Qazir birqatar sala sıfrlyq júıelerge birte-birte kóship, el-jurt sharapatyn kóre bastady. Memlekettik qyzmetterdiń kóbin úıden shyqpaı-aq alýǵa bolady. Turǵyndar áleýmettik tólemderdi onlaın alyp, medısınalyq mekemege qashyqtan kezekke turýǵa daǵdylandy. Osy rette Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory da óz salymshylary men alýshylaryna túsken qarajattaryn qashyqtan baqylap, derekterdi lezde ózgertý tárizdi san alýan sıfrly qyzmet túrlerin alǵashqylardyń qatarynda usynyp keledi.
Árbir jumysshy aı saıynǵy jalaqysynyń 10 paıyzyn jumys berýshi BJZQ-daǵy jeke zeınetaqy shotyna aýdaryp otyrýǵa mindetti ekenin biledi. Buryndary olar zeınetaqy jarnasyna, tólemderge asa mán bermese, qazir aı saıyn bolmasa da ara-tura kóz qıyǵyn salyp, tekserip otyrady. Eger keıbir aılarda zeınetaqy jınaǵyna qarajat túspese, árbir azamat tıisti organdarǵa júginip, zeınetaqy jarnasyn daýlaı alady. Osylaısha, «Zeınetaqy jarnalaryna zeınet jasyna taıaǵan azamattar ǵana bas qatyrady» degen túsinik kelmeske ketip barady.
Zeınetaqy jarnalary esebinen turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa, emdelý aqysyn tóleýge múmkindik berilgen boıda jurtshylyq Qor saıtyndaǵy Jeke kabınetterine kirip, derekterin jappaı teksere bastady. Qazir birjolǵy tólemdi alýǵa arnaıy bekitilgen jetkilikti shektiń mólsheri de kópshilik úshin jańalyq emes. Tipti jeke shotyndaǵy jınaǵy shekti mólsherden asyp, úıli bolǵandar, densaýlyǵyn túzetkender kóp bolmasa da, bar. Bastysy, zeınetaqy qoryna qatysty «onda aqsha joq» degen syńaıdaǵy alyp-qashpa jel sózderge núkte qoıylyp, jeke shottaryn únemi baqylap, qyzmet alatyn turǵyndardyń úlesi eselep artty. Demek muny Qordyń keıingi jyldardaǵy iri tabysy dep aıtýǵa ábden bolady.
Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryndaǵy mamandardyń jyl basynan beri kórsetken qyzmetiniń sany 30 mıllıonǵa jýyqtaǵan. Árıne, bul qyzmetterdiń barlyǵyn el azamattary Qordyń bólimshelerine baryp, mamanmen betpe-bet júzdesip aldy degen sóz emes. Munda qyzmetterdiń 13,3 mıllıonnan astamy elektrondy formatta kórsetilse, 14,8 mıllıon qyzmet avtomatty túrde usynylǵan. Shamamen 0,38 mıllıony qashyqtan kórsetilgen. Al shamamen 663 myń qyzmet Qor keńselerinde usynylǵan.
«Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ basshylyǵy munymen toqtamaı, sıfrlyq formatta kórsetiletin qyzmetter tizbesin únemi jańartyp, keńeıtip otyrýǵa nıetti. Esesine, salymshylardyń Qor keńselerine tabanynan taýsylyp barmaı-aq alatyn qyzmetteriniń qatary kóbeıdi. Qazir qyzmetterdiń barlyǵyn derlik qashyqtan alýǵa bolady. Osy rette zeınetaqy shotynyń BJZQ-ǵa alǵashqy jarna túskende avtomatty túrde ashylatynyn eske salǵanymyz jón bolar. Sondaı-aq «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasynyń qatysýshylaryna, ıaǵnı 18 jasqa deıingi balalarǵa jylyna 100 dollar 52 sent mólsherinde beriletin tólemniń de avtomatty túrde eseptelip jatqanyn aıta ketken lázim. Qordaǵy budan ózge de jańashyldyqtyń retin «BJZQ» AQ Sıfrlandyrý departamentiniń dırektory Arslan Arystombekovten surap bilgen edik.
– Biz kórsetetin qyzmetterdiń budan ózge de kóptegen túrleri bar. Ásirese Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory memlekettik organdardyń derekqorlarymen kiriktirilgennen keıin múmkindik te molaıdy. Qordaǵy zeınetaqy jarnalarynyń barlyq túrleri boıynsha ashylǵan jeke zeınetaqy shottarynyń jalpy sany 4,5 mıllıonnan asty. Qyzmetterdi sıfrlandyrýdyń arqasynda qazir BJZQ salymshylary jeke zeınetaqy shotynan, shartty zeınetaqy shotynan sondaı-aq, nysanaly jınaqtaý shotynan derekterdi áp-sátte ońaı kóshire alady. Jyl basynan beri salymshylar osyndaı 15,2 mıllıon derekti kóshirip aldy. Onyń ishinde 12 mıllıon kóshirme elektrondy túrde alynsa, 2,7 mıllıony avtomatty rejimde rásimdeldi. Salymshylar BJZQ saıtyndaǵy jáne uıaly telefondaǵy qosymshasynan «Jeke kabınetke» ótip, óz derekterine, banktik derekterine ózgerister men tolyqtyrýlar engize alady. Jeke kabınetten shottyń bar ekeni týraly anyqtamany alý da qıyn emes. Birinshi nemese ekinshi toptaǵy múgedektiktiń merzimsiz ýaqytqa belgilenýine baılanysty nemese erikti zeınetaqy jarnalary boıynsha zeınetaqy tólemderin taǵaıyndaý týraly ótinish qaldyrýǵa da múmkindik bar. Sondaı-aq zeınetaqy tólemderin alý týraly ótinishtiń mártebesin qadaǵalaý, ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa jınaqtardyń bir bóligin aýdarý, zeınetaqy kalkýlıatorynyń kómegimen zeınetaqyny boljamdy esepteý, erikti zeınetaqy jarnalaryn aýdarý syndy basqa da birneshe qyzmetter qoljetimdi, – dep Qordaǵy birneshe qyzmetti qalaı jyldam alýǵa bolatynyn túsindirip ótti.
Onlaın kórsetiletin qyzmetter óz aldyna, eldiń barlyq aımaǵynda, tipti shalǵaı aýyldarda Qor bólimsheleriniń qyzmetkerleri aqparattyq-túsindirý jumystaryna jıi-jıi shyǵyp turady. Kez kelgen kompanııa zeınetaqy qorynyń keńsesine baryp, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine qatysty máseleler boıynsha kezdesý uıymdastyrýǵa ótinim bere alady. Ol úshin 1418 nómiri arqyly baılanys-ortalyǵyna qońyraý shalýǵa bolady nemese Qor saıty, uıaly telefondaǵy qosymsha arqyly habarlasý jetkilikti. BJZQ-nyń keńes berý qyzmetterine WhatsApp, Viber chat-bottary, enpf.kz korporatıvtik saıty, Instagram, Facebook, VKontakte, Telegram sııaqty áleýmettik jelidegi Qordyń resmı paraqshalary arqyly ońaı ári jyldam júginýge bolady.
Qor basshylyǵy aqparattandyrýdyń jurtshylyqqa yńǵaıly ádis-tásilin usynýǵa árkez umtylys jasap, damytýyn eshqashan toqtatqan emes. Jańa onlaın servısterdi engizýge meılinshe kúsh salyp keledi. Qazir Qordaǵy qyzmetterdiń shamamen 93%-y sıfrlyq formatta usynylady. Salymshylar ózderiniń zeınetaqy jınaqtary týraly derektermen kez kelgen ýaqytta onlaın rejimde tanysa alady. Ol úshin www.enpf.kz saıtyna ótip, jeke kabınetke kirý jetkilikti. Buǵan qosa BJZQ-nyń uıaly qosymshasyn júktep alýǵa bolady. Qosymshada «zeınetaqy kalkýlıatory» servısinen bólek, jeke zeınetaqy shotynan derekterdi qaraýǵa, derekterdi ózgertýge jáne BJZQ-nyń basqa da kóptegen qyzmetterin qashyqtyqtan alýǵa bolady.
– Qor fılıaldarynda jurtshylyq arasynda aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizýge jaýapty qyzmet kórsetý bóliminiń mamandary eńbek uıymdaryna baryp, ujymdarmen jıi júzdesip turady. Kezdesýge qatysýshylar zeınetaqydaǵy jıyntyq somalardyń neden quralatyny, jarnalardy júıeli túrde tóleýdiń mańyzy, Qordyń qandaı elektrondy qyzmet túrlerin usynatynynan habardar bolady. Qazir naryq zamany, árkim óz sharýasymen júrip, keıde zeınetaqy qoryndaǵy jańashyldyqtan beıhabar bolyp jatady. Ásirese óndiriste eńbek etetin jumysshylar Qor bólimshelerine barýǵa ýaqyt taba bermeıdi. Osyny elep-eskergen Qor basshylyǵy oblystyq fılıaldaryndaǵy mamandardyń kásiporyn, mekemelerge baryp, túrli sala jumyskerlerine qyzmet kórsetýlerin jolǵa qoıǵan. Sol sekildi shalǵaı aýdandar men eldi meken turǵyndaryna Qor qyzmetiniń qoljetimdigin qamtamasyz etý úshin birneshe jyldan beri «Mobıldi keńse» jobasy iske asyrylyp keledi. «Mobıldi keńse» – shaǵyn avtobýs. Avtobýs salymshylarǵa qyzmet kórsetýge qolaıly kerek-jaraq tehnıkasymen, sonyń ishinde spýtnıktik baılanys quraldarymen jabdyqtalǵan. «Mobıldi keńse» aýdandarǵa aldyn ala josparlanǵan keste boıynsha shyǵady. Barlyq baǵyttar jergilikti atqarýshy organdarmen kelisiledi. О́z kezeginde jergilikti atqarýshy organdar turǵyndarǵa «Mobıldi keńseniń» keletini týraly aldyn ala habar beredi, – deıdi Qordyń О́ńirlik jelini damytý departamentiniń dırektory Mámılá Musabekova sózin túıindep.
Qazir Qordyń qorjynyn siz ben bizdiń tabysymyzdan túsken mindetti zeınetaqy jarnalary jyldan-jylǵa tolyqtyryp jatyr. Endeshe, qarapaıym jurtshylyq habardar bolsyn degen nıetpen zeınetaqy qorynyń búgingi is-áreketin sıpattaıtyn naqty sandyq derekter men kórsetkishterge toqtalyp, sholý jasap ketelik. Bıyl 1 tamyzǵa deıin otandastardyń BJZQ-daǵy zeınetaqy shottarynda zeınetaqy aktıvteri 20,26 trln teńgeden asyp, jyl basynan bergi 7 aı ishinde 2,4 trln teńgege (7,7%) ósken. Zeınetaqy jınaqtarynyń jyldyq ósimi – 3,9 trln teńge (nemese 23,7%). Jınaqtardyń 96,32%-y mindetti zeınetaqy jarnalary esebinen qalyptasqan. Onyń kólemi tamyz aıynda 19,5 trln teńge boldy (bir jyldaǵy ósim – 23%, jyl basynan beri – 12,8%). Al mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary esebinen túsken zeınetaqy jınaqtary – 618,14 mlrd teńge bolsa, bir jyldaǵy ósim – 19,6%. Munda eń úlken ósimdi erikti zeınetaqy jarnalary (jylyna 47%, jyl basynan beri 26,2%) boıynsha jınaqtar kórsetken. Onyń kólemi – 6,7 mlrd teńge. Taǵy bir atap ketetin jaıt, bıyl 1 qańtardan bastap salymshylardyń zeınetaqy shottaryna qosymsha jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnalary túse bastady. Jyl basynan bergi 7 aıda jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnalary esebinen túsken jınaqtardyń somasy 120,5 mlrd teńge boldy.
Tólemder men aýdarymdar jaıyna kelsek, bıyl 7 aıda BJZQ-dan jarnalardyń barlyq túrleri boıynsha jasalǵan tólemder men saqtandyrý uıymdaryna aýdarymdar túrindegi shyǵys aǵyndary 608,64 mlrd teńgeden asqan. Bul byltyrǵy sáıkes kezeńdegi tólemder kóleminen 322,4 mlrd teńgege, paıyzǵa shaqqanda 112,7% kóp degen sóz. Turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartýǵa jáne emdelýge arnalǵan birjolǵy zeınetaqy tólemderi 266,16 mlrd teńgege jetken. Iаǵnı bul qarjy salymshylar ıgiligine jumsalǵan. Al zeınet jasyna tolýǵa baılanysty tólemder 114,5 mlrd teńge bolsa, bul ótken jylǵy kórsetkishten 37,4% joǵary. Zeınet jasyna tolýyna baılanysty BJZQ-dan beriletin ortasha aılyq tólem – 33 847 teńge, al aı saıynǵy tólemniń eń joǵarǵy somasy – 945 752 teńgege jetkenin de atap ketken jón.
1 tamyzdaǵy derekter boıynsha salymshylardyń BJZQ-daǵy jeke zeınetaqy shottarynyń sany shamamen 12,4 mıllıon birlikke teń eken. Onyń ishinde 11,07 mıllıony – mindetti zeınetaqy jarnalary boıynsha, 690,7 myńy – mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary boıynsha, 425 myńy – erikti zeınetaqy jarnalary boıynsha qalyptasqan. Zeınetaqy aktıvterine qatysty kópti tolǵandyrǵan ózekti aqparattarmen qosa ózge de málimetter enpf.kz saıtyndaǵy «Kórsetkishter» bóliminde tur.
Shyn máninde, Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory – zeınetaqy jarnalaryn tartatyn, zeınetaqy aktıvterin, ınvestısııalyq portfeldi esepke alyp, salymshylardyń zeınetaqy shottarynyń jaı-kúıin qadaǵalaıtyn iri qarjy ınstıtýty. Qor qyzmetkerleri salymshylar men alýshylardyń derekterine ózgeristerdi ýaqtyly engizip otyrady. Bir aýyz sózben túıindegende, Qor jınaqtaýshy zeınetaqyny qalyptastyrýǵa jáne josparlaýǵa barlyq múmkindikterdi qarastyrǵan. Demek keleshekte qomaqty zeınetaqyǵa qol jetkizý úshin kópshilik aıtyp júrgen «sıfrlyq saýattylyqqa» qazirden bastap úırenip, beıimdelgen abzal.