Bilim salasy keńistigin ınternasıonaldandyrý úderisiniń mańyzy zor. Bul rette shetelge oqýǵa ketkenderdiń qaıta oralmaý qaýpiniń joǵary bolýy memleket tarapynan «strategııalyq seriktestik» sıpatynda sheteldik ýnıversıtetterdiń fılıaldaryn ashýǵa sebep boldy. Ázirge shekara aspaı-aq 8 sheteldik joǵary oqý ornynyń elimizdegi fılıalyna oqýǵa túsýge múmkindik týyp otyr.
Álemdegi stýdentter almasý «Erasmus» ortalyǵynyń kózqarasyna sáıkes shetelde ýaqytsha bilim alyp, biraq qalyp qoıýǵa múmkindik bermeıtin birden-bir bastama – Akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy. Bul baǵdarlama seriktes ýnıversıtetter kelisimimen izdenýshiniń bilim deńgeıin kóterý, oı-órisin keńeıtý maqsatynda ótkiziledi. Eki seriktes ýnıversıtet arasyndaǵy kelisimshart negizinde stýdent almasýdyń ýaqyty 3 aıdan kem, 1 jyldan artyq bolmaýy kerek.
Álemdegi Bolon júıesiniń baǵalaý ólshemin qabyldaǵan ýnıversıtetter arasynda oqytýshylar men stýdentterdiń bilim almasý kórsetkishi joǵarylaı tústi. Bolon júıesine múshe memleketter akademııalyq máselelerdi talqylaý maqsatynda kezdesýler uıymdastyryp, stýdentterdiń pán tańdaý erkindigin, jańa ǵylymı salalardyń basqa mádenıetke beıimdelýin kózdeıtin kelisimder jasaýdy qolǵa aldy. JOO-lar arasynda ártúrli mádenıetterge, tilderge, ulttyq qundylyqtarǵa qurmetpen qaraý, ýnıversıtettik avtonomııa men akademııalyq erkindikterdi damytý sııaqty baǵdarlama júzege asyryla bastady.
Akademııalyq utqyrlyq – memleketke, joǵary oqý oryndaryna, stýdentterge tıimdi baǵdarlama. Stýdentter arqyly mádenıetterdi tanystyrý, memlekettiń ǵylymı tájirıbe almasýy júzege asady. Mysaly, Halyqaralyq yntymaqtastyq departamentteri ókilderiniń aqparatyna súıensek, Aqtóbedegi Q.Jubanov ýnıversıteti – sheteldik 13 ýnıversıtetke, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ – 59 ýnıversıtetke, M.Qozybaev atyndaǵy SQÝ – 15 ýnıversıtetke, Semeı qalasyndaǵy Shákárim ýnıversıteti 16 ýnıversıtetke akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy negizinde 3 aıdan 1 jylǵa deıin stýdentter jiberedi.
Qazirgi kezde akademııalyq bilim almasý baǵdarlamalarynyń túri óte kóp. Mysaly, «Erasmus», «Orhun», «Aiesec», «UGrad Program», «ISEP» jáne «AUF». 2024 jyly Eurostat jarııalaǵan esepte Eýropa qurlyǵynda ornalasqan 27 memlekettiń ishinde Azııadan keletin stýdentterdiń kópshiligi Túrkııa, Latvııa, Kıpr memleketterinde oqıtyny kórsetilgen. Al Qazaqstan ýnıversıtetterine qatysty saýalnamaǵa zer salsaq, Túrkııa, Polsha, Latvııa memleketterinde akademııalyq utqyrlyq arqyly bilim alatyn stýdentter sany basym. Halyqaralyq yntymaqtastyq departamentteriniń mamandary elimizge Eýropa memleketterinen góri Qyrǵyzstan men Reseıden kelip oqıtyn stýdentterdiń sany kóbirek ekenin málimdedi.
Derekkóz: Eurostat Statistics Explained. Learning mobility statistics 2024
Joǵary bilimdi damytý ortalyǵynyń esebine sáıkes pedagogıka baǵytynda shetelge tájirıbe almasýǵa ketetin stýdentterdiń sany veterınarlyq medısına boıynsha syrttan bilim alýǵa shyǵatyn stýdenttermen salystyrǵanda 30 esege kóp. Bul statıstıka arqyly veterınarlyq medısına baǵdarlamasy bar JOO-lar tanymal emes ekenin kórýge bolady.
Derekkóz: Joǵary bilimdi damytý ulttyq ortalyǵy, Akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamalaryn iske asyrý jónindegi ádistemelik ustanymdar enic-kazakhstan.edu.kz
Búginde elimizde halyqaralyq bilim baǵdarlamalary men jobalar kóptep qolǵa alynyp jatyr. Bul qazirgi eńbek naryǵynda suranysqa ıe mamandardy daıarlaýdyń maqsaty retinde qarastyrylady.
Aıdana QULMAN,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy