Elimizdiń shyǵysyndaǵy Zaısanǵa sonaý 60-jyldary memleket basshysy D.Qonaev saparmen kelgende taý etegindegi jasyl jelekti, kóshedegi aryqtarda sarqyrap aǵyp jatqan sýdy, qalaǵa erekshe kórik berip turǵan Saýyr, Saıqan taýlaryn kórgende súısinip, «qalalaryńyz Almatynyń maketi sııaqty» degen eken. Ol ol ma, óńirde munaı men gaz, basqa da tabıǵı baılyqtar jatyr. Mine, on jyldan asty, aýdan eldi mekenderine gaz tartylǵan. Aýyldarǵa aparatyn joldarǵa asfalt tóselgen, avtobýstar qatynaıdy. Qysqasy, Zaısan kórkeıip, jańaryp, jasaryp keledi.
Budan týra bir jyl buryn aýdan ákimi qyzmetine buryndary kásipkerlikpen shuǵyldanǵan, kezinde aýdan ortalyǵyna úlken meshit salyp bergen, basqa da áleýmettik ǵımarattardy turǵyzǵan, oblystyq máslıhattyń depýtaty Aelıta Ahmetsálimqyzy taǵaıyndalǵan bolatyn. Basshyǵa óńirdiń tynys-tirshiligi, problemalar burynnan tanys. Qyzmetke taǵaıyndala sala ákim óz qyzmetin aýdannyń eldi mekenderin túgel aralap, jergilikti turǵyndarmen kezdesýden bastady. Aýyl turǵyndarynyń muń-muqtajy, tolǵandyrǵan máseleleri az emes. Aelıta kezdesýde barlyq aryzdy tyńdap, boıyna bitken qasıeti boıynsha keıbirin birden sheship, birge erip júrgen bólim basshylaryna máselelerdi retteýge tapsyrma berdi.
Aýdan bıýdjetine qosymsha qarajat bólýge de qol jetkizdi. Zaısan aýdanynan saılanǵan oblystyq máslıhattyń depýtaty retindegi tájirıbesi bul sharýalardy sheshýge áser etti. Mine, istiń qyry men syryn jetik biletin bilikti basshy kóp izdenis pen iskerliktiń nátıjesinde birshama tabysqa qol jetkizdi. Jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń sany 4 072-ke jetip, bıýdjetke 1,1 mlrd teńge salyq tústi. О́nerkásipte 7,6 mlrd teńgeniń ónimi óndirildi. Aýdan ekonomıkasynyń negizgi salasy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý 52,2 mlrd teńgege jetti. О́tken jyly aýdanda astyqtan jaqsy túsim alyndy. «Isker» baǵdarlamasymen 36 jobaǵa 144 mln teńge, «Agrobıznes» baǵdarlamasymen eki jobaǵa 21 mln teńge, barlyǵy 165 mln teńge nesıe sharýa qojalyqtaryna berildi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sý resýrstarynyń qoljetimdi bolýy agroónerkásip kesheniniń turaqty damýyna tikeleı yqpal jasaıtyn faktor ekenin atap ótken bolatyn. Aýdanda Úıdene sý júıesi bar. Ol aýdannyń egistik alqaptaryn sýmen qamtamasyz etedi. Demek, sý qoımasyna kúrdeli jóndeý de – basty mindettiń biri. Sonymen qatar Kendirlik ózenine bóget salý da sýarmaly eginshiliktiń damýyna áser etetini sózsiz.
«Aýdanda sheshimin tappaǵan problemalar barshylyq. 2024 jyldy oblys ákimi Ermek Kósherbaev óńirimizde «Jol jyly» dep jarııalady. Joldardy jóndeý, aýdan ortalyǵyndaǵy kóshelerdi abattandyrýda kóp jumys atqardyq. Zaısan, Birjan, Qaratal, Aınabulaq, Kókjyra, Qýanysh, Kógedaı, Muqashy aýyldarynyń kóshelerine jóndeý jumystary júrgizildi. «Omby – Maıqapshaǵaı – Shilikti – Aqjar» jolynyń 20 shaqyrymy tolyq aıaqtaldy. «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda Shilikti, Qarabulaq, Keńsaı, Jarsý, Baqasý, Sarjyra aýyldarynda 578,8 mln teńgege 20,8 shaqyrym kóshe men kireberis joldarǵa ortasha jóndeý jumystary júrgizildi. Qarabulaq, Kógedaı, Keńsaı, Tasbastaý, Jańaturmys, Muqashy, Qarsaı aýyldarynyń sý júıeleriniń tamyryna qan júgirdi. «Qazaqstan halqyna» qorynan 250 mln teńgege M.Áýezov mektebi zamanaýı jańa jabdyqtarmen qamtamasyz etildi. Zaısan qalasynda quny 2 mlrd 500 mln teńge bolatyn 300 oryndyq mektep qurylysy júrip jatyr, bıyl paıdalanýǵa beriledi», deıdi ákim biraz ıgilikti jańalyqtan habardar etip.
Aıtýynsha, Qarabulaq aýylyndaǵy 75 oryndyq jekemenshik balabaqsha ashylǵan kezdegi aýyl turǵyndarynyń qýanyshynda shek bolmaǵan. Sonymen qatar jyl basynan beri 7 mlrd teńgeniń qurylys jumystary atqarylǵan.
«О́ńirlik «Bir qabatty Shyǵys baǵdarlamasy» sheńberinde kópbalaly otbasylar jáne áleýmettik qoldaýdy qajet etetin jandar úshin ótken jyly 42 baspana tabys etilse, bıyl 68 baspananyń qurylysy qarqyndy júrgizilip jatyr. Qaratal aýylynda 50 kelýshige arnalǵan dárigerlik ambýlatorııa, Sarjyra, Jańaturmys aýyldarynda jańa úlgidegi dárigerlik pýnktter, Jarsý jáne Aınabulaq aýydarynda sport zaly men modýlder qurylysy bastaldy. Jaqynda «Samuryq-Qazyna» qorynyń qarjylaı qoldaýymen jańa sport alańdary paıdalanýǵa berildi», deıdi.
Memleket basshysy tapsyrmasyna sáıkes, respýblıka aımaǵyndaǵy shalǵaı eldi mekenderdegi bilim berý nysandary joǵary jyldamdyqty ınternetke qosylyp jatyr. Búgingi kúni aýdandaǵy 16 orta mektepke «Starlink» spýtnıktik ınternet jelisi ornatyldy. Úsh mektepke aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. Zaısan aýdanynyń densaýlyq saqtaý salasynda da alǵa ilgerileý bar. Aýdandyq aýrýhanaǵa 465 mln teńgege kompıýterlik tomografııa apparaty ornatylyp, turǵyndarǵa qyzmet kórsete bastady. Al bıyl búırek naýqasyna shaldyqqan adamdarǵa gemodıalız apparaty, basqa da qajetti dárigerlik qural-jabdyqtar alynbaq.
Aýdanda 35 jasqa deıin 10 myńǵa tarta jas bar eken. Aýdandyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń jumysy aýdan ákimdiginiń nazarynan tys qalǵan emes. Aýdanda qazir 105 sport nysany, 11 mádenıet oshaǵy halyqqa qyzmet kórsetip otyr. Aýdan ákimi Aelıta Ahmetsálimqyzy kezinde ózi de dzıýdomen shuǵyldanyp, halyqaralyq, respýblıkalyq jarystarda san ret júlde alǵan sańlaq balýan. Jaqynda Zaısanda bes jylǵy úzilisten keıin oblys ákiminiń bastamasymen oblystyq halyq oıyndarynyń birinshi kezeńi bastaldy. Zaısandyqtar báıge, qazaqsha kúres, aýdaryspaq, basqa da ulttyq oıyndarda tamasha nátıje kórsetti. Bul kúnderi «Saıhan» sport klýbynyń Darhan Abylhanov basqaratyn ulttyq sport túrleriniń ókilderi aýdan namysyn qorǵap júr.
El muraty jolyndaǵy eseli eńbegi kózge kórinip, kóńildi demdep turǵan soń, jaqsynyń jaqsylyǵyn aıtýdy jón sanadyq. Árıne, atqarylatyn sharýa áli de kóp. Biraq sonyń bárin bilikti basshy abyroımen atqaryp shyǵady degen senim basym.
Ońdasyn Elýbaı,
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń ardageri, Zaısan aýdanynyń Qurmetti azamaty