О́ńir bıliginiń qazirgi ýaıymy – turǵyndar men bıýdjettik uıymdardy kómirmen ýaqtyly qamtamasyz etý. Jeke úılerdi jylytýǵa aldaǵy qysqa 326 myń tonna otyn qajet. Kómirmen qamtýǵa qatysty barlyq óńir birdeı belsendi jumys júrgizip jatqan joq. Máselen, Aqsý qalasynyń temirjol tuıyǵynda kómir tabylmaı tur.
Kúzdiń salqynynda suranys kóbeıip shyǵa keletinin eskergen óńirlik energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy qala, aýdan ákimdikterine qatty otyndy ýaqtyly daıyndaý jóninde qajetti sharalardy qabyldaý týraly eskertip jatyr. Oblys aýmaǵynda kún salqyndaı túsip, jurtshylyq jappaı pesh jaǵýdyń qamyna kirisken. Soǵan oraı oblysta kómirge suranys birtindep óse bastady.
Energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy jylýmen jabdyqtaý jáne gaz obektileri men kótergish qurylǵylardy qaýipsiz paıdalaný bóliminiń bas mamany Almas Qarabaev turǵyndar aýa raıynyń odan ári salqyndaýyn kútpesten qysqa qajet kómirdi qazirden qamdaǵany jón deıdi.
– Pavlodar oblysynda kómir óndiretin 6 kenish bar. Atap aıtqanda, «Bogatyr-Kómir» JShS, «Maıkýben-Vest» JShS, «Gamma Taldykól» JShS, «Gamma Sarykól» JShS, «Angrensor Energo» JShS, «Shyǵys kenishi» JShS. Halyq negizinen jergilikti kenishter arasynda «Maıkóbe» kenishiniń kómirin qup kóretini belgili. Atalǵan kompanııada búginde kómirdiń bir tonnasy 8,3 myń teńgeden bosatylyp jatyr. Al «Bogatyr» kenishinde tonnasy 4,2 myń teńge turady. Oblys aýmaǵynda, sonyń ishinde Pavlodar qalasynda kómir satylatyn temirjol tuıyqtary bar. Búginde oblysta kómir jetkizýmen 10 iri kómir operatory aınalysady. Olar týraly barlyq aqparat, onyń ishinde qoımalarynyń mekenjaılary, kómir satyp alýǵa bolatyn jerler bizdiń Instagram paraqshamyzda, sondaı-aq qalalar men aýdandar ákimdikteriniń resmı resýrstarynda ornalasqan. О́ńirde bıyl kómir baǵasynyń ósýine jol berilmeýi kerek. Bul maqsatta basqarma kómir óndirýshi kásiporyndarmen «Pavlodar oblysyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý boıynsha ózara yntymaqtastyq týraly» memorandým jasady, – dedi A.Qarabaev.
Basqarmanyń deregine qaraǵanda, qazirgi ýaqytta oblystaǵy kómir jetkizýshi operatorlardyń qoımasynda 15 myń tonnadaı kómir saqtaýly tur. Biraq bul naqty sıfr emes, temirjol tuıyqtarynda kómir ýaqyt saıyn jetkizilip turady. Al operatorlardyń deni Pavlodar qalasynda ornalasqan. Olardyń birqataryna telefon shalyp, kómir baǵasyn tarazylap kórdik. Máselen, «Elıt KZ» JShS Shubarkól kenishinen (Qaraǵandy) jetkizilgen kómirdiń tonnasyn 21 500 teńgeden, Maıkóbe kómirin 13 500 teńgeden satsa, «Severenergoýgolsnab» JShS Qarajyra kómirin (Abaı oblysy) 16 600 teńgeden, Maıkóbelik qatty otyndy 14 500 teńgeden saýdalap otyr. «Halyq kómir» JShS-daǵy preıskýranttar sońǵy atalǵan kompanııanikimen birdeı. Ekibastuzdyń arzan kómiri tek Sharbaqty aýdanyndaǵy «Sharbaqty otyn» JShS-da ǵana bar bolyp shyqty, tonnasyna 12 500 teńge suraıdy. Munda Qarajyra kómiri 18 500, Maıkóbelik kómir 17 000 teńgeden satylyp jatqanyn surap bildik.
Bir qyzyǵy, Aqsý qalasyndaǵy temirjol tuıyqtarynda satylymda kómir joq bolyp shyqty. Qaladaǵy jalǵyz iri operator – «Ýbýntý» JShS-ǵa habarlasqanymyzda ondaǵy qyzmetkerler qoımada az ǵana ekibastuzdyq kómir jatqanyn (kómirdiń bul túri turǵyndar arasynda suranysqa ıe emes) málimdep, ózge kenishterdiń kómiri emge tabylmaıdy degen aqparat berdi. Kompanııa ókilderi kómirdiń aldaǵy kúnderi bolatynyn, bolmaıtynyn da aıta almady. Jetkizýshi temirjol kompanııasy ózderi biledi dep qoldaryn siltedi. Soǵan qaraǵanda Aqsý qalasynda kómir tasymaly nashar uıymdastyrylyp otyrǵanǵa uqsaıdy.
Jalpy, óńir halqynyń aldaǵy qysta qatty otynǵa suranysy 326 myń tonnany quraıdy delinip otyr. О́tken jyly da osynshama kólemde kómir tutynylǵan. Áleýmettik mekemelerge aldaǵy qysqy kezeńde shamamen 210 myń tonna kómir qajet. Onyń ishinde bilim berý nysandaryna 85 myń tonna jetkizilýi kerek. Qazirgi ýaqytta áleýmettik nysandardyń qajettiligine 163 myń tonna kómir jetkizilgen. Qalǵany josparǵa sáıkes ári mekemelerdiń suranysyna oraı tasyla beretin kórinedi.
Bıyl Ertis-Baıan óńirinde 376 qazandyqty jóndeý josparlanǵan. Olardyń 373-i búginde tolyqtaı daıyn tur. Aldy iske kirisip, jylý bere bastaǵan. Oblystyń úsh qalasyndaǵy 5 JEO-da barlyǵy 35 qazandyq agregaty bar. Mamandar shaharlardy jylýmen qamtýǵa 15 gradýsqa deıingi sýyqta 19 qazandyqtyń qýaty jetkilikti dep esepteıdi. О́zgesi qatty aıazdarda qosýǵa, rezervte qaldyrylady. Qazirgi kúni Pavlodar, Ekibastuz, Aqsý qalalaryndaǵy áleýmettik nysandarǵa jylý berilgen. Turǵyn úılerge jylý jiberý kezeń-kezeńimen júzege asyp jatyr.
Ertis-Baıan óńiriniń energetıkalyq keshenine 7 iri stansa kiredi. Kásiporyndardyń jalpy qýattylyǵy – 8 002 MVt. Oblys elimizde óndiriletin elektr qýatynyń 42 paıyzyn berip otyr. Pavlodar oblysyndaǵy energetıkalyq keshender jylyna shamamen 30 mln tonna kómir jáne 65 myń tonna mazýt tutynady. Oblystyń energııa kózderine kómirdiń negizgi jetkizýshileri – «Bogatyr Kómir», «Shyǵys» kenishteri. Al Pavlodar munaı-hımııa zaýyty stansalarǵa mazýt jetkizedi.
Kómir tutyný jóninen alyp qaraıtyn bolsaq, «Ekibastuz GRES-1 stansasy» JShS bir jylda – 12,5 mln tonna kómir men 9 myń tonna mazýt, «Ekibastuz GRES-2 stansasy» AQ – 4,3 mln tonna kómir men 5,7 myń tonna mazýt, «Eýroazııalyq energetıkalyq korporasııasy» AQ 7,2 mln tonna kómir men 8 myń tonna mazýt satyp alady. О́zge bóligi «Qazaqstan alıýmınııi» AQ JEO, «Pavlodarenergo» AQ JEO-2, JEO-3 stansalaryna, Ekibastuz jylý ortalyǵy «Energy Solutions» JShS-ǵa tıesili.
Pavlodar oblysy