Naǵyz pedagog

– ıntellektýaldy ult qalyptastyrýǵa úles qosa alady Iá, muǵalimderdiń kóp, naǵyz ustazdardyń az ekeni ras. Maqalaǵa arqaý bolǵan taqyryp ta osy zamannyń úzdik pedagogy jaıynda bolmaq. Tańdaýdyń osy máselege túsýi kezdeısoq emes. Ada­mı kapıtaly myqty el ǵana bıikterdi baǵyndyrady. Sońǵy derekterge súıensek, damyǵan AQSh, Eýropa elderinde memlekettik kapıtalynyń 70-80 paıyzyn adam kapıtaly qurasa, qalǵan bóligi tabıǵı resýrstar men jyljymaıtyn múlik, ónerkásiptik qorlardyń úle­sine tıesili eken. Qazaqstanda mem­lekettik kapıtalynyń 68 paıyzyn tabıǵı resýrs qurasa, 21 paıyzyn – óndiristik qorlardyń enshisine tıesili. Adam kapıtaly – 11 paıyz ǵana. Endi taqyrypqa oralsaq, «Shy­naıy ustazdar dep kimderdi aıtýǵa bolady, olar laıyqty baǵalanyp júr me?». «Men jaqsy oqytýshyny bári­nen de qymbat kóremin», deı­di Y.Altynsarın. Bul sózdi kóp­shilik bilgen edi. Qalaı, qashan jazyl­ǵanyna mán bermeımiz. Ol ári ustaz, ári dos retinde asa qurmet tut­qan N.I.Ilmınskııge 1882 jy­ly 29 shildede joldaǵan hatynda óz kóńilinen shyqqan muǵalim A.Mo­zohın týraly jaza kelip, jaqsy oqytýshyǵa qatysty júrekjardy lebizin bylaısha túıindeıdi:                  «...Sizdiń arqańyzda qudaı maǵan óz oıym­daǵydaı bir jaqsy oqytýshy bergenin men ózime úlken baqyt sanaımyn. Men qazir jaqsy oqytý­shyny dúnıedeginiń bárinen de qymbat kóremin». Uly aǵartýshynyń hattarynan «jaqsy oqytýshy», «isker oqy­týshy», «qabiletti muǵalim», «isker oqytýshylar jiberińiz», «jaqsy oqytýshylar berile me?» sekildi sóz tirkesterin jıi ushyratýǵa bolady. Jaqsy maman qaı kezde de suranysqa ıe. Mamandardyń bári birdeı myqty bolyp kete almaı­dy. Olardyń sany ár salada jet­kilikti bolǵanymen, óz isiniń naǵyz sheberleri az. Elbasy N.Nazarbaev Úkimettiń keńeıtilgen májilisinde: «Bir bólimde 10 qyzmetkerdiń ekeýi ǵana bar ynta-jigerimen jumys istese, qalǵandary jaı otyrady», deýi tegin emes. Shynynda da, qaı eńbek ujymynda bolsyn, sańlaqtary saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana bolatyny jasyryn emes. Qazaq eli ataýyn ıelenýge bet burǵan táýelsiz memleketimiz tarıhynda esimderi altyn áriptermen jazylǵan Qusaıyn Aıtqalıev, Qu­mash Nurǵalıev, Rafıqa Nur­tazına, Qanıpa Bitibaeva syndy taý tulǵalar taǵylymy ólsheýsiz. Olardyń darabozdyǵyn tutas halyq moıyndady, jazǵan eńbek­teri el ıgiligine aınaldy. «Qazaqtyń Qanıpasy» atanǵan Bitibaevanyń óz sózine mán bereıik: «Men ustaz bolyp týǵanym joq. Mek­tep bitirgen soń mehanızator bol­dym, ınstıtýtty támamdaǵan soń da kóp oqydym, izdendim, qa­zaq tili men ádebıetin tereńdetip oqytýdyń ataýly mektebin uıym­dastyrdym. Qazir elimizdiń túkpir-túkpirinen meniń ádis-tásilimdi úırený úshin áriptesterim izdep keledi, bilgenimdi úıretemin. 44 jasymda Kremlde qazaq tili pánin oqytý jaıly baıandama jasadym, KSRO-da 5-shi, al elimizde 1-shi bolyp ustazdar arasynda KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atandym. Mine, ustaz bedeli qoǵamdaǵy óz ornyńdy ta­ba bilgende, uzaq jylǵy izdenis nátı­jesinde keledi». Ulaǵatty ustazdyń aıtýyn­sha, tabys – kóp oqý, izdený, eń­bek­tenýdiń arqasynda keledi. Osy mazmundas sózdi Elbasy N.Nazarbaev ta aıtqan edi: «Biz­diń qoǵamda adal eńbekti tereń bilimmen ushtastyrǵan ǵana ta­bys­qa jete alatynyn qaperden shyǵarmaǵan abzal». Elbasy N.Nazarbaev: «Kele­shekte muǵalim mamandyǵy eń mártebeli jáne joǵary aqy tóle­netin mamandyqtardyń birine aınalady» degennen beri seń qoz­ǵalyp, ustaz bedelin arttyrý baǵytynda naqty is-sharalar qolǵa alyna bastady. Solardyń biri – «Úzdik pedagog» baıqaýyn ótkizý. «Úzdik JOO oqytýshysy» respýblıkalyq baıqaýy 2007 jyldan, al kolledj­der men mektepter oqytýshylary men muǵalimderi arasyndaǵy baıqaý 2012 jyldan bastap ótkizilip keledi. Endigi sózdi «úzdik pedagog degen ataýǵa kimder laıyqqa» qaraı buraıyq. Baıqaý shartynda uzaq jyldar minsiz qyzmet atqarǵan, jetistigi mol, shyǵarmashyl mu­ǵalimder baıqaýǵa qatysa alady delingen. Áıtse de ataq, dańq, dep mol qarjyny ıelenip, úzdik pedagog atanǵandardyń bári derlik shyn mánisinde tarlan ba degen dú­dámaldyń týýy da beker emes. Buǵan gazet betterindegi keı­bir suraýy bar maqalalar, saıt­ta jazylǵan pikirler dálel. Aıtalyq, «Oqytýshylardyń bári úzdik pe?» degen materıalynda jýrnalıst Joldasbek Dýanabaı: «JOO-nyń úzdik oqytýshysy» memlekettik grantyn taǵaıyndaý konkýrsy adal ótetindigine kúmán­danatyn jónimiz bar. О́ıtkeni, keıde mınıstrlik qoıǵan talap­tardyń údesinen shyqpaıtyn oqy­týshylar da úzdik atanyp júr...» deıdi. Professor Toqtar Esir­kepovtiń de aıtqan sóziniń jany bar. «Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń saıtynda jeńimpaz oqytýshylardyń aty-jóni ǵana jazylady. Olardyń eńbekteriniń qandaı ólshemder boıynsha baǵalanǵany jaıly aqparat joq. Konkýrsqa qatysqandar qandaı eńbegi úshin grant alǵandary jáne joly bolmaǵandar ne úshin ótpeı qalǵandary jóninde bile almaıdy. Olardyń bári syrt úshin qupııa» deýi oryndy. Komıssııanyń sarapshylar keńesinde kimderdiń bolǵany da belgisiz bolyp qala beredi. Meniń oıymsha, úzdik atanýǵa kelesi ólshemder tán bolýy tıis: birinshi, óz pánin tereń meń­gergen, sapaly bilim, sanaly tárbıe beretin; ekinshi, júregi «elim, jerim» dep soǵatyn, kási­bı turǵydan ózgelerden erek­shelenip, ujymyna eńbegi sińgen, bilim berý salasyna eleýli úles qosqan; úshinshi, izdenimpaz, shyǵar­mashylyq qııaly keń, av­torlyq qyzmetpen aınalysatyn; tórtinshi, ujymda moıyndalǵan, halyq arasynda tanylǵan, syı-qurmetke bólengen; besinshi, kásibı qyzmetinde kez kelgen máseleni sheshetin, básekege qabilettiligi aıqyn, joǵary sanatty. «Úzdik pedagog» respýblıkalyq baıqaýyna oblystardan irik­telip alynǵan úmitkerlerdiń materıaldary jiberiletini aıan. Osy tusta baıqaýǵa qatysýǵa nıet etken ár ujym usynatyn mamanynyń qyzmetin ábden elep-ekshep, ár qyrynan jan-jaqty saralap, sińirgen eńbeginiń aýmaǵy men salmaǵyn ádil tarazylap, myq­tylyǵyna esh shúbá joqtyǵyna kóz jetkizip baryp, dodaǵa qossa ǵoı deısiń. О́kinishke qaraı, úmitkerler arasynda kásipqoılyǵy ujymda, odan tysqary jerlerde moıyndalmaǵan, bilimi men biligi jetip tursa da, shyǵarmashylyqqa joq, shákirtteri de oza shappaǵan, ózi bolsa, aragidik baıandama jazyp, birer ashyq sabaq ótkizgen áıtse de, joly bolǵysh jandar kezdesip jatady. Osy arada joǵary sanatty muǵalimder áleýetiniń de birdeı emestigin aıtyp ótsek, artyq bolmas. Arasynda otyz jyl ustazdyq etse de, birde-bir ashyq sabaq nemese mańyzdy bir is-shara ótkizip kórmegenderi de júr edi. Másele, joǵary sanatty rastaýda emes, qashanda soǵan laıyqty eńbek etýde. Áıtse de, halyq kimniń kim ekenin biledi, tanıdy. Mundaǵy aıtpaǵym,  ujym basshylary kótermelep, qoshemetteýdi naǵyz laıyqtylarǵa ǵana kórsetse eken. Qaı ujymda bolmasyn, sonyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp, aýyrtpalyqtyń denin bir ózi kóterip, baryn salyp jumys isteıtin ustazdar bar. Taǵy bir eskeretin jaıt: bir jerde uzaq minsiz eńbek etip, zeınetke shyq­sa da, qyzmetin jalǵastyryp júr­genderge, ujymǵa jańadan qosylǵandarǵa qaraǵanda yqylas ereksheleý bolǵany abzal. Eline erekshe eńbek sińirgen Bıbigúl Tólegenov, Asanáli Áshimov, Habıba Elebekova syndy óner adamdary Prezıdent taǵaıyndaǵan stıpendııany alatyny, talantty jas aqyndarǵa Prezıdent syılyǵy beriletini málim. «Eńbegine qaraı qurmeti» demekshi, muǵalimderge de osyndaı qurmet kórsetilse artyq bolmas dep oılaımyz. Iá, naǵyz ustazdar ǵana elimizdegi adamı kapıtal sapasynyń ósýine serpin beredi. Olardyń qatary kóbeıýi úshin, bul mamandyqqa naǵyz laıyqtylardy irikteý qajet. Jalpy, bilim sapaly bolý úshin, álemdik tájirıbede dáleldenip, sheshýshi ról atqaratyn kelesi faktorlardy eskergen jón: bi­rinshiden, laıyqty adam ǵana muǵalim bolýy kerek; ekinshiden, olar oqytýshylyq qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beretin daıyndyqtan ótýi qajet; úshinshiden, árbir oqýshy sapaly bilim alatyndaı jaǵdaıdy qamtamasyz etýi tıis. Laıyqty adam demekshi, muǵa­limdik mamandyqqa jastar bilimi jaqsy, júregi qalaǵandyqtan emes, amalsyzdan baratyny jasy­ryn emes. Al shala bilimniń saldary qandaı bolmaǵy aıtpasa da túsinikti. Sózimizdi qorytyndylaı kele aıtarymyz: úzdik pedagogtar – qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi, ıntellektýaldy ult qalyptastyrýdaǵy áleýetti quram. Olardy der kezinde tanyp, laıyqty baǵalaý, is-táji­rıbesin nasıhattaý, ózgelerge ónege etý – pedagogtar quramynyń sapasyn arttyrýdyń kepili. Úzdik pedagogty marapattaǵanymyz – barsha ustazdardy ardaqtaǵanymyz. Halyq Qaharmany Baýyrjan Momyshulynyń: «Ustazdyq – uly qurmet. Sebebi, urpaqtardy ustaz tárbıeleıdi. Bolashaqtyń basshysyn da, danasyn da, ǵalymyn da, eńbekqor eginshisin de, kenshisin de ustaz ósiredi. О́mirge urpaq bergen analardy qalaı ardaqtasaq, sol urpaqty tárbıeleıtin ustazdardy da solaı ardaqtaýǵa mindettimiz» degen ósıeti jadymyzdan shyqpasa eken. Pıalash SÚIINKINA, Y.Altynsarın atyndaǵy Rýdnyı áleýmettik-gýmanıtarlyq kolledjiniń oqytýshysy, Y.Altynsarın medaliniń ıegeri. Qostanaı oblysy.