Densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý medısınada keshe, búgin aıtylyp, iske asa bastaǵan baǵyt emes. Osyǵan deıin talaı tájirıbe pysyqtaldy, engizildi. Memlekettik bolsyn, meıli jeke bolsyn aqparattyq júıeler jetip-artylady. Biraq sonyń ózi salany durys basqaryp, baqylaýǵa, medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrýǵa jetkiliksiz bolyp tur. Pasıentter tıisti medısınalyq kómekti der kezinde almasa, dárigerge qaralý úshin emhanaǵa júz barsa, sapasyna kóńili tolmasa medısınany tıimdi dep aıtýǵa kele me?
Bólingen qarjynyń tıimdiligi baıqalmaıdy
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sıfrlandyrý áriden bastalady. Osydan shamamen 11 jyl buryn «Aqparattyq Qazaqstan-2020» memlekettik baǵdarlamasynyń erejelerin nazarǵa ala otyryp, elektrondy densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2013-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy bekitilgen edi. Tujyrymdamanyń ǵumyry baıandy bolyp, «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynda qoldaý tapty. Beride densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda jalǵasty. Medısınalyq uıymdardy qaǵazbastylyqtan aryltýǵa kóńil bólindi. Sıfrlandyrýǵa, salaǵa jasandy ıntellektini engizýge Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi de aralasty.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev densaýlyq saqtaý júıesin sıfrlandyrýdy, derekter bazasyn ıntegrasııalaýdy osyǵan deıin jaýapty mınıstrlikke eskertip, tapsyrma bergen edi. Bıylǵy Joldaýda Prezıdent taǵy da aqparattyń biryńǵaı derekqoryn qurý, salaǵa bólingen qarajattyń tıimdiligin arttyrý máselesin atap ótti.
«Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń engizilýi densaýlyq saqtaý salasyna qosymsha resýrstar ákelip, jekemenshik medısınaǵa zor paıdasyn tıgizdi. Bıyl densaýlyq saqtaý salasyna bıýdjetten 3,3 trıllıon teńge qarjy bólindi. Biraq onyń nátıjesi áli kórinip jatqan joq. Medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysýshylar arasynda mindetterdiń durys bólinbeýi burmalanǵan aqparattyń kóbeıýine ákep soqtyrdy. Naýqastarǵa memleket kepildik bergen qyzmetterdi aqyly negizde alýdy nemese birneshe aı boıy kezek kútýdi usyný jaıttary az emes. Buǵan jol berýge bolmaıdy. Bıýdjettiń múmkindigi men mindettemesin eskere otyryp, memleket kepildik beretin medısınalyq kómektiń biryńǵaı bazalyq toptamasyn jasaý qajet. Al odan asyp ketken shyǵynnyń bári saqtandyrý júıesi arqyly tólenýge tıis. Sıfrlandyrý bolmasa, mundaı aýqymdy ózgeristerdi sátti júzege asyrý múmkin emes», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy birine-biri baılanysy joq ondaǵan baǵdarlama men aqparattar bazasynyń ornyna biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin jasaýdy usyndy. Jańa júıe, menshik túrine qaramastan, memlekettik tapsyrys alatyn medısına mekemeleriniń bárine tolyq baqylaý jasalýyn jáne málimetterdiń shynaıy bolýyn qamtamasyz etýi qajet. Prezıdent Úkimetke osy máseleni retteýge dereý kirisip, bul baǵyttaǵy jumystyń barysy jóninde ózine jáne depýtattyq korpýsqa esep berýdi tapsyrdy. Joldaýda Qasym-Jomart Toqaev bilikti medısına mamandarynyń tapshylyǵyna, medısınadaǵy bilim sapasyna, memlekettik-jekemenshik áriptestik tetikterine qatysty túıtkilderdi de atady. Biraq ol – bólek taqyryp.
Únemdeýdiń qandaı joly bar?
Parlament Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetovke taqyrypqa qatysty saýal qoıǵanymyzda, ol sıfrlandyrý arqyly saladaǵy barlyq másele sheshilmese de, birqatary retteletinin alǵa tartty.
– Salaǵa sıfrlandyrý kerek dep jatyrmyz. Biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesi medısınadaǵy búkil kemshiliktiń ornyn toltyrmaıdy. Biraq sol arqyly qarajattyń nysanaly, ıaǵnı dál sol emsharaǵa, dál sol pasıentke jumsalǵanyn kórip, bile alamyz. Báriniń suraýy bolady. Qazir de medısınaǵa az qarjy qaralyp jatqan joq. Keler jyly da bıýdjet qysqarmaıdy. Biraq sonyń tıimdiligi tómen bolyp tur. Endi qarajatty tıimsiz qarastyrylǵan baǵyttardan alý kerek. Dári-dármektiń baǵasy boıynsha durys saıasat júrgizý qajet. Qajeti shamaly zertteýlerdi azaıtýǵa bolady. Sondaı-aq mınıstrliktegi kereksiz ózge shyǵyndar azaıǵany jón. Mysaly, bir medısınalyq taldaýdyń ózin birneshe ret tapsyratyn sátter bolady. Qarap otyrsaq, ol da shyǵyn. Dárigerge barǵan ýaqytta bir, portalǵa tirkelgende eki, keıin aýrýhanaǵa baryp jatqanda úshinshi márte analız tapsyramyz. Bul aınalyp kelgende shyǵyn. Únemdeý arqyly jarty trıllıonǵa deıin aqsha tabýǵa bolady. Onyń esh qıyndyǵy joq. Eger aqsha jetpeıdi dese, aqsha tabýdyń joldary óte kóp. Biz tıimdilikti arttyrýdyń ornyna, aýyr dertke shaldyqqan naýqastardyń eminen qarajatty jyryp jatyrmyz. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qarajat jetpeıdi dese, onda qarajat kózin basqa jolmen izdeýi kerek. Birinshi kezekte ózderiniń hattamalaryn qaıta qaraǵany jón. Qazir salada qarajat kemigen joq. Alaıda otandastardyń 67 paıyzy kórsetilip jatqan medısınalyq kómekke qanaǵattanbaıdy. Salaǵa dep bólingen qarajat ósedi, biraq sapaǵa kóńil tolmaıdy. Eger jumysty durys jolǵa qoısa, bir arnaǵa túsirse, onda biraz máseleni retteýge bolady, – deıdi A.Aımaǵambetov.
Medısınalyq kómektiń paketine ózgeris enedi
Memleket basshysy aıtqandaı, salaǵa bıýdjetten, MÁMS-ten, ıaǵnı turǵyndardyń jarnasynan túsken qarajat tıimdiligin kórsetip otyrǵan joq. Emine shıpa izdegen naýqastardyń arasynda memleket kepildik bergen qyzmetti aqyly negizde alý faktileri anyqtalyp turady. Sodan soń pasıentter aptalap kútetin kezek, bir mamannan ekinshi mamanǵa sabylý syndy kedergilermen betpe-bet kelip júr. Dárigerlerdiń biliktiligine, medısına mamandarynyń artyq júktemesine qatysty da túıtkilder bar. Saıyp kelgende, medısınalyq kómek sapasy kóńil kónshitpeı tur. Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova eldegi telearnalardyń birine bergen suhbatynda medısınalyq kómektiń sapasyna qatysty túıtkilderge toqtalǵan edi.
«Densaýlyq saqtaý salasyna MÁMS júıesiniń engizilgenine 4 jyl boldy. Bul qadam salaǵa qosymsha qarajat alyp keldi. Keıingi úsh jylda qarjylandyrý kólemi 2,5 ese ósti. Sáıkesinshe, kórsetilgen medısınalyq qyzmetterdiń de sany artty. Nebir emi kúrdeli aýrýlarǵa joǵary tehnologııalyq operasııalar tegin jasaldy. Medısınalyq kómektiń sapasyna, qoljetimdigine qatysty máseleler baryn bilemiz. Medısınada qarajat ta bar. Biraq onyń tıimdiligi biz kútkendeı bolmady. Turǵyndar qazir osyny sezinip otyr. Prezıdent 7 aqpanda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda medısınalyq kómek paketin qaıta qaraý boıynsha tapsyrma júktegen edi. Sonyń negizinde mınıstrlik medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemimen qosa, MÁMS paketinde kórsetiletin qyzmetter tizimin ázirledi. Munyń ishinde áleýmettik mańyzy bar aýrýǵa shaldyqqandar anyqtalsa, oǵan saqtandyrý paketine qaramastan, medısınalyq kómek kórsetile beredi. Sondaı-aq qazir biz onkologııalyq aýrýlarǵa skrınıngterdi MÁMS paketinen alyp, memleket kepildik bergen medısınalyq kómektiń tizimine qosýdy oılastyryp jatyrmyz. Basty maqsatymyz – bıýdjetten qaralǵan jáne saqtandyrylǵan azamattardyń esebinen túsken qarajattyń tıimdiligin arttyrý bolyp tur», dedi A. Álnazarova.
Jalǵan qujat toltyratyndarǵa jaza qatal
Búginde medısınalyq kómektiń sapasyna, kórsetilgen qyzmettiń rastyǵyna qatysty monıtorıng júrgiziledi. О́kinishke qaraı, sol monıtorıng jalpy kórsetilip jatqan medsısınalyq kómektiń 10 paıyzdan astamyn ǵana qamtıtyn kórinedi. Demek emsharalar boıynsha jalǵan qujat toltyrý faktisi resmı usynylǵan statıstıkadan áldeqaıda kóp bolýy múmkin. Búginde dál osyndaı jalǵan qujat toltyrý boıynsha 46 myńǵa jýyq zań buzýshylyq anyqtalypty. Alaıda osy kúnge deıin jalǵan jazba arqyly shyǵyn keltirgen medısınalyq mekemeler jazadan ońaı qutylyp kelgen. Endi mınıstrlik mundaı berekesizdikke jol bermeýdi kózdep otyr.
«Jalǵan qujat toltyrýmen aınalysqan medısınalyq uıymdar osy kúnge deıin qatań jazalanbady. Tek birrettik aıyppulmen qutylatyn. Endi biz qyrkúıekten jalǵan jazbalarǵa qatysy bar degen medısınalyq uıymdardy tyńǵylyqty teksere bastadyq. Ol uıymdardyń tizimi bar. Biz endi qatań shara qabyldaýǵa kóship, óreskel zań buzǵan uıymdardyń lısenzııasyn keri qaıyryp, isti quqyq qorǵaý organdaryna tapsyrý jaǵyn da qarastyramyz. Tek aıyppulmen shektelmeımiz. 2025 jyldan bastap mundaı mekemelerdiń qyzmet kórsetýine ruqsat berilmeýi kerek degen máseleni de oılastyryp jatyrmyz. Jyl sońyna deıin qatań tekserý júrgizemiz. Talapty qatańdatamyz. Jalǵan qujat toltyrýdyń jolyn kesýge sıfrlyq tehnologııalar septesedi. Búginde Astana qalasyndaǵy respýblıkalyq emhana bazasynda naýqastarǵa medısınalyq qyzmetterdi kórsetý faktisin rastaıtyn Face-ID boıynsha qanatqaqty jobany bastadyq. Joba aıasynda naýqastar Face-ID jáne veb-kamera kómegimen jeke basynyń sáıkestigin naqtylaıdy. Jyl sońyna deıin biz qanatqaqty jobany Astana qalasy boıynsha iske asyrsaq, qańtardan bastap aýqymyn keńeıtip, ony búkil respýblıka boıynsha taratýdy josparlap otyrmyz. Jalǵan qujat toltyrý faktisin osylaı joıamyz», deıdi mınıstr.
Biryńǵaı júıe biraz sharýany retteıdi
Búginde Densaýlyq saqtaý salasynda mınıstrliktiń ózinde 17-den astam aqparattyq júıe bar bolsa, osyǵan jekemenshik aqparattyq júıelerdi qossaq, tipti kóp. Olardyń basym bóligi ıntegrasııalanbaǵan. Derekter bazasy ıntegrasııalansa, medısınalyq qyzmetterdi kórsetý faktisin rastaıtyn Face-ID barsha medısınalyq uıymǵa engizilse, jalǵan qujat toltyrý faktilerin anyqtaýǵa bolatynyn aıttyq. Osylaısha, medısınalyq kómekke qarastyrylǵan qarajat nysanaly, maqsatty jumsalady. Qarjy únemdeledi. Ol qarajat salanyń basqa da aqsap turǵan baǵyttaryna jetip jatsa, quba-qup. Medısınalyq kómektiń qoljetimdigi artady. Sıfrlandyrý arqyly dárigerlerdiń de ýaqytyn únemdeýge múmkindik týady. О́ıtkeni qazir keıbir jaǵdaılarda dáriger bir ǵana pasıentke medısınalyq kómek kórsetý úshin shamamen jarty saǵat ýaqyt jumsaýǵa májbúr. Munda dárigerdiń ýaqyty túrli aqparattyq júıelerde derekterdi toltyrýmen-aq ótip ketetin sátter kezdesedi. Mınıstrlik osy týraly da qaperge alyp, jaǵdaıdy retteý úshin memlekettik organdarmen qatar, jekemenshik uıymdarmen jumys isteýge kirisken. Iаǵnı Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aqparattyq júıelerin kommersııalyq medısınalyq uıymdardyń aqparattyq júıelerimen ıntegrasııalaý isi jolǵa qoıyldy. Odan bólek, mınıstrliktiń ishki aqparattyq júıeleri de ıntegrasııalanady. Esesine, pasıentterge kórsetiletin medısınalyq kómektiń ashyqtyǵy saqtalady. Bir sózben aıtqanda, sıfrlandyrýdyń sharapaty turalaǵan bir ǵana emes, birneshe baǵytty ilgeriletýi kerek. Medısınalyq kómektiń qoljetimdigin arttyryp, sapasyn jaqsartýǵa serpin berýge tıis. Derekter bazasyn ıntegrasııalaýmen saladaǵy máseleler túbegeıli sheshilmese de, shıraıtyn tárizdi. Endigi kezde elektrondy úkimetti damytý boıynsha álemdik reıtıngte 24-oryn alyp otyrǵan elge biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin keıinge qaldyra berý jaramaıdy.