Elimizdiń zańyna sáıkes memleketke qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý mindetin Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý jónindegi kompanııa (jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlikti satyp, jalǵa beredi) jáne Arnaýly memlekettik qor (Qarjy mınıstrliginde ashylǵan qolma-qol aqshany baqylaý shoty) júzege asyrady.
Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý jónindegi kompanııa byltyr qyrkúıekte qurylyp, Qarjy mınıstrliginiń 2023 jylǵy 5 qazandaǵy №1061 buıryǵymen atalǵan uıymǵa berilgen aktıvterdi basqarý qaǵıdalary bekitildi.
Sonymen qatar «Zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleketke qaıtarý týraly» zańdy iske asyrýǵa qajetti zańnamalyq baza qabyldanyp, Arnaýly memlekettik qor (arnaıy shot) ashyldy. Arnaýly memlekettik qor – Bıýdjet kodeksine sáıkes, Qarjy mınıstrliginde Qazaqstannyń áleýmettik, ekonomıkalyq jobalaryn, sondaı-aq elimizdiń zańnamasynda aıqyndalǵan tártippen aktıvterdi qaıtarý jónindegi ýákiletti organnyń shyǵystaryn qarjylandyrý maqsatynda aqshanyń túsimderi men shyǵystaryn esepteý úshin ashylǵan qolma-qol aqshany baqylaý shoty.
Atalǵan qordaǵy qarajattyń túsimderi men jumsalýy týraly aqparatty Qarjy mınıstrligi jyl saıyn jarııalaýǵa tıis. Arnaýly memlekettik qordyń túsimderi retinde tıisti zańda jáne elimizdiń basqa da zańdarynda belgilengen tártippen qaıtarylǵan múlikti ótkizýden, sondaı-aq basqarýshy kompanııanyń menshigine nemese zańnamaǵa sáıkes aktıvterdi basqarý jónindegi qyzmettiń nátıjesinde ári ózge de múlikti satýdan túsken aqshany aıtýǵa bolady.
2024 jyldyń 20 qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha bul qordaǵy qarajat somasy 176,5 mlrd teńgege jetip, basqarýshy kompanııadan (aktıvterdi satýdyn jáne aktıvterdi basqarýdan (jalǵa berý) 5,9 mlrd teńge túsken.
Arnaýly memlekettik qordyń qarajatyn bólý máselesi Respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynda mindetti túrde ortalyq memlekettik organdardyń usynysymen Bıýdjet kodeksine sáıkes qarastyrylady. Qordaǵy aqsha elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jobalaryn qarjylandyrýǵa jumsalmaq. Tıisti qarjylandyrýdy alý tártibi Áleýmettik jáne ekonomıkalyq jobalardy irikteý jáne ólshemsharttaryn aıqyndaý qaǵıdalarynda (Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2023 jylǵy 20 qyrkúıektegi №165 buıryǵymen) belgilengen. Qaǵıdalardyń derekterine sáıkes, memlekettik organdar ázirlegen jobalar Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ekonomıkalyq saraptamasynan ótedi. Ári qaraı jobalardy Arnaýly memlekettik qordyń qarajaty esebinen qarjylandyrý máselesin Qarjy mınıstrligi Respýblıkalyq bıýdjet komıssııasyna qaraýǵa shyǵarady.
Qor qarajatyn paıdalaný jáne monıtorıngileý tártibi Arnaýly memlekettik qor qarajatyn paıdalaný jáne monıtorıngileý qaǵıdalarynda aıqyndalǵan (Qarjy mınıstri mindetin atqarýshynyń 2023 jylǵy 29 qyrkúıektegi №1033 buıryǵymen bekitilgen).
Osy rette Qarjy mınıstrligi aı saıyn atalǵan qordyń esepshotyndaǵy qarajat mólsherine monıtorıng júrgizedi. Bul ortalyq memlekettik organdardyń nemese jergilikti atqarýshy organdardyń shottaryna túsken qarajattyń ýaqtyly paıdalanylýyn baqylaýǵa múmkindik beredi (6 aı ishinde qarajat paıdalanylmaǵan jaǵdaıda aqsha qordyń shotyna qaıtarylady).
«Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS qoldanystaǵy zań sheńberinde memleketke qaıtarylǵan, óteýsiz negizdegi kelisimsharttar sheńberinde beriletin aktıvterdi, olardyń ishinde Qazaqstanda ári odan tys jerlerdegi jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlik nysandaryn qabyldaý boıynsha jumysty júrgizip keledi.
(Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»)
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstriniń 2023 jylǵy 5 qazandaǵy №1061 «Basqarýshy kompanııaǵa berilgen aktıvterdi basqarý qaǵıdalaryn bekitý týraly» buıryǵymen qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý tártibi bekitildi. Kórsetilgen qaǵıdalar boıynsha aktıvterdi satý Arnaýly memlekettik qordy tolyqtyrý maqsatynda júzege asyrylady jáne basqarýshy kompanııa múlkiniń quramyna túsken aktıvterdi basqarýdyń negizgi maqsaty bolyp sanalady. Osy oraıda aktıvter satylǵanǵa deıin múlikti jalǵa berý (jaldaý), senimgerlik basqarýǵa ótkizý syndy aktıvterdi basqarý tásilderi qoldanylýy múmkin ekenin atap ótken jón. Sondaı-aq elimizdiń zańnamasyna jáne aktıv ornalasqan memlekettiń zańdaryna qaıshy kelmeıtin basqarýshy kompanııa belgilegen ózge de tásilder qarastyrylýy múmkin. Buǵan qosa memlekettiń múddesi bar aktıvterdi memleket menshigine berý múmkindikteri de qarastyrylǵan.
2024 jyldyń 23 qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha basqarýshy kompanııanyń balansyna berilgen jalpy somasy 51,3 mlrd teńgeni quraıtyn 219 aktıvke baılanysty menshik quqyǵy tirkelip, balansqa qoıyldy. Olardyń ishinde 196 zergerlik buıym bolsa, 23-i – basqa aktıvter. Bul – turǵyn jáne kommersııalyq jyljymaıtyn múlik, óndiristik baza, turǵyn emes úı-jaılar, zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtaldaryna qatysý úlesteri, aıaqtalmaǵan qurylys, jer ýchaskeleri, jyljymaıtyn múlik obektisiniń taýarlyq-materıaldyq qundylyqtary men negizgi quraldary. Jalpy quny 36,9 mlrd teńge bolatyn aktıvterdi (vıllalar, avtokólikter, páterler, qoımalyq úı-jaılar, turaq oryndary, turǵyn úıler, aıaqtalmaǵan qurylys) ótkizý kelisimsharttaryna qol qoıyldy, sondaı-aq 0,4 mlrd teńge somaǵa zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesin berý úderisi júrip jatyr.
Elimizdegi aktıvter www.e-qazyna.kz Memlekettik múlik tiziliminiń portalynda satylady. Sheteldegi aktıvterdi satý aktıv ornalasqan eldiń zańnamasy sheńberinde júzege asyrylady.
Baqytbek TÁShENOV,
Qarjy mınıstrligi
Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetiniń tóraǵasy