osyny ańǵardyq. Olarǵa son­daı-aq Ulybrıtanııanyń «DLA Piper» zańgerlik fırmasynyń quqyqtyq máse­leler jónindegi dırektory Szıýe Szıýn Lýdiń jetekshiligimen trenıng uıymdastyryldy.

Is-sharaǵa AQSh, Ulybrıtanııa, Eýropa jáne Azııadan 150-den astam arbıtr, keńesshi, sot pen dıplomat qa­tysty. Jalpy, AHQO Soty men HTO óz qyzmetin bastaǵan 2018 jyldan beri ha­lyqaralyq yntymaqtastyqty damytyp, arbıtrajda taraptardyń teńdigin qamtamasyz etý jónindegi mindettemeler aıasynda, ári oqytý baǵdarlamalaryn uıym­dastyra otyryp, zańgerler qoǵam­dastyǵynda ınklıýzıvtilikti belsendi túrde alǵa jyljytyp keledi. Apparat bas­shysy Krıstofer Kempbell-Holt­tiń sózinen AHQO Soty men HTO gen­derlik áralýandyqty barynsha qoldap, Qazaq­standy arbıtrajda birdeı múm­kindikterdi qamtamasyz etýde, daý­lardy sheshýde aımaqtyq kóshbasshy retinde baǵalaıtynyn baıqadyq.