Adamzattyq hám ulttyq murat jolyna ǵumyryn arnaǵan keskekti erdiń soıy qazaqta az emes. Solardyń biri – kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Nurtas Ońdasynov. Eren tulǵanyń taǵdyr jolynda ómirsheń ónege izi saırap jatyr.
Elordada L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, «Qazaq gazetteri» seriktestigi, «Nurtas Ońdasynov» qoǵamdyq qory birlesip uıymdastyrǵan «Nurtas Ońdasynov: tarıh jáne tulǵa» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Bul is-shara biregeı tulǵanyń 120 jyldyǵyna arnalǵan. Ǵylymı jıyndy «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly júrgizip otyrdy.
Alǵashqy bolyp minbege shyqqan Prezıdent keńesshisi, akademık Baýyrjan Omarov Memleket basshysynyń quttyqtaý hatyn oqydy.
«Qurmetti qaýym! Sizderdi asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Nurtas Ońdasynovtyń týǵanyna 120 jyl tolýyna arnalǵan Respýblıkalyq konferensııanyń ashylýymen quttyqtaımyn. Nurtas Ońdasynov – memlekettigimizdi nyǵaıtýǵa zor úles qosqan tarıhı tulǵa. Ol asa kúrdeli kezeńde el basqaryp, kóptegen ıgi bastamaǵa uıytqy boldy. Halqynyń múddesin bárinen bıik qoıyp, ekonomıka, ǵylym, bilim, mádenıet salasynda aýqymdy ózgerister jasady. Qıyn-qystaý kezeńnen keıin elimizdi damytýǵa, eńsesin tikteýge ólsheýsiz eńbek sińirdi. Nurtas Dándibaıuly memleket basqarý isin jańa deńgeıge kóterdi. Ol qazaq qoǵamyn órkendetip, ultjandy azamattardyń tutas býynyn tárbıeleýge den qoıdy», delingen Memleket basshysy quttyqtaýynda.
Sonymen birge Baýyrjan Jumahanuly eleýli pikir sabaqtap, qaıratkerdiń ǵıbratty qyrlaryn atap ótti.
– Ult janashyry Nurtas Dándibaıuly Ońdasynovty ár qyrynan tulǵalaıtyn qabilet-qasıetter jeterlik. Sonyń bári aınalyp kelgende birqatar tııanaqty tujyrymǵa tireledi. Ony biz «Ońdasynovtyń on qaǵıdasy» dep atadyq. Birinshiden, ol – memlekettik qyzmetshi bolýdyń úzdik úlgisi. Onyń bolmysy memlekettik qyzmetshiniń búgingi ádeptik kodeksine tolyq saı keledi. Ekinshiden, ol – memleket qaıratkeri bolýdyń ónegeli ólshemi. Saıasattyń synynan súringen joq, bıliktiń býynan búlingen joq, topalań jyldarda túńilgen joq. Úshinshiden, ultyn sheksiz súıdi. Úkimet bıligindegi onyń barlyq sheshimi ult múddesinen týyndady, – dep Nurtas Ońdasynovtyń on qyryna toqtaldy.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń quttyqtaýyn mınıstrliktiń apparat jetekshisi Madııar Qojahmet jetkizdi.
Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbektiń quttyqtaýyn Tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń basshysy Sáken Esirkep oqyp jetkizdi. Sáken myrza kórnekti tulǵa týraly pikirin de juptady.
Sondaı-aq Nurtas Ońdasynov haqynda derekti fılm usynylyp, jıylǵan kópshilikke qaıratker ómiriniń qadaý-qadaý kezeńderi kórsetildi. «Birinshiden, qansha jyl qolymda bılik bolsa da, bireýden bir tıyn da para almadym – qolym taza! Ekinshiden, naqaqtan-naqaq jala jaýyp, qııanatqa barǵan emespin, eshkimniń qanyn moınyma artqanym joq – arym taza! Úshinshiden, adamdardy rýǵa, júzge bólgen de, tipten eshkimnen eshqashan júzin suraǵan da emespin – júzim taza!» degen ańyz tulǵanyń atpal pikirleri kórinis taýyp, kórermen kóńilin tolqytty.
Senator Nurtóre Júsip qaıratkerdiń atqarǵan isterine toqtalyp, ańyz tulǵaǵa eskertkish qoıyp, kóshe atyn berýdi usyndy.
– Nurtas Ońdasynov degende, biz Abaı jolyn, Abaı mektebin, Alash ıdeıasyn tutas alyp qarastyrǵanymyz durys dep oılaımyn. «Paıda oılama, ar oıla» degendi Abaı nege aıtty degendi búgingi urpaq oılanýy kerek. Nurtas atamyz Áýezovten dáris alǵan, Muhametámın Máshhúr Júsipulynan sabaq alǵan, Ǵanı Muratbaevtyń taǵylymyn kórgen, ıaǵnı Abaı mektebiniń úlgisi Nurtas Ońdasynovty áý bastan úlken jolǵa saldy. Jalpy, jańaǵy «arym da taza, qolym da taza, júzim de taza» degen dúnıeden bárimiz de taǵylym alýymyz kerek. Astana qalasyna Nurtas Ońdasynovtyń músinin ornatý kerek degen usynyspen kelisemin. Sonymen birge ózi atyn qoıǵan Temirtaýda qaıratkerdiń eskertkishi men kóshesi bar ma? Bul máseleni de osy konferensııanyń qorytyndy qararyna kirgize ketsek artyq bolmas edi dep oılaımyn, – dedi ol.
Memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qýanysh Aıtahanov Nurtas Ońdasynovty bala jastan úlgi etip óskenin aıtyp, ártúrli estelik tıegin aǵytty. Sonymen birge Ońdasynov álemin tereń zerttep júrgen, nurtastanýshy Gúlsim Orazalyqyzy alqaly jıynda aqedil tilegimen bólisti.
– Men 47 jasymda ózimniń jaqsy kóretin qyzmetim jýrnalıstıkany tastap, Nurtas Dándibaıulynyń amanat etken kitaptaryn shyǵarýǵa, túgeldeı osy kisiniń eńbekterine bas qoıýǵa ómirimdi arnadym. Ol kisi bılik basyna bar-joǵy 34 jasynda keldi. Kúrdeli kezde respýblıkamyz ekonomıkalyq, moraldyq jaǵynan da qınalyp jatqan kezi bolatyn. Qaıratkerdiń birinshi qolǵa alǵan jumysy – eldegi saýatsyzdyqty joıý edi. Bul salada qyrýar sharalar atqaryp, elimizdiń aıaqtan turýyna kóp eńbek sińirdi, – dep, sóz sońynda jastardy Ońdasynovtaı atanyń emes, adamnyń uly bolýdy kókseýge shaqyrdy.
Is-sharada Irak Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy ýaqytsha senimdi ókili Djaber Najmad ad Abdýllah ál-Temımı, Iran Islam Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń mádenı isteri jónindegi keńesshisi Álı Akbar Talebı Matın Nurtas Ońdasynovtyń shyǵystanýǵa qosqan úlesin atap ótse, ádebıetshi-professor Serik Negımov «Zaman týdyrǵan zańǵar» atty baıandamasynda qaıratker jóninde tyń pikirler órbitti. Sonymen qatar professor, arabtanýshy Samal Tóleýbaeva birtýardyń arab-qazaq, parsy-qazaq sózdigin jasaýdaǵy eren eńbegine toqtaldy. Tarıhshy Maqsat Alpysbes Ońdasynov týrasynda oqshaý oı shoǵyn mazdatsa, «Nurtas Ońdasynov» qoǵamdyq qory qamqorshylar keńesiniń tóraǵasy Serik Táýkebaev ǵylymı-tájirıbelik konferensııany túıindedi.
Jıyn sońynda moderator Dıhan Qamzabekuly konferensııanyń qararyn tanystyryp, zııalylardyń usynys-talabyn jetkizdi.