Azamat isimen, áreketimen kórikti. Sondaı abzal tulǵanyń biri – ulaǵatty ustaz, abyroıly ǵalym, kórkem minez ıesi Sársenǵalı Ábdiǵalıuly Ábdimanapov.
Elimizge tanymal joǵary mekteptiń bilikti uıymdastyrýshysy, matematık, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Halyqaralyq aqparattandyrý men ekologııa, Adam jáne tabıǵat qaýipsizdigi ǵylym akademııalarynyń akademıgi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, ǵylym jáne joǵary bilim salasynyń bedeldi sarapshysy Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń eńbek jolyna nazar aýdaryp, onyń azamattyq kelbeti, tulǵasy jaıynda oı tolǵaǵanymyzda, urpaq tárbıesine, ulttyq qundylyqtarǵa qatysty birqatar taǵylymdy pikir kóńilge uıalaıdy.
«Ǵylym tappaı maqtanba, oryn tappaı baptanba...» dep uly aqyn Abaı aıtqandaı, aqyn ósıetin jastaıynan kókeıine túıip, oqý-bilim, ǵylymǵa umtylǵan Sársenǵalı Ábdiǵalıuly eseıe kele ómirden óz ornyn taýyp, bilim-ǵylym salasynda tanymal tulǵaǵa aınaldy. Onyń ómir joly men atqarǵan isi – barlyq zamandasyna da ónege. «Bilimdi bolýdyń maqsaty mansap emes, qoǵam men halqyńa qyzmet etý» dep bilgen ulaǵatty ustazdyń árbir áreketi, bergen bilimi – jas býyn úshin qashanda umytylmas dúnıe.
Ǵalym-ustaz jarty ǵasyrdan astam pedagogıkalyq qyzmetinde ondaǵan oqýlyqpen qatar, 400-den astam ǵylymı maqala jarııalap, el ǵylymy men bilimine zor úles qosty. Bul eńbekterinde avtor álemdik adamzat qundylyqtary, memlekettik saıasat pen til máselesi, stýdent-jastar bolashaǵy, óz zamandastary, áriptesteri, ustazdary týraly tolǵanýmen qatar, matematıka ǵylymy salasynnyń ózekti zárýlikterin zerdelegen. Ǵalymnyń osynaý qajyrly eńbegin eskergen Ispanııa koroldiginiń doktorlar akademııasy ony tolyq múshelikke qabyldady.
Baısaldy basshy, erik-jigerge toly azamat alǵashqy eńbek jolyn elimizdegi jetekshi joǵary oqý orny E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetinde «Dıfferensıaldyq jáne ıntegraldyq teńdeýler» kafedrasynyń assıstentinen bastap, oqý isi prorektoryna deıin kóterildi. 28 jyl boıy osy oqý ornynda qyzmet atqaryp, óz isin jetik biletin, bilimdi de bilikti basshy ekenin tanytty.
Eńbek jolynda mol tájirıbe jınaqtap, kásibı kemeline kelgen tusta 2000-2004 jyldary L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, 2004-2008 jyldary – osy mańdaıaldy ýnıversıtettiń rektory qyzmetin atqardy. Oqý ornynyń bedelin zamanaýı talapqa saı ıdeıalarymen kóterdi. Árıne, munyń bári – ǵalymnyń izdenisti eńbeginiń jemisi.
S.Ábdiǵalıulynyń tikeleı qatysýymen EUÝ bazasynda M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń Qazaqstan fılıaly ashylyp, búginde ol derbes oqý orny retinde oıdaǵydaı jumys istep keledi. Al 2012–2022 jyldary Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń rektory qyzmetin abyroımen atqardy.
«Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» deıdi dana halqymyz. Jany jaısań, júzi jarqyn, ónegeli is-áreketterimen jan-jaǵyna nuryn shashqan S.Ábdiǵalıulynyń boıynan ustazǵa tán parasatty, ǵalymǵa tán izdenimpazdyqty, mamanǵa tán biliktilikti, jetekshige tán talapshyldyqty, adamǵa tán qarapaıymdylyqty, aǵaǵa tán qamqorlyqty jıi kórip kelemiz. Ǵalymnyń kisilik kelbeti men bolmys-bitimine kelsek, sanaly da syrbaz, shynshyl da sypaıy, qamqor da qarapaıym qalpynan aınymaıtyny, kimge de bolsa qolushyn berýge árdaıym daıyn turatyndyǵy súısindiredi. Ornyqty oıy, tabandylyǵy men tııanaqtylyǵy, ustamdylyǵy, aınalasyna shýaq shashyp júretin jany jaısań, kishiligi men kisiligi júzinen bilinip turatyn, ishki mádenıeti joǵary, tabıǵatynan sypaıy, aqjarqyn janǵa ortasy zor qurmetpen qaraıdy.
Men úshin Sársenǵalı aǵa – osyndaı asyl qasıettiń barlyǵyn bir boıyna sińire bilgen ónegeli ómir ıesi. 2015 jyly Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetine prorektorlyq qyzmetke kelgen kezimde ol kisi aǵalyq iltıpatyn kórsetti. Qandaı da bolsyn jumysty meńgerý úshin bir-aq ádis bar, ol – úırený. Meniń de aıtýly ǵalymnan úırengenim aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Basshylyq qabiletti, uıymdastyrýshylyq sheberlikti úırendim, adamdarmen iskerlik qarym-qatynas ornatýda, kópshilikpen sanasyp jumys isteýde kóp sabaq aldym desem bolady.
Qajyrly eńbek jolynda S.Ábdimanapovtyń esimi otandyq jáne álemdik túrli anyqtamalyqtarmen ensıklopedııalarǵa engen. Ol – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Pedagogıka jáne joǵary bilim salasy boıynsha «HHI ǵasyrdyń 2000 kórnekti zııatkerleri» basylymynda ǵalymnyń aty joǵary baǵalanǵan. «Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi», «Qazaqstannyń eńbek sińirgen bilim qyzmetkeri», «Tańdaýly rektor», «Ybyraı Altynsarın» tósbelgisiniń ıesi – Qaraǵandy, Astana, Jambyl óńirleriniń abyroıly tulǵasy.
Ǵalym, pedagog, qoǵam qaıratkeri S.Á.Ábdimanapov tyndyrymdy isterimen, batyl bastamalarymen qazirgi zamannyń segiz qyrly, bir syrly azamatynyń kelbetin qalyptastyra bildi. Abyroı-bedeliniń keńdigine qaramastan qarapaıym bolýy – ol kisiniń tektiligin kórsetip, urpaqtar sabaqtastyǵyna asa mán berýi, jasy úlken azamattarǵa izgilik iltıpat jasaýy, jastarǵa arqa súıer qamqor aǵa bola bilýi onyń kóńil darqandyǵyn kórsetkendeı.
Ǵalymnyń árbir áńgimesiniń astarynda adamgershilik qundylyq jatady. О́sip-óngen ortasy, ata-anasynyń meıirimi, týǵan jerge saǵynyshy týraly keı-keıde áńgimelegende tárbıelik máni tereń málimetke qanyǵasyń. Muny ustazǵa tán qasıet dep bilemin.
Sársenǵalı Ábdiǵalıuly salıqaly basshy, parasatty zııaly ekenin barsha áriptesi moıyndaıdy. Ol – jastardyń janashyry. Qasynda júrgen ini-qaryndastarynyń, izbasar shákirtteriniń, qamqorlyqqa muqtaj kez kelgen jastyń turmystyq, qarjylyq máselelerin sheshýge kelgende ol kisideı qamqor jan kemde-kem.
Kelisti kórki, tamasha tabıǵatymen tamsandyrǵan qasıetti Áýlıeata óńirinen túlep shyqqan Sársenǵalı Ábdiǵalıuly ata-babalarynyń asyl qasıetterin boıyna jınap, Arqa jurtyna da qadirli bola bildi.
Aǵamyzdyń búgin aýyz toltyryp aıtatyn parasattylyq bıigi, bedeli, qurmeti onyń aıanbaı jasaǵan jemisti de jeńisti eńbeginiń nátıjesi dep bilemiz. Búginde joǵary bilim salasynda «Ábdimanapovtyń basqarý stıli» uǵymy qalyptasqan. Uly Abaıdyń: «Teginde, adam balasy – adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozady» degen ulaǵatty sózin ol boıtumar dep qabyldady. Joǵary mektep akademıgi Sársenǵalı Ábdimanapovtyń ónegesi sarqylmaıtyn bulaq ekeni de osydan.
Erjan Ámirbekuly,
Y.Altynsarın atyndaǵy Arqalyq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy – rektor