Keıingi jyldary joǵary bilikti sý mamandarynyń tapshylyǵy aıqyn sezilgeni anyq. Osyndaıda Áýlıeata jerindegi baıyrǵy gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýty oıǵa oralady. Sý jáne aýyl sharýashylyǵyna qajetti ınjener-gıdrotehnıkterdiń deni 1962 jyldan bastap jumys istegen Jambyl gıdromelıorasııalyq-qurylys ınstıtýtynda tálim alǵany málim.
Jurt kókeıinde turǵan «baıyrǵy gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýty nege jabyldy?» degen túıtkildi suraqqa Memleket basshysy núkte qoıdy. Prezıdent tapsyrmasy aıasynda óńirde sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnıversıteti óz jumysyn bastap otyr.
Taraz óńirlik ýnıversıteti quramyndaǵy «Sý sharýashylyǵy jáne tabıǵatqa úılestirý» ınstıtýtynyń mamandary endi jańadan qurylyp jatqan ýnıversıtet túlekterinen sý sharýashylyǵy salasyndaǵy standarttardy júıeleı alatyn básekege qabiletti mamandar daıarlaýǵa kúsh salmaq.
Prezıdent janyndaǵy Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńeste Memleket basshysy Taraz gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn tıisti materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý arqyly qalpyna keltirý sharalaryn qabyldaýdy tapsyrǵannan keıin óńirde jumys qyza tústi. Qazirgi ýaqytta Sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa salasy úshin joǵary bilikti kadr daıarlaıtyn ýnıversıtet sapaly mamandar daıyndaý isine kirisip ketken.
«Joǵary oqý oryndaryn túrli deńgeıge jiktep salystyrýdyń qısyny joq. Buǵan kári qurlyqta júrgen kezde kóz jetkizdim. Ol jaqta ýnıversıtetter ulttyq nemese óńirlik sanatqa bólinbeıdi. Stýdentteri az oqý ordalarynda da myqty ǵalymdar jetkilikti. Osyǵan qarap-aq bilim berýdegi tásilderdi túrlendirýdiń mańyzy zor ekenin ańǵarýǵa bolady.
Munda ınstıtýt kezden qalyptasqan ǵylymı-tájirıbelik baılanys bar. Sony odan ármen qaraı jetildirý úshin jumys atqaramyz. Aldaǵy ýaqytta aýyldarmen jumysty jetildirýge bel býyp otyrmyz. О́ıtkeni halyqtyń edáýir bóligi eldi mekenderde qonystanǵan. Sondaı-aq stýdentter shet memleketterge baryp tájirıbe almasqany lázim. Ol jaǵynan eshqandaı másele joq.
Qazir birinshi kýrsqa qabyldanǵan stýdentterge aǵylshyn tilinde leksııa oqýdy qolǵa alyp jatyrmyz. Stýdentter til bilýge umtylǵany abzal. Jastar jańa tehnologııany jetik biledi. Ne aıtqanymyzdy izdenip, túsinip alady. Bul – ózge elderdegi oqý oryndarymen berik baılanys ornatý úshin de mańyzdy is.
Stýdentterdiń qaýipsizdigi qaı ýaqytta da nazardan tys qalmaıdy. Olardy ózge memleketterge jiberetin kezde osyny eskergen jón. Bilim baǵdarlamalarynyń saı kelýi, óndiristik tájirıbemen qamtamasyz etý máselelerine aıryqsha den qoıamyz. Aldaǵy ýaqytta sý salasynyń bilikti mamandarymen, mınıstrlik ókilderimen onlaın leksııalar ótkizsek degen oıymyz bar», deıdi jańadan qurylyp jatqan ýnıversıtet rektorynyń mindetin atqarýshy Kámshat Túsipova.
Eski de jańa oqý ordasy jańa stýdenttermen tolyqqannan keıin túsindirme jumysyn myqtap qolǵa alǵan. Shvesııadan arnaıy kelgen rektordyń mindetin atqarýshy Kámshat Túsipova bastap, qytaılyq belgili ǵalymdar men ýnıversıtettiń oqytýshylary qoshtap olarǵa dáris oqyp jatyr.
Mundaǵy mamandardyń aıtýynsha, elimizdiń birqatar óńirinde bolǵan sý tasqyny qaı baǵytta maman tapshy ekenin aıǵaqtap bergen. Ýnıversıtet oqytýshylary stýdentterge salanyń qaı baǵyty boıynsha bilim alýdyń tıimdiligin udaıy aıtyp otyrady.
Kerek derekke kóz júgirtsek, qazirgi kezde sý sharýashylyǵy salasy úshin myńdaǵan maman qajet. Árıne, azattyqtyń araıly tańy atqan toqsanynshy jyldardaǵy kórsetkishke qaraǵanda tómen. Ol kezde 38 myń maman tapshylyǵy baıqalypty. Sondaı-aq elimizdegi sý resýrtarynyń basym kópshiligi tıesili sanalatyn ózenderdiń kópshiligi transshekaralyq ózender sanatyna jatady. Biri Reseıden bastaý alsa, endi biri Qytaı, Qyrǵyz Respýblıkasy sekildi ózge de memleketterden bastalady. Máselen, Qara Ertistiń edáýir bóligi Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Pavlodar oblystaryn basyp ótedi. О́zge ózenderge qatysty mundaı derekterdi kóptep keltirýge bolady. Mamandar keltirgen derekke sensek, keıbir óńirler áýelgide maman tapshylyǵyn jasyrǵysy kelgen tárizdi. Bir ǵana kadr kerek dep málimet bergen oblystar da bar eken. Qysqasy, sý sharýashylyǵy salasyna maman daıarlaý úshin atqarylatyn jumys az emes.
Mamandar keltirgen derekke sensek, jańa oqý ordasynda zerthanalyq jumys júrgizýge barlyq múmkindik qarastyrylǵan. Ǵylymı zerthanalardyń kerekti kesheni qalyptasqan. Gıdravlıka jáne gıdrotehnıkalyq qurylystar boıynsha mamandandyrylǵan zerthanalar, sýarmaly tehnıkanyń oqý polıgony, aýyl sharýashylyǵy melıorasııasy zerthanasy, melıoratıvtik topyraqtaný, eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy jáne gıdromelıorasııalyq júıelerdi salý tehnologııasy zerthanalary jumys istep tur.
«Oqý ordasynda vırtýaldy zerthana bar. О́ńirdegi sý aıdyndary men bógetterdiń, basqa da mańyzdy nysandardyń 2D, 3D formatyndaǵy keskindemeleri daıyndalǵanyn aıta ketken lázim. Bir sózben aıtqanda, stýdentterdiń oblystaǵy nysandarmen tolyq tanysýyna múmkindik qarastyrylǵan.
Ilgeride M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńirlik ýnıversıtetiniń bazasynda tehnıkalyq jabdyqtaý baǵyty boıynsha grant jeńip alǵanbyz. Sol granttyń birneshe baǵyty jańa ýnıversıtetke tıesili. Qazir kafedralarǵa qajetti qural jabdyqtar alyp jatyrmyz. Sonymen qatar stýdentter Qazaq sý sharýashylyǵy zertteý ınstıtýtymen ornatqan konsorsıýmdyq kelisim aıasynda tájirıbe almasyp, ýnıversıtet aýmaǵynda ornalasqan sýarý aımaǵynda zertteý jumysyn júrgizedi», deıdi Sý sharýashylyǵy jáne tabıǵatqa úılestirý ınstıtýtynyń dırektory Ǵalııa Omarova.
Sý sharýashylyǵy salasyndaǵy maman tapshylyǵyn azaıtýǵa úles qosatyn ýnıversıtettiń moınyna úlken jaýapkershilik júkteletini anyq. Qazirgi kezde ýnıversıtettiń barlyq bilim baǵyty boıynsha 1-kýrsqa 636 talapker qabyldanǵan. 129 talapker sý salasy boıynsha memlekettik grantqa ıe bolǵan. Kolledjden keıingi jáne ekinshi joǵary bilim alýshylarmen qosa eseptegende 189 talapker oqýǵa túsipti. Bir qaraǵanda mańyzdy sala boıynsha oqýǵa túsken stýdentterdiń sany az sekildi. Áıtse de, bul bar bolǵany birinshi jyl ekenin eskergen jón.
Sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnıversıtetinde stýdentter «Sý sharýashylyǵy jáne melıorasııa», «Geodezııa jáne kartografııa», «Sý sharýashylyǵyndaǵy gıdrotehnıkalyq qurylys», «Sýmen jabdyqtaýdyń ınjenerlik júıeleri», «Sý sharýashylyǵyndaǵy ınnovasııalyq tehnologııalar» sekildi birneshe mańyzdy baǵdarlama boıynsha bilim alyp jatyr.
Shvesııanyń Lýnd ýnıversıtetinde tálim alǵan ǵalym-gıdrolog Kámshat Túsipova oqý ordasy basshysynyń mindetin atqaryp otyr. Ol jańa oqý ordasynyń áleýeti zor ekenine senimdi. Qazir rektor ýnıversıtet stýdentterine sabaq berip, dáris oqyp júr. Jańa basshynyń aıtýynsha, ol Shvesııadaǵy búkil jumysyn tastap, elge oralypty. Maqsaty – jańa oqý ordasyndaǵy jumysty jandandyrý.
Jańadan qurylyp jatqan ýnıversıtetke ınstıtýt quramynda bolǵan oqý korpýstary men «Jastar saraıy», «Ǵylym úıi» ǵımarattary, áskerı kafedra, jataqhana paıdalanýǵa berilmek. Oqý ordasynyń qurylymdyq negizdemeleri tolyq saqtalǵan.
Ýnıversıtet basshylyǵy keltirgen derekke júginsek, oqý ordasynda jalpy sany 2260 stýdent bilim alyp jatyr. Sondaı-aq jańa oqý ordasynda birneshe jyl bederinde qalyptasqan qos dıplomdy bilim júıesi saqtalypty.
Sý jańa ýnıversıtette másele de joq emes. Rektordyń mindetin atqarýshy Kámshat Túsipovanyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta mundaǵy mamandardyń biliktiligin arttyrý jumystary qolǵa alynbaq. Jańa basshynyń bul baǵytta ózindik jospary da bar.
Qalaı alyp qarasaq ta, jańa ýnıversıtet áli de tolyqqandy qurylyp bitken joq. Ázirge sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnıversıtetiniń ujymy M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz óńirlik ýnıversıtetinen tolyqqandy bólinip ketpedi. Jumysshylar jalaqyny burynǵy júıe boıynsha alyp otyr. Qajetti qujattardy resimdeý jumystary tolyqqandy aıaqtalǵannan keıin Sý sharýashylyǵy jáne ırrıgasııa ýnıversıtetiniń tynysy ashylatyny daýsyz. Oqý ordasy tolyqqandy derbes jumys istegen kezde ǵana nátıje oń bolatyny anyq qoı. Qazirdiń ózinde mundaǵy jumys júıelenip qalǵanyn kóz kórdi.
Jambyl oblysy