Qazaqstan Konstıtýsııasyna engiziletin ózgerister qandaı bolmaq (salystyrmaly keste)

Qoldanystaǵy nusqa

Jobadaǵy nusqa

ADAM JÁNE AZAMAT

26-baptyń 1 jáne 2-tarmaqtary

Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary zańdy túrde alǵan qandaı da bolsyn múlkin jeke menshiginde ustaı alady.  Menshik, onyń ishinde muragerlik quqyǵyna zańmen kepildik beriledi. Árkim zańdy túrde alǵan qandaı da bolsyn múlkin jeke menshiginde ustaı alady Jeke menshik quqyǵyna qol suǵylmaıdy. Menshikke, onyń ishinde muragerlik quqyǵyna zańmen kepildik beriledi. Eger Konstıtýsııada ózgeshe kózdelmese, zańdy jolmen alynǵan múlikke menshik quqyǵyn shekteıtin nemese odan aıyratyn zańdardy jáne ózge de quqyqtyq aktilerdi qabyldaýǵa jol berilmeıdi.

PREZIDENT

44-bapta 3) tarmaqsha

3)Parlament Májilisinde ókildigi bar saıası partııalar fraksııalarymen konsýltasııalardan keıin kelisim berý úshin Májilistiń qaraýyna Respýblıka Premer-Mınıstriniń kandıdatýrasyn engizedi; Parlament Májilisiniń kelisimimen Respýblıkanyń Premer-Mınıstrin qyzmetke taǵaıyndaıdy; ony qyzmetten bosatady; Premer-Mınıstrdiń usynýymen Respýblıka Úkimetiniń qurylymyn aıqyndaıdy; Respýblıkanyń Úkimet quramyna kirmeıtin ortalyq atqarýshy organdaryn qurady, taratady jáne qaıta qurady, Respýblıka Úkimetiniń múshelerin qyzmetke taǵaıyndaıdy; syrtqy ister, qorǵanys, ishki ister, ádilet mınıstrlerin qyzmetke taǵaıyndaıdy; Úkimet múshelerin qyzmetten bosatady; Úkimet músheleriniń antyn qabyldaıdy; erekshe mańyzdy máseleler boıynsha Úkimet otyrystaryna tóraǵalyq etedi; Úkimetke zań jobasyn Parlament Májilisine engizýdi tapsyrady; Respýblıka Úkimeti men Premer-Mınıstriniń, oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar men astana ákimderi aktileriniń kúshin joıady ne qoldanylýyn tolyq nemese ishinara toqtata turady; 

3) Parlament Májilisinde ókildigi bar saıası partııalar fraksııa­larymen konsýltasııalardan keıin kelisim berý úshin Májilistiń qaraýyna Respýblıka Premer-Mınıstriniń kandıdatýrasyn engizedi; Parlament Májilisiniń kelisimimen Res­pýblıka Premer-Mınıstrin qyzmetine taǵaıyndaıdy; Respýblıka Premer-Mınıstrin qyzmetinen bosatady; Parlament Májilisimen konsýltasııalardan keıin Premer-Mınıstr engizgen usyný­men Úkimettiń qurylymyn aıqyn­daıdy, Prezıdent derbes taǵaıyn­daıtyn jáne bosatatyn syrt­qy ister jáne qorǵanys mınıstr­lerin qospaǵanda, Úkimet múshe­lerin qyzmetine taǵaıyndaıdy jáne qyzmetinen bosatady; Úkimet músheleriniń antyn qabyldaıdy; erekshe mańyzdy máseleler boıynsha qajettigine qaraı Úkimet otyrystaryna tóraǵalyq etedi; oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar men astana ákimderi aktileriniń kúshin joıady ne qoldanylýyn tolyq nemese ishinara toqtata turady;

8) jáne 9) tarmaqshalar alyp tastalsyn:

8) Respýblıkanyń memlekettik baǵdarlamalaryn bekitedi;  9) Respýblıka Premer-Mınıstriniń usynýymen Respýblıkanyń memlekettik bıýdjeti esebinen ustalatyn barlyq organdardyń qyzmetkerlerine arnalǵan qarjylandyrý men eńbekaqy tóleýdiń biryńǵaı júıesin bekitedi; 

44-bapqa tolyqtyrý

10) respýblıkalyq referendým ótkizý jóninde sheshim qabyldaıdy;

10-1) adamnyń jáne azamat­tyń quqyqtary men bostandyqtaryn qor­ǵaý, memlekettiń ulttyq qaýipsiz­digin, egemendigi men tutastyǵyn qamtama­syz etý múddesinde, kúshine engen zań­dy nemese ózge de quqyq­tyq aktini Respýblıka Konstıtýsııasy­na sáıkes­tigine qaraý, Qazaqstan Res­­pýb­lıkasy Konstıtýsııasynyń 91-baby 3-tarmaǵynda kózdelgen jaǵ­daı­da qorytyndy berý týraly Konstıtý­sııa­lyq Keńeske úndeýlerdi joldaıdy.

18) ózine baǵynysty Respýblıka Prezıdentiniń Kúzet qyzmetin jáne Respýblıkalyq ulandy jasaqtaıdy; 

18) ózine baǵynysty Memlekettik kúzet qyzmetin jasaqtaıdy;

45-baptyń 2-tarmaǵy alyp tas­talsyn:

2. Konstıtýsııanyń 53-babynyń 4)-tarmaqshasynda kózdelgen rette Respýblıka Prezıdenti zańdar shyǵarady, al 61-baptyń 2-tarmaǵynda kózdelgen rette Respýblıkanyń zań kúshi bar jarlyqtaryn shyǵarady.

PARLAMENT

53-baptyń 3) tarmaqshasy alyp tas­talsyn.

3) Prezıdentke onyń bastamasy boıynsha ár Palata depýtattary jalpy sanynyń úshten ekisiniń daýsymen bir jyldan aspaıtyn merzimge zań shyǵarý ókilettigin berýge haqyly; 

57-baptyń 6) tarmaqshasy

6)Palata depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten biriniń bastamasy boıynsha Respýblıka Úkimeti músheleriniń óz qyzmeti máseleleri jónindegi esepterin tyńdaýǵa haqyly. Esepti tyńdaý qorytyndylary boıynsha Úkimet múshesi Respýblıka zańdaryn oryndamaǵan jaǵdaıda Palata depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýsymen ony qyzmetten bosatý týraly Respýblıka Prezıdentine ótinish jasaýǵa haqyly. Eger Respýblıka Prezıdenti mundaı ótinishti qabyldamaı tastasa, onda depýtattar Palata depýtattary jalpy sanynyń kópshilik daýsymen alǵashqy ótinish berilgen kúnnen bastap alty aı ótkennen keıin Respýblıka Prezıdentiniń aldyna Úkimet múshesin qyzmetinen bosatý týraly máseleni qaıtalap qoıýǵa haqyly. Mundaı jaǵdaıda Respýblıka Prezıdenti Úkimet múshesin qyzmetinen bosatady

6) Palata depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten biriniń bastamasy boıynsha Respýblıka Úkimeti músheleriniń óz qyzmeti máseleleri jónindegi esepterin tyńdaýǵa haqyly. Esepti tyńdaý qorytyndylary boıynsha Úkimet múshesi Respýblıka zań­daryn oryndamaǵan jaǵdaıda Palata depýtattary jalpy sanynyń keminde úshten ekisiniń kópshilik daý­symen ony qyzmetten bosatý týraly Respýblıka Prezıdentine ótinish jasaýǵa haqyly. Mundaı jaǵdaıda Respýblıka Prezıdenti Úkimet múshe­sin qyzmetinen bosatady.

61-baptyń 2-tarmaǵy

2. Respýblıka Prezıdentiniń zańdar jobalaryn qaraýdyń basymdylyǵyn belgileýge, sondaı-aq osy joba jedel qaralady dep jarııalaýǵa quqyǵy bar, bul Parlament zań jobasyn engizilgen kúnnen bastap bir aı ishinde qaraýǵa tıisti ekenin bildiredi. Parlament osy talapty oryndamasa, Respýblıka Prezıdenti zań kúshi bar Jarlyq shyǵarýǵa haqyly, ol Parlament Konstıtýsııa belgilegen tártippen jańa zań qabyldaǵanǵa deıin qoldanylady. 

2. Respýblıka Prezıdentiniń zańdar jobalaryn qaraýdyń basym­dyǵyn belgileýge quqyǵy bar, bul tıisti zań jobalary Parlamenttiń aǵymdaǵy sessııasy ishinde birinshi kezektegi tártippen qabyldanýy tıis ekenin bildiredi.

ÚKIMET

64-baptyń 2-tarmaǵy

2. Úkimet alqaly organ bolyp tabylady jáne óziniń búkil qyzmetinde Respýblıka Prezıdentiniń aldynda jaýapty, al Konstıtýsııada kózdelgen jaǵdaılarda Parlament Májilisiniń jáne Parlamenttiń aldynda jaýapty. 

2. Úkimet alqaly organ bolyp tabylady jáne óziniń qyzmetinde Respýblıka Prezıdentiniń, Parlament Májilisiniń jáne Parlamenttiń aldynda jaýapty.

65-baptyń 2-tarmaǵy

2. Respýblıka Premer-Mınıstri taǵaıyndalǵannan keıingi on kún merzim ishinde Premer-Mınıstr Úkimettiń qurylymy men quramy týraly Respýblıka Prezıdentine usynys engizedi. 

2. Premer-Mınıstr taǵaıyn­dalǵannan keıingi on kún merzimde Respýblıkanyń Premer-Mınıstri Parlament Májilisimen konsýltasııalardan keıin Úkimettiń qurylymy men quramy týraly Respýblıka Prezıdentine usynystar engizedi.

66-bapta 1) jáne 8) tarmaqshalar

1) memlekettiń áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatynyń, onyń qorǵanys qabiletiniń, qaýipsizdiginiń, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýdiń negizgi baǵyttaryn ázirleıdi jáne olardyń júzege asyrylýyn uıymdastyrady;   8) Úkimet quramyna kirmeıtin ortalyq atqarýshy organdardyń basshylaryn qyzmetke taǵaıyndaıdy jáne qyzmetten bosatady;

1)memlekettiń áleýmettik-eko­nomıkalyq saıasatynyń, onyń qorǵanys qabiletiniń, qaýipsizdigi­niń, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etýdiń negizgi baǵyttaryn ázirleıdi jáne olardyń júzege asyrylýyn uıymdastyrady; Respýblıka Prezıdentiniń kelisimimen memlekettik baǵdarlamalardy bekitedi jáne olardyń oryndalýyn qamtamasyz etedi; 8) Úkimet quramyna kirmeıtin ortalyq atqarýshy organdardy qurady, taratady jáne qaıta uıymdastyrady, olardyń basshylaryn qyzmetine taǵaıyndaıdy jáne qyzmetinen bosatady;

mynadaı mazmundaǵy 9-1) tarmaq­shamen tolyqtyrylsyn:

«9-1) memlekettik bıýdjet esebinen qamtylatyn barlyq organdardyń qyzmet­kerleri úshin eńbekaqy tóleýdi qarjy­landyrýdyń biryńǵaı júıesin Respýblıka Prezıdentiniń kelisimimen bekitedi;

67-baptyń 4) tarmaqshasy

4) Úkimet qyzmetiniń negizgi baǵyttary jóninde jáne onyń asa mańyzdy barlyq sheshimderi jóninde Prezıdentke baıandap otyrady; 

4) Úkimet qyzmetiniń negizgi baǵyttary jáne onyń asa mańyzdy barlyq sheshimderi týraly Prezıdentke jáne Parlament Májilisine baıandaıdy;».

70-baptyń 1-tarmaǵy

1. Úkimet jańadan saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń aldynda óz ókilettigin doǵarady.  Respýblıkanyń Premer-Mınıstri jańadan saılanǵan Parlament Májilisiniń aldynda Úkimetke senim týraly másele qoıady. Májilis senim bildirgen jaǵdaıda, eger Respýblıka Prezıdenti ózgeshe sheshim qabyldamasa, Úkimet óz mindetterin atqarýdy jalǵastyra beredi. 

1. Úkimet jańadan saılanǵan Respýb­lıka Parlamenti Májilisiniń aldynda óz ókilettigin doǵarady.

72-baptyń 2-tarmaǵy

2. Konstıtýsııalyq Keńes sottardyń ótinishterinKonstıtýsııanyń 78-babynda belgilengen retterde qaraıdy.

2. Konstıtýsııalyq Keńes Kons­tı­týsııanyń 44-babynyń 10-1) tarmaqshasynda kózdelgen jaǵdaılarda Respýblıka Pre­zıdentiniń, sondaı-aq Konstıtýsııanyń 78-babynda belgilengen jaǵdaılarda sottardyń ótinishterin qaraıdy.

SOTTAR JÁNE SOT TО́RELIGI

79-baptyń 3-tarmaǵy

3. Respýblıkanyń jıyrma bes jasqa tolǵan, joǵary zań bilimi, zań mamandyǵy boıynsha keminde eki jyl jumys stajy bar jáne biliktilik emtıhanyn tapsyrǵan azamattary sýdıa bola alady. Respýblıka sottarynyń sýdıalaryna zań boıynsha qosymsha talaptar belgilenýi múmkin. 

3. Respýblıka sottarynyń sýdıalaryna qoıylatyn talaptar konstıtýsııalyq zańda aıqyndalady.

81-bap

Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Soty azamattyq, qylmystyq, jergilikti jáne basqa da sottarda qaralatyn ózge de ister jónindegi joǵary sot organy bolyp tabylady, zańda kózdelgen is júrgizý nysandarynda olardyń qyzmetin qadaǵalaýdy júzege asyrady, sot praktıkasynyń máseleleri boıynsha túsiniktemeler berip otyrady. 

Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵar­ǵy Soty azamattyq, qylmystyq ister, jergi­lik­ti jáne basqa da sottardyń sottyly­ǵyna jatatyn ózge de ister boıyn­sha joǵary sot organy bolyp tabyla­dy, zańda kózdelgen jaǵdaılarda onyń sottylyǵyna jatatyn sot isterin qaraıdy jáne sot praktıkasy­nyń máseleleri boıynsha túsiniktemeler beredi.

83-baptyń 1-tarmaǵy

1. Prokýratýra memleket atynan Respýblıkanyń aýmaǵynda zańdardyń, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti jarlyqtarynyń jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń dálme-dál ári birkelki qoldanylýyn, jedel-izdestirý qyzmetiniń, anyqtaý men tergeýdiń, ákimshilik jáne oryndaýshylyq is júrgizýdiń zańdylyǵyn joǵary qadaǵalaýdy júzege asyrady, zańdylyqtyń kez kelgen buzylýynanyqtaý men joıý jóninde sharalar qoldanady, sondaı-aq Respýblıka Konstıtýsııasy men zańdaryna qaıshy keletin zańdar men basqa da quqyqtyq aktilerge narazylyq bildiredi. Prokýratýra sotta memleket múddesin bildiredi, sondaı-aq zańmen belgilengen jaǵdaıda, tártipte jáne shekte qylmystyq qýǵyndaýdy júzege asyrady

1. Prokýratýra memleket atynan Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda zańda belgilengen shekterde jáne nysandarda zań­dy­lyqtyń saqtalýyn júzege asyrady, sotta mem­lekettiń múddelerin bildire­di jáne memleket atynan qylmystyq qýda­laýdy júzege asyrady.

JERGILIKTI MEMLEKETTIK BASQARÝ JÁNE О́ZIN-О́ZI BASQARÝ

86-baptyń 5-tarmaǵy

5. Máslıhattyń ókilettigin merziminen buryn Respýblıka Prezıdenti toqtatady, sondaı-aq máslıhat ózin-ózi taratý týraly sheshim qabyldaǵan rette de onyń ókilettigi merziminen buryn toqtatylady. 

5. Respýblıka Prezıdenti Premer-Mı­nıstrmen jáne Parlament Pala­talarynyń Tóraǵalarymen konsýltasııalardan keıin máslıhat­tyń ókilettigin merziminen buryn toqtatady, sondaı-aq máslıhat ózin-ózi taratý týraly sheshim qabyldaǵan jaǵ­daıda onyń ókilettigi merziminen buryn toq­tatylady.

87-baptyń 4-tarmaǵy

4. Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń ákimderin qyzmetke tıisinshe oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń máslıhattarynyń kelisimimen Respýblıka Prezıdenti taǵaıyndaıdy. О́zge ákimshilik-aýmaqtyq bólinisterdiń ákimderi qyzmetke Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti aıqyndaǵan tártippen taǵaıyndalady nemese saılanady. Respýblıka Prezıdenti óziniń uıǵarýy boıynsha ákimderdi qyzmetterinen bosatýǵa haqyly. 

4. Oblystardyń, respýblıka­lyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń ákimderin tıisinshe oblystardyń, respýb­lıkalyq ma­ńy­zy bar qalalardyń jáne astana­nyń máslıhattarynyń kelisimi­men Respýblıka Prezıdenti qyz­met­ke taǵaı­yndaıdy. О́zge ákimshi­lik-aýmaqtyq bóli­nisterdiń ákimderi qyzmetke zańda aıqyn­dalǵan tártippen taǵaıyndalady nemese saılanady. Respýblıka Prezıdenti óziniń uıǵarýy boıynsha ákimderdi qyzmetinen bosatýǵa haqyly.»

QORYTYNDY JÁNE О́TPELI EREJELER

91-bapta 2-tarmaq

2. Konstıtýsııada belgilengen memlekettiń birtutastyǵyn jáne aýmaqtyq tutastyǵyn, Respýblıkany basqarý nysanyn ózgertýge bolmaıdy. 

2. Konstıtýsııada belgilengen mem­lekettiń táýelsizdigin, Respýb­lıka­nyń bir­tu­tastyǵy men aýmaqtyq tutastyǵyn, bas­qarý nysanyn ózgertýge bolmaıdy.

mynadaı mazmundaǵy 3-tar­maqpen tolyqtyrylsyn:

3. Respýblıka Prezıdentiniń ózine berilgen qosymsha ókilettikti júzege asyrý merzimi ishinde "Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti men jergilikti ákimderge ýaqytsha qosymsha ókilettik berý týraly" 1993 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes shyqqan jáne zań kúshi bar Jarlyqtary Respýblıka zańdaryn ózgertý, tolyqtyrý nemese kúshin joıý úshin kózdelgen tártippen ǵana ózgertilýi, tolyqtyrylýy nemese kúshin joıýy múmkin. 1993 jylǵy 28 qańtarda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 64-babynyń 12-15, 18 jáne 20-tarmaqtarymen kózdelgen máseleler boıynsha ózine berilgen qosymsha ókilettikti júzege asyrý merzimi ishinde shyqqan Respýblıka Prezıdentiniń Jarlyqtary Respýblıka Parlamentiniń bekitýine jatpaıdy. 

3. Respýblıka Konstıtýsııasyna engiziletin ózgerister men tolyq­tyrý­lar, olardyń osy baptyń 2-tar­maǵy­nda belgilengen talaptarǵa sáıkes keletini týraly Konstıtýsııalyq Keńestiń qorytyndysy bolǵanda, respýblıkalyq referendýmǵa nemese Respýblıka Parlamentiniń qaraýyna shyǵarylady.