Ferma meńgerýshisiniń shań-shań bolǵan «ÝAZıgi» Qarataýdyń qoınaýyn boılaı ótip, árbir shopannyń úıine baryp, jaǵdaıyn bilip, maldyń jaıyna qanyǵyp, tynymsyz shapqylap júretin. Eski mashınanyń ishinde bir bala aýnap jatatyn. Meńgerýshi – atam. Kólik ot alǵanda tura júgirip, ishinen túspeı qoıatyn edik biz. Bala kúnnen qoıshylyq kásiptiń jaı-japsaryn jete bilýge osy bir jaǵdaıat áser etken bolýy kerek. Qysy-jazy taqymy attan bosamaı, qara qoıdyń sońynda júrý qııametti tirshilik. Jaz mezgilinde shopan qaýymy arqasyn keńge salyp, erkin júredi. Kóktem men qysta qaınaǵan ómirdiń ortasyna túsedi. Ásirese, qoı qozdaı bastaǵanda kún demeı, tún demeı sharýashylyqtyń basynan tabylady. Bul isti sosıalıstik jarys deıtin uǵym tipti qyzdyryp jiberedi. Sol kezeńdegi gazet tigindilerin aqtarsańyz, «shopandar 100 saýlyqtan 150 qozydan aldy» degen derekti mindetti túrde kóresiz. Aıtýǵa ońaı, aqparattyń arǵy jaǵynda azapty eńbektiń jatqanyn ańǵarasyz. Erte kóktemde, kúnniń qabaǵy áli jylı qoımaǵanda týǵan qozylardy úılerine kirgizip alady. Sýyqta qatyp qalmaýy kerek. Osyny búgingi balalarǵa aıtsań, ertegi sııaqty qabyldaıdy. Aıpad pen aıfondy qushaqtap týǵan balanyń mıy malmen aralasyp jatýdy túsinbeıdi sebebi. Qystyń da ábigeri kóp. Súıekten óter sýyqta aıdalada japadan-jalǵyz qoı qaıyryp júrgenniń ózi júıkeńe biraz salmaq salady. Qaraıǵan qoıdy ıt pen qusqa alǵyzbaı, tabıǵattyń tosyn minezine uryndyrmaı aman saqtaý úshin de eptilik qajet. О́ıtkeni, qoı baǵý – oı baǵýdan da qıyn.
Keńes ókimeti tarap, egemendik kelgende sharýashylyqtardyń shatqaıaqtap ketkenin kórdik. Qoıdyń da quny qalmady. Jeńgelerimiz bir qorap sabynǵa bir qoıdy aıyrbastaǵan zaman da bolǵan.
Osydan-aq qoldaǵy maldyń qanshalyqty qunsyzdanǵanyn kóre berińiz. Deı turǵanmen, ómir ózgerdi. Dúnıe ózge óńge endi. Bir kezderi bosap qalǵan en dalanyń keýdesin maldyń tuıaǵy qaıtadan dúbirlete bastady. Jekelegen sharýashylyqtardyń qoıy burynǵy keńshardyń esebinde bolǵan maldyń sanyna jeteǵabyl jaǵdaıǵa jettik. Mine, Shıeli aýdanynyń Maılytoǵaı aýylyndaǵy «Asan» sharýa qojalyǵy osyndaı ujymnyń biri. Áýlettiń ıesi Madııar aqsaqal kózin ashqannan qoı baqqan. Bir ǵana Syrdarııa aýdanynyń emes, barsha aımaqqa aty taraǵan kánigi shopan. Eńbeginiń elengeni shyǵar, «Eńbek Dańqy» orneniniń úshinshi jáne ekinshi dárejesin keýdesine taqty. Osy ordenniń birinshisin alyp, Sosıalıstik Eńbek Eri ataǵymen teńesetin kezde, odaq tarap ketti. Áıtpese, dap-daıyn Eńbek Erińiz osy kisi edi. «Ata kórgen oq jonar» deıdi qazaq. Bul úıdiń balalary da jastaıynan maldyń jaıyn jetik bilip ósti. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda jan-jaqtan násip izdemeı, óz ottarynyń basynda qalyp, sharýa qojalyǵyn quryp, mal ósirýmen aınalysqany da sondyqtan bolsa kerek. Al qojalyqtyń jumysy Jalǵas Asanovtyń moınynda. Senbegendik, ne ózim bilemdik emes. Qoıdy da ózi baǵady. Bul onyń áýlettik jumysqa bar yqylasymen berilgenin kórsetse kerek. Áıtpese, aqysyn tólep, shopanyn jaldap, shyrt túkirip júrse de bolady. Biraq odan tirlik ońbaıdy. Sondyqtan atadan balaǵa mıras bolyp kele jatqan kásipti bar zeıinimen isteıdi.
Búginde «Asan» sharýa qojalyǵynyń esebinde 1264 bas «Sýhandarııa Sur» sıpatty qarakól qoıy bar. Baıaǵynyń baı-baǵlandary otar-otar qoı aıdapty degende onyń sany da osy sheńberde bolǵan shyǵar. Qoıdyń júni de, eti de aqsha. Kózin taýyp, ónimin ótkize alsa, qyrýar qarjy kiris bolmaq. Jalǵas Asanov onyń da retin tapqan. Sonyń arqasynda osy kórsetkishter boıynsha «Asan» qojalyǵy oblysta aldyńǵy orynda tur. Onyń ústine mal sharýashylyǵymen aınalysatyn adamdarǵa memleket te zor qoldaý kórsetip keledi. Buryndary iri qaraǵa qarjy mol bólinetin. Jýyrda «Altyn asyq» atty baǵdarlama qabyldanyp, ýaq maldyń basyn arttyrýǵa da aqsha berile bastady. Atalǵan baǵdarlama boıynsha «Asan» sharýa qojalyǵy Ońtústik Qazaqstan oblysynan 260 bas asyl tuqymdy qoı satyp ákeldi. Bile-bilgen adamǵa munyń ózi úlken kómek.
«Erdiń atyn eńbek shyǵarady» degen maqal bar. О́tken jyldyń sońynda Jalǵas Asanov aımaq basshysy Qyrymbek Kósherbaevtyń qolynan «Jyldyń úzdigi» ataǵyn aldy. «Úzdik qoı ósirýshi» nomınasııasy boıynsha búginde Jalǵas Asanovtyń aldyna túsetin adam neken-saıaq.
– Eńbektiń elengeni erekshe qýantty. Qııametti tirshiligimizdi baǵalap, ony eskerip jatqan el aǵalaryna alǵys aıtamyz. Aldaǵy ýaqytta da elimizdiń ósip-órkendeýine óz úlesimizdi qosa bermekpiz,– deıdi Jalǵas.
Sóz ben is qaǵyspaı jatqan keı sátterde Jalǵas Asanov sekildi úndemeı júrip úlken jumys tyndyratyn azamattardy kórip, kóńil qýanady. Attandamaı, aıqaılamaı, keýde soqpaı-aq elge eren eńbek sińirip, onysyn eshkimge mindettemeıtin erlerden aınalyp qana ketesiń ǵoı.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy.