Derekter bazasyn ıntegrasııalaýmen is bite me?

Bólingen qarjynyń tıimdiligi baıqalmaıdy

Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sıfr­landyrý áriden bastalady. Osydan sha­mamen 11 jyl buryn «Aqparattyq Qazaqstan-2020» memlekettik baǵdar­lamasynyń erejelerin nazarǵa ala otyryp, elektrondy densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2013-2020 jyldarǵa arnal­ǵan tujyrymdamasy bekitilgen edi. Tujyrymdamanyń ǵumyry baıandy bolyp, «Densaýlyq» memlekettik baǵ­darlamasynda qoldaý tapty. Beride densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda jalǵasty. Medısınalyq uıymdardy qaǵazbastylyqtan aryltýǵa kóńil bólindi. Sıfrlandyrýǵa, salaǵa jasandy ıntellektini engizýge Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi de aralasty.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev densaýlyq saqtaý júıesin sıfr­landyrýdy, derekter bazasyn ıntegrasııalaýdy osyǵan deıin jaýapty mı­nıstrlikke eskertip, tapsyrma bergen edi. Bıylǵy Joldaýda Prezıdent taǵy da aqparattyń biryńǵaı derekqoryn qurý, salaǵa bólingen qarajattyń tıimdiligin arttyrý máselesin atap ótti.

«Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń engizilýi densaý­lyq saqtaý salasyna qosymsha resýrstar ákelip, jekemenshik medısınaǵa zor paıdasyn tıgizdi. Bıyl densaýlyq saq­taý salasyna bıýdjetten 3,3 trıllıon teńge qarjy bólindi. Biraq onyń nátı­jesi áli kórinip jatqan joq. Medısına­lyq saqtandyrý júıesine qatysýshy­lar arasynda mindetterdiń durys bólin­beýi burmalanǵan aqparattyń kóbeıýine ákep soqtyrdy. Naýqastarǵa memleket kepil­dik bergen qyzmetterdi aqyly negizde alýdy nemese birneshe aı boıy kezek kútýdi usyný jaıttary az emes. Buǵan jol berýge bolmaıdy. Bıýdjettiń múmkindigi men mindettemesin eskere otyryp, memleket kepildik beretin medısınalyq kómektiń biryńǵaı bazalyq toptamasyn jasaý qajet. Al odan asyp ketken shyǵynnyń bári saqtandyrý júıesi arqyly tólenýge tıis. Sıfrlandyrý bolmasa, mundaı aýqymdy ózgeristerdi sátti júzege asyrý múmkin emes», dedi Prezıdent.

Memleket basshysy birine-biri baı­lanysy joq ondaǵan baǵdarlama men aqparattar bazasynyń ornyna bir­yńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin jasaýdy usyndy. Jańa júıe, menshik túrine qaramastan, mem­lekettik tapsyrys alatyn medısına meke­meleriniń bárine tolyq baqylaý ja­salýyn jáne málimetterdiń shynaıy bo­lýyn qamtamasyz etýi qajet. Pre­zıdent Úkimetke osy máseleni retteýge dereý kirisip, bul baǵyttaǵy ju­mystyń barysy jóninde ózine jáne depýtattyq korpýsqa esep berýdi tapsyrdy. Joldaýda Qasym-Jomart Toqaev bilikti medısına mamandarynyń tapshy­lyǵyna, medısınadaǵy bilim sapasyna, memlekettik-jekemenshik áriptestik tetikterine qatysty túıtkilderdi de atady. Biraq ol – bólek taqyryp.

Únemdeýdiń qandaı joly bar?

Parlament Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetovke taqyrypqa qatysty saýal qoıǵanymyzda, ol sıfrlan­dyrý ar­qyly saladaǵy barlyq másele she­shil­­mese de, birqatary retteletinin alǵa tartty.

– Salaǵa sıfrlandyrý kerek dep j­atyrmyz. Biryńǵaı memlekettik medı­sınalyq aqparat júıesi medı­sınadaǵy búkil kemshiliktiń ornyn toltyrmaıdy. Biraq sol arqyly qarajattyń nysana­ly, ıaǵnı dál sol emsharaǵa, dál sol pa­sıentke jumsalǵanyn kórip, bile ala­myz. Báriniń suraýy bolady. Qazir­ de medı­sınaǵa az qarjy qaralyp jat­qan joq. Keler jyly da bıýdjet qysqar­maı­dy. Biraq sonyń tıimdiligi tómen bolyp tur. Endi qarajatty tıimsiz qa­ras­tyrylǵan baǵyttardan alý kerek. Dári-dármektiń baǵasy boıynsha durys saıasat júrgizý qajet. Qajeti shamaly zertteýlerdi azaıtýǵa bolady. Sondaı-aq mınıstrliktegi kereksiz ózge shyǵyndar azaıǵany jón. Mysaly, bir medısınalyq taldaýdyń ózin birneshe ret tapsyratyn sátter bolady. Qarap otyrsaq, ol da shyǵyn. Dárigerge barǵan ýaqyt­ta bir, portalǵa tirkelgende eki, keıin aýrýhanaǵa baryp jatqanda úshinshi márte analız tapsyramyz. Bul aınalyp kelgende shyǵyn. Únemdeý arqyly jarty trıllıonǵa deıin aqsha tabýǵa bolady. Onyń esh qıyndyǵy joq. Eger aqsha jetpeıdi dese, aqsha tabýdyń joldary óte kóp. Biz tıimdilikti arttyrýdyń ornyna, aýyr dertke shaldyqqan naýqastardyń eminen qarajatty jyryp jatyrmyz. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qarajat jetpeıdi dese, onda qarajat kózin basqa jolmen izdeýi kerek. Birinshi kezekte ózderiniń hattamalaryn qaıta qaraǵany jón. Qazir salada qarajat kemigen joq. Alaıda otandastardyń 67 paıyzy kór­setilip jatqan medısınalyq kómekke qanaǵattanbaıdy. Salaǵa dep bólingen qarajat ósedi, biraq sapaǵa kóńil tolmaıdy. Eger jumysty durys jolǵa qoısa, bir arnaǵa túsirse, onda biraz máseleni ret­teýge bolady, – deıdi A.Aımaǵambetov.

Medısınalyq kómektiń paketine ózgeris enedi

Memleket basshysy aıtqandaı, sa­laǵa bıýdjetten, MÁMS-ten, ıaǵnı turǵyn­dardyń jarnasynan túsken qarajat tıim­diligin kórsetip otyrǵan joq. Emine shıpa izdegen naýqastardyń arasynda memleket kepildik bergen qyzmetti aqyly negizde alý faktileri anyqtalyp turady. Sodan soń pasıentter aptalap kútetin kezek, bir mamannan ekinshi mamanǵa sabylý syndy kedergilermen betpe-bet kelip júr. Dárigerlerdiń biliktiligine, medısına mamandarynyń artyq júkteme­sine qatysty da túıtkilder bar. Saıyp kelgende, medısınalyq kómek sapasy kóńil kónshitpeı tur. Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova eldegi telearnalardyń birine bergen suhbatynda medısınalyq kómektiń sapasyna qatysty túıtkilderge toqtalǵan edi.

«Densaýlyq saqtaý salasyna MÁMS júıesiniń engizilgenine 4 jyl boldy. Bul qadam salaǵa qosymsha qarajat alyp keldi. Keıingi úsh jylda qarjylandyrý kólemi 2,5 ese ósti. Sáıkesinshe, kórsetilgen medısınalyq qyzmetterdiń de sany artty. Nebir emi kúrdeli aýrýlarǵa joǵary tehnologııalyq operasııalar tegin jasaldy. Medısınalyq kómektiń sapasyna, qoljetimdigine qatysty máseleler baryn bilemiz. Medısınada qarajat ta bar. Biraq onyń tıimdiligi biz kútkendeı bolmady. Turǵyndar qazir osyny sezinip otyr. Prezıdent 7 aqpanda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda medısınalyq kómek paketin qaıta qaraý boıynsha tapsyrma júktegen edi. Sonyń negizinde mınıstrlik medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemimen qosa, MÁMS paketinde kórsetiletin qyzmetter tizimin ázirledi. Munyń ishinde áleýmettik ma­ńyzy bar aýrýǵa shaldyqqandar anyq­talsa, oǵan saqtandyrý paketine qara­mastan, medısınalyq kómek kórse­tile beredi. Sondaı-aq qazir biz onkologııa­lyq aýrýlarǵa skrınıngterdi MÁMS pake­­tinen alyp, memleket kepildik bergen me­­dı­sınalyq kómektiń tizimi­ne qosý­­dy oılastyryp jatyrmyz. Basty maqsa­tymyz – bıýdjetten qaralǵan jáne saqtan­dyrylǵan azamattardyń esebinen túsken qarajattyń tıimdiligin arttyrý bolyp tur», dedi A. Álnazarova.

Jalǵan qujat toltyratyndarǵa jaza qatal

Búginde medısınalyq kómektiń sapasyna, kórsetilgen qyzmettiń rastyǵyna qatysty monıtorıng júrgiziledi. О́ki­nishke qaraı, sol monıtorıng jalpy kór­setilip jatqan medsısınalyq kó­mek­tiń 10 paıyzdan astamyn ǵana qam­tı­tyn kórinedi. Demek emsharalar boıynsha jalǵan qujat toltyrý faktisi resmı usynylǵan statıstıkadan áldeqaıda kóp bolýy múmkin. Búginde dál osyndaı jal­ǵan qujat toltyrý boıynsha 46 myń­ǵa jýyq zań buzýshylyq anyqtalypty. Alaıda osy kúnge deıin jalǵan jazba ar­qyly shyǵyn keltirgen medısınalyq mekemeler jazadan ońaı qutylyp kelgen. Endi mınıstrlik mundaı berekesizdikke jol bermeýdi kózdep otyr.

«Jalǵan qujat toltyrýmen aınalys­qan medısınalyq uıymdar osy kúnge deıin qatań jazalanbady. Tek birret­tik aıyppulmen qutylatyn. Endi biz qyr­kúıekten jalǵan jazbalarǵa qatysy bar degen medısınalyq uıymdardy tyń­ǵylyqty teksere bastadyq. Ol uıym­dardyń tizimi bar. Biz endi qatań shara qabyldaýǵa kóship, óreskel zań buzǵan uıymdardyń lısenzııasyn keri qaıyryp, isti quqyq qorǵaý organdaryna tapsyrý jaǵyn da qarastyramyz. Tek aıyppul­men shektelmeımiz. 2025 jyldan bas­tap mundaı mekemelerdiń qyzmet kórsetýi­ne ruqsat berilmeýi kerek degen máse­leni de oılastyryp jatyrmyz. Jyl sońyna deıin qatań tekserý júrgizemiz. Talapty qatańdatamyz. Jalǵan qujat toltyrýdyń jolyn kesýge sıfrlyq tehnologııalar septesedi. Búginde Astana qalasyndaǵy respýblıkalyq emhana bazasynda naýqastarǵa medısınalyq qyz­metterdi kórsetý faktisin rastaıtyn Face-ID boıynsha qanatqaqty jobany bastadyq. Joba aıasynda naýqastar Face-ID jáne veb-kamera kómegimen jeke basynyń sáıkestigin naqtylaıdy. Jyl sońyna deıin biz qanatqaqty jobany Astana qalasy boıynsha iske asyrsaq, qańtardan bastap aýqymyn keńeıtip, ony búkil respýblıka boıynsha taratýdy josparlap otyrmyz. Jalǵan qujat toltyrý faktisin osylaı joıamyz», deıdi mınıstr.

Biryńǵaı júıe biraz sharýany retteıdi

Búginde Densaýlyq saqtaý salasynda mınıstrliktiń ózinde 17-den astam aq­parattyq júıe bar bolsa, osyǵan jeke­men­shik aqparattyq júıelerdi qos­saq, tipti kóp. Olardyń basym bóligi ınte­­­gra­sııalanbaǵan. Derekter bazasy ın­te­g­rasııalansa, medısınalyq qyzmetter­­di kórsetý faktisin rastaıtyn Face-ID bar­­sha medısınalyq uıymǵa engizilse, jal­­ǵan qujat toltyrý faktilerin anyqtaýǵa ­bolatynyn aıttyq. Osylaısha, medısı­na­lyq kómekke qarastyrylǵan qarajat nysa­na­­ly, maqsatty jumsalady. Qarjy únemde­­ledi. Ol qarajat salanyń basqa da aqsap tur­­ǵan baǵyttaryna jetip jatsa, quba-qup. Medısınalyq kómek­tiń qoljetimdigi artady. Sıfrlan­dyrý arqyly dárigerler­diń de ýaqy­tyn únemdeýge múmkindik týady. О́ıt­keni qazir keıbir jaǵdaılar­da dár­iger bir ǵana pasıentke medısına­lyq kómek kórsetý úshin shamamen jarty saǵat ýaqyt jumsaýǵa májbúr. Mun­da dári­gerdiń ýaqyty túrli aqparat­tyq júıelerde derekterdi toltyrýmen-aq ótip ketetin sátter kezdesedi. Mınıstr­lik osy týraly da qaperge alyp, jaǵdaı­dy retteý úshin memlekettik organdarmen qatar, jekemenshik uıymdar­men jumys isteýge kirisken. Iаǵnı Densaý­lyq saqtaý mınıstrliginiń aqparattyq júıelerin kommersııalyq medısına­lyq uıymdardyń aqparattyq júıeleri­men ıntegrasııalaý isi jolǵa qoıyldy. Odan bólek, mınıstrliktiń ishki aqparat­­tyq júıeleri de ıntegrasııalanady. Ese­sine, pasıentterge kórsetiletin medı­sı­na­lyq kómektiń ashyqtyǵy saqtalady. ­Bir sózben aıtqanda, sıfrlandyrý­­dyń ­sharapaty turalaǵan bir ǵana emes, bir­neshe baǵytty ilgeriletýi kerek. Medı­­sı­nalyq kómektiń qoljetimdigin art­ty­ryp, sapasyn jaqsartýǵa serpin berýge tıis. Derekter bazasyn ıntegrasııalaý­­­­men saladaǵy máseleler túbegeıli ­sh­e­shil­mese de, shıraıtyn tárizdi. Endigi kez­­de elektrondy úkimetti damytý boıyn­­­sha álemdik reıtıngte 24-oryn alyp otyr­­­ǵan elge biryńǵaı memlekettik medısı­na­­­lyq aqparat júıesin keıinge qaldyra ­­berý jaramaıdy.