Jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alý, «Aqtóbe – Ulǵaısyn», «Aqtóbe – Qandyaǵash», «Shalqar – Beıneý» tasjoldarynyń apatty jaǵdaıy Kólik mınıstri Marat Qarabaevtyń óńir turǵyndarymen kezdesýinde kóterildi. Bıyldan bastap Aqtóbe oblysynyń 124 shaqyrym avtokólik joly jóndeledi. Oǵan respýblıkalyq bıýdjetten 65 mlrd teńge qarjy bólindi.
Eýropa qaıta qurý jáne damý banki bólgen ınvestısııa qarjysyna «Aqtóbe – Qarabutaq» baǵytynyń Ulǵaısynnan ári Qyzylorda oblysyna deıingi aralyǵy tórtjolaqty bolyp ózgeredi. Al «Shalqar – Beıneý» jolyn qaıta jańǵyrtý jumystary 2027-2028 jyldarǵa shegerildi. «Qandyaǵash – Shalqar – Yrǵyz» baǵytynyń 20 shaqyrymy ortasha jóndeýden ótkizildi.
Jurtshylyqty tolǵandyryp otyrǵan basty másele – jol apattarynyń tym jıilep ketýi. О́tken jyly elimizde jol-kólik oqıǵalarynan 4500 adam ártúrli jaraqat alyp, 1100-i qaıtys bolǵan. Oblystyq qoǵamdyq keńes múshesi Berik Jubanııazov «Aqtóbe – Hromtaý» tasjolyndaǵy apattarǵa jıi sebepker bolatyn tranzıttik aýyr júk kólikteri aǵymyn retteý qajettigin aıtty.
M.Qarabaev taıaýda respýblıkalyq tasjoldarda ortasha jyldamdyq ólshemin 140 km/saǵ-tan arttyrǵan kólikterdi tirkep, birden aıyppul jazatyn beınekameralar ornatylatynyn málimdedi. Sonymen qatar joldardyń túıisken tustary jaryqtandyrylyp, mal ótkelderi kóbirek ornatylmaqshy.
Qoǵam belsendisi Bolat Ashabaev Hromtaý temirjol beketine kúrdeli jóndeý qajettigin aıtyp, Aqjar men Tassaı aýyldary joldarynan qıyrshyqtas tasıtyn aýyr júk kólikterine shekteý qoıý máselesin kóterdi. Hromtaý vokzalynyń ishi-syrty birdeı tozyp ketken, jolaýshylarǵa jaǵdaı jasalmaǵan. «Astana – Aqtóbe» poıyzy Qandyaǵash beketin aınalyp, Aqtóbege 5-6 saǵat keshigip jetetindikten, jolaýshylar kóbine Hromtaýdan túsedi. Onyń ústine vokzal Hromtaý qalasynan 6 shaqyrym jerde ornalasqan.
Mınıstr josparǵa engizilgen 54 temirjol vokzalyn kezeń-kezeńimen jóndeý jospary sý tasqynyna baılanysty kidirińkirep, kelesi jyldan bastap qolǵa alynatynyn jetkizdi. Hromtaý vokzalyn osy jobaǵa tirkedi. Karerlerden qıyrshyqtas tasıtyn kólikterdi shekteýdiń bir amaly – beınekameralar arqyly baqylaý. Aqtóbe qalasynyń tóńireginde de qum, qıyrshyqtas alynatyn 96 karer bar. Hromtaý karerlerinen de, Aqtóbe karerlerinen de qıyrshyqtas Qytaıdan shyǵarylatyn Shacman kólikterimen tasymaldanady. Qalyń kópshilik 25 tonna júkten artyq tasymaldaýǵa ruqsat etilmese de, 40-45 tonnaǵa deıin qum, tas tıep júre beretin qytaılyq júk kólikterin eshkim baqylamaıtynyna narazy.
M.Qarabaev jerasty men jer betindegi qondyrǵylary arqyly kele jatqan júk kóliginiń salmaǵyn birden anyqtaıtyn avtomattandyrylǵan baqylaý kameralaryn tasjoldarǵa ornatý úshin zańnamalyq ózgerister qajettigin alǵa tartty. Osy ózgeris iske asyrylsa, shektik normadan asyra júk tıegen kólik júrgizýshisi, karer ıesi jáne tapsyrys bergen merdiger birdeı aıyppul arqalaıdy. Kólik júrgizýshileri Shacman kólikteriniń qozǵalysyn úlken joldarda shekteýdi usyndy. Qytaıda da Shacman-dardyń qala ishinde júrýine tyıym salynǵan ári kóptegen el osy kólikti satyp alýdan bas tartyp jatyr.
Temirjol salasynyń ardageri Qanat Syrlybaev Qandyaǵash pen Shalqar arasynda júrgizilip jatqan ortasha jóndeý jumystarynyń sapasyna alańdaıdy. «Qazirgi kezde ortasha jóndeý jumystary salqyn resaıklıng tehnologııasymen júrgizile bastady. Munyń ereksheligi – joldyń betindegi asfalt-beton jabyndy túgel alynyp, qaıtadan astyńǵy qabat retinde tóseledi de, betine 12 sm qalyńdyqpen eki qabat asfalt jamylǵysy salynady. Bul – 5-7 jylǵa deıin shydas beretin tásil. Ras, joldyń buzylýyna aýyr kólikterdiń baqylaýsyz, júıelenbegen qozǵalystary sebep. Sol úshin ortasha jóndeý kezinde birden baqylaý kameralary ornatylady. Kólikter baqylaý nysanalaryn aınalyp ótpeýi úshin kameralar kópirler men iri ótkelder tusyna qoıylady», dedi mınıstr.
Ardager temirjol boıyndaǵy apat kezinde shuǵyl kómek kórsetetin qutqarýshy lokomotıvterdiń óte eskirgenine de alańdaıdy. Temirjoldyń jyljymaly quramdary birtindep jańalanyp keledi. Máselen, elimizde ótken jyly 113, bıyl 194 lokomotıv, byltyr 118, bıyl 101 jolaýshylar vagony satyp alynsa, kelesi jyly 240 jańa vagon qoldanysqa beriledi. Osy saladaǵy eń úlken másele – magıstraldy temirjoldardy jóndeý. Qazirgi ýaqytta elimiz temirjoldarynyń 540 shaqyrymy kúrdeli jóndeýdi qajet etedi.
Qoǵam belsendisi Saǵat Orazov qazirgi kezde bir shaqyrym tórtjolaqty joldy salýǵa jumsalatyn qarjy kólemi jóninde surady. Bir shaqyrym tasjol qurylysyna shamamen 1-2 mlrd teńge jumsalady. Jer bederine baılanysty jumsalatyn qarajat somasy da ártúrli. Keı tustarda jol taýdy jaryp ótedi, keıde oıly-qyrly bólikteri tegistelip, asfalttyń ornyna sementtelgen jabyndy tóseledi. Elimizdegi avtokólik joly qurylysyna dúnıejúzilik qarjy ınstıtýttary zaımy, respýblıkalyq bıýdjet qarjysy, óte sırek jaǵdaıda Ulttyq qor qarajaty jumsalady.
Birneshe jeke kásipker Alǵa aýdany Bestamaq aýyly tusynda ornatylatyn kólik dybysyn báseńdetkish qondyrǵynyń jol boıyndaǵy kásipkerlik nysandaryn bógep tastaıtynyna narazylyq bildirdi. Osy joldy aýyl úılerine tiremeı, 50 metr árirek júrgizýge bolatyn edi deıdi olar.
Kezdesýde Qarabutaq – Qostanaı baǵytyndaǵy joldyń Áıteke bı aýdanynyń ortalyǵy T.Júrgenov aýylynyń 10 shaqyrymynan soń óte nashar kúıge túskeni týraly aıtyldy. «QazAvtoJol» UK» oblystyq fılıalynyń dırektory Aıbol Danaǵulov kelesi jyly osy joldyń 96-dan 136 km aralyǵynda, Qostanaı oblysy shekarasyna deıin ortasha jóndeý jumystary bastalyp, eki qabat asfaltty beton jabyndysy salynatynyn jetkizdi. Oıyl aýdanynyń sý shaıyp ketken joldary men kópiri, Mártók aýdanynyń joldaryn jóndeý qajettigi de sóz boldy.
Oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń basshysy Aıbek Qaıyrdyń aıtýynsha, byltyr Oıyl eldi mekeniniń kireberis joly men Qaratal aýylyna deıingi jolǵa 3 mlrd teńgege kúrdeli jóndeý júrgizilgenimen, kóktemgi sý tasqynynda Qarataldyń kireberis joly shaıylyp, Oıyl kópiri buzyldy. Endi Oıyldyń joldaryn qalpyna keltirýge 5,6 mlrd teńge, kópirdi qaıta salýǵa 4 mlrd teńge bólinip otyr. Al 2005-2099 jyldary salynǵan «Qobda – Oıyl» tasjolyna kúrdeli jóndeý júrgizý kelesi jylǵa josparlanǵan. Osy jobaǵa «Oıyl – Saraljyn» joly da kirip tur. Mártók aýdanynyń joldaryn qaıta jańǵyrtý 2026 jylǵa qaldyryldy.
«Bıyl Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 12 myń shaqyrym jolǵa kúrdeli jóndeý jumystary bastalady. Bul – óte aýqymdy jumys. Elimizdegi respýblıkalyq joldardyń uzyndyǵy 25 myń shaqyrym bolsa, aldaǵy úsh jylda 12 myń shaqyrymy ortasha jóndeýden ótedi. Turǵyndar ortasha jóndeý jumystaryna qaraǵanda qaıta jańǵyrtý jobasy qajettigin alǵa tartady. Alaıda joldy qaıta jańǵyrtý tym qymbatqa túsip, onyń qurylysy bes jylǵa deıin uzaryp ketedi. Onyń ornyna sapaly ortasha jóndeý jumystaryn júrgizý qajet. Byltyr Aqtóbe oblysynyń joldaryn jóndeýge 50 mlrd, bıyl 65 mlrd teńge bólinip, az ýaqytta qarjy kólemi 30 paıyzǵa ulǵaıdy. Sapar barysynda óńirdegi jol qurylysymen aınalysatyn merdigerlerdiń basyn qosyp, máselelerdi jan-jaqty talqyladyq», dedi mınıstr.
Elimizdiń strategııalyq kúretamyrlarynyń biri – «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» tasjolynda jol belgileri durys qoıylmaǵany, Reseı Federasııasymen aradaǵy «Mártók – Jaısań» shekara beketindegi keptelisti azaıtý týraly másele kóterildi. «Qazaqstan jaǵynan Mártóktegi shekaralyq baqylaý beketindegi 4-5 jolaqtan kirgen jeńil kólik, avtobýs, aýyr júk kólikteri Sorochın beketindegi bir jolǵa kelip tireledi de qalady. Sodan kepteliste uzaq turamyz», deıdi tranzıttik kólik ıeleri. Júrgizýshiler «Aqtóbe – Jaısań» beketi arqyly Reseıge jáne odan keri qaraı táýligine 800 qaraly júk kóligi ótetinin, kóliktik baqylaý ınspektorlary bir táýlikte osynshama kólikti tekserip úlgermeıtinin, kezekte turǵan júrgizýshilerdiń demalyp, tynyǵýyna jaǵdaı jasalmaǵanyna shaǵymdandy. Sondaı-aq júrgizýshiler jol boıyndaǵy kedergiler, apatty burylystar, sapasyz jóndelgen joldar, durys qoıylmaǵan jol belgileriniń foto jáne beınetúsirilimderin salyp otyratyn ortaq saıt qurýdy usyndy. Mınıstr mundaı usynystyń vedomstvoda kún tártibinde turǵanyn, 2025 jyldyń sońyna deıin barlyq aýyldyq, aýdanaralyq, oblystyq, respýblıkalyq mańyzy bar jol tegis qamtylǵan ortalyqtandyrylǵan aqparattyq júıe ashylatynyna sendirdi.
Aqtóbe oblysy