El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev byltyr «Otbasy kúni» merekesimen quttyqtaý sózinde: «Árbir adam úshin ushqan uıasynyń orny bólek. О́skeleń urpaqtyń otbasynda tálim-tárbıe alyp, ulttyq qundylyqtardy boıyna sińirýi óte mańyzdy. «Otan otbasynan bastalady» dep beker aıtylmaǵan. Salt-dástúrge qurmet te, týǵan elge súıispenshilik te qasıetti qara shańyraqtan bastaý alady», degen edi.
Qyrkúıektiń ekinshi jeksenbisi - «Otbasy kúni»
2013 jyly «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásiptik jáne ózge de merekeler» týraly Jarlyqqa ózgeris engizilip, «Otbasy kúni» qyrkúıek aıynyń ekinshi jeksenbisine belgilenip, 8 qyrkúıekte alǵash ret atalyp ótti jáne sol jyly «Mereıli otbasy» ulttyq konkýrsy jarııalandy.
Aıta ketsek, áıelder isi jáne otbasy-demografııalyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııa «Otbasy kúni» merekesin bekitý týraly usynysyn 2009 jyly bildirgen eken.
Bıyl da osy aıdyń ekinshi jeksenbisi dál 8 qyrkúıekke tuspa-tus kelip, aıtýly mereke búgin toılanyp jatyr. Jáne bıyl elimizde Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi tarapynan «Otbasy kúnin» merekeleýdiń jańa tujyrymdamasy jasalyp, qyrkúıektiń 2-8 kúnderi aralyǵynda tálim-tárbıelik mańyzy bar túrli is-sharalar kesheni ótkizildi.
(Foto: Abai.kz)
Otbasy – balanyń eń alǵashqy ujymy
Otbasy – adam balasynyń dúnıe esigin aıqara ashyp enetin úıi, tárbıelenip erjetetin óte qajetti ári basqadaı esh nársemen ózgertýge bolmaıtyn eń alǵashqy ujymy. Qandaı zaman, qaı el bolsa da, otbasynyń urpaqqa yqpal áserin esh nárseniń kúshimen sheńdestirý múmkin emes. Ásirese, otbasynyń tárbıeleýshilik mindetin qoǵamdyq tárbıeniń eń tıimdi júıesi de almastyra almaǵan.
Otbasynda zamanǵa sáıkes bala tárbıeleý isi – asa úlken jaýapkershilikti talap etedi. Otbasyny – shaǵyn memleketke de teńeıtini málim, bul degenimiz – ár otbasynyń ózindik erekshelikteri bolatynyn meńzese kerek. Al, balanyń tárbıeli bolyp ósýine berekeli otbasynyń áseri mol ekeni aıtpasaq ta túsinikti.
Dástúrli qazaq qoǵamynda otbasy qasterli sanaldy. «Ata – asqar taý, Ana – baýyryndaǵy bulaq, Bala – jaǵasyndaǵy quraq», degen halyq maqaly ata-ana men balany tabıǵattyń tamasha qubylystaryna teńedi. Otbasynda ózindik tárbıe alǵan bala jyldar jyljı kele, ómirdiń jańa baspaldaqtaryna ótetindikten, «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń», degen maqalda da aıdaı anyq aıtyldy. Balalaryn qoǵamǵa paıdaly azamat etip ósirý áke-shesheniń eń mańyzdy mindeti sanalady, ónegeli urpaq tárbıeleý ár ata-ananyń armany jáne boryshy ekeni daýsyz.
(Foto: istockphoto.com)
Zańnamalyq jáne ınstıtýsıonaldyq sharalar qolǵa alyndy
Otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý jáne otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqty qylmys dep taný, uryp-soǵý áreketine qarsy jazany qatańdatý, tipti, densaýlyqqa qasaqana jeńil zııan keltirý jáne balalarǵa qatysty qylmystardyń barlyq nysandary úshin zańnamalyq túzetýler qabyldanǵany Qazaqstan qoǵamyna málim. Áleýmettanýlyq zertteý derekterine súıensek, 2023 jyly saýalnamaǵa qatysqandardyń 19%-dan astamy turmystyq zorlyq-zombylyq boıynsha jaǵdaı jaqsardy, dep sanasa, bıyl tamyz aıynda respondentterdiń 21%-y atalǵan suraqqa týra osylaı jaýap bergen, ıaǵnı, qoǵamdyq pikir kórsetkishinde oń dınamıka baıqalǵan. Sonymen qatar, otbasylyq-turmystyq saladaǵy quqyq buzýshylyqtardy anyqtaý jaǵdaılary da artyp otyr. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi IIM-men birlesip byltyrdan beri otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne agressorlarmen jumys jónindegi jobany iske asyryp jatyr. Jobanyń negizgi mindeti – otbasylyq-turmystyq saladaǵy qylmys deńgeıin tómendetý jáne otbasylardaǵy moraldyq-psıhologııalyq ahýaldy jaqsartý. Sondaı-aq, otbasylyq sottar janynan «Baqytty otbasy» atty otbasyn resýrstyq qoldaý ortalyqtary qurylady.
«Otbasyn qoldaý» ortalyqtarynyń sany artady
«Otbasyn qoldaý» ortalyqtary memlekettik otbasylyq saıasat sharalaryn iske asyryp, ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdardy (otbasylardy) qoldaý jónindegi jumysty úılestiredi jáne turmystyq zorlyq-zombylyq belgileri bar adamdarǵa qoldaý kórsetedi ári mobıldi toptardyń jumysyn uıymdastyrady. Qazirgi ýaqytta elimizde jumys isteıtin «Otbasyn qoldaý» ortalyqtary sany 40. Al 2025 jyldyń sońyna deıin olardyń sanyn 192-ge deıin arttyrý josparlanǵan.
Otbasylar sany kóbeıgen
2009 jylǵy sanaq derekterine sáıkes respýblıkadaǵy otbasylar sany 4 022 388 qurasa, 2021 jylǵy Ulttyq halyq sanaǵynyń qorytyndysy boıynsha otbasylar sany 5 578 947 quraǵan, ıaǵnı 10 jyl ishinde 1,5 mln-nan astam sanǵa ósý kórsetkishi baıqalǵan. Ajyrasý kórsetkishi de tómendep, sońǵy 5 jylda 48,6%-ǵa azaıǵan. Saýalnama nátıjeleri boıynsha otandastarymyzdyń 95,4% otbasylyq qarym-qatynasqa qanaǵattanady.