О́ńirdegi bilim men ǵylym ókili

Baıtaq Otanymyzda bilim men ǵylymnyń altyn ordasyna aı­nalǵan oqý oryndary az emes. Olardan bilim úırenip, ǵylymnyń tereńine boılaǵan azamattar da jetip-artylady. Solardyń biri  Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń professory Serikbaı Imanbaıuly der edik. Ol aýyldan qanattanyp ushyp, Qyzylorda qalasyndaǵy gıdromelıorasııa tehnıkýmyna óz qalaýymen túsip, ony 1963 jyly úzdik bitiredi. Mamandyǵy boıynsha qyzmet atqarady. Orta bilim aıasynda qalyp qoımaı joǵary oqý ornyn da támamdasam degen izgi nıetpen Jambyl gıdromelıorasııa-qurylys ınstıtýtynyń gıdromelıorasııa fakýltetine qujat tapsyrady. Buryn alǵan bilimi onyń synaqtan súrinbeı ótýine múmkindik týǵyzady. Bes jyldan keıin 95 bitirýshiniń arasynda ol taǵy da úzdik dıplomǵa ıe bolady. Bi­likti kadrdy qoldan shyǵarmaı gdromelıoratıvtik júıelerdi paıdalaný kafedrasyna assıstent etip qaldyrdyq. Alaıda, ol teorııalyq bilimdi tájirıbede tereńdetýim, dáleldeýim kerek, dep Qyzylorda qalasyndaǵy bir PMK-ǵa master bolyp ketti. О́tken ǵasyrdyń 60-70-jyldary elimizde ǵa­lymdar qatary az bolatyn. Onyń ústine jaratylys­taný pánderi boıynsha ǵylymı ataq alý jaǵy kóbinde Máskeýde oryndalatyn. Ol úshin myqty jetekshi tabýyń kerek. Serikbaı óndiristegi tájirıbesin endigi jerde ǵylymmen ushtastyrsam degen oıǵa keledi. Keńes Odaǵyndaǵy melıorasııa salasynyń ǵylymı ortalyǵy negizinen Máskeýdiń gıdromelıoratıvtik ınstıtýtynda (MGMI) bolatyn. Alǵan bilimine, úırengen úlgisine taban tiregen Serikbaı Imanbaıuly atalmysh ınstıtýtqa jol tartar aldynda, sol mekemeniń ǵylymı negizin qalaǵan A.N.Kostıakovtyń shákirti, akademık S.F.Averıanovtyń ózine tikeleı hat joldaıdy.  S.F.Averıanov tek odaqqa ǵana emes, tórtkil dúnıe aty málim, melıorasııa ǵylymynyń ataqty ókilderiniń biri bolatyn. Akademık Serikbaıdyń hatyna rıza bolǵany sonsha, tez arada kelip, emtıhan tapsyrýy kerektigin aıtady. Sóıtip, ol Máskeýde ataqty A.N.Kostıakovtyń kabınetinde bir akademık pen eki professorǵa emtıhan tapsyrady. Ǵalymdar oǵan dán rıza bolady. Akademık  Averıanov pen professor Golovanov ǵylym jetekshi bolatyndaryn jetkizedi. Jetekshileri de talanty jas­ty qoldap, baǵyt-baǵdar beredi. 1978 jyly ınstıtýttyń ǵylymı keńesinde «Kúrish aýyspaly egi­sindegi ylǵal jáne tuz rejimderi» degen taqyrypta kandıdattyq dısser­tasııasyn sátti qorǵap shy­ǵady. Onyń bul jetistiginen habardar, ózi túlep ushqan Jambyl gıdromelıorasııa ınstıtýtynyń bas­shylary Qyzylorda fılıalyna kafedra meńgerýshisi etip taǵaıyndaıdy. Keıin bul fılıal naqtylaı túsip, 1990 jyly Qyzylorda agroónerkásiptik ón­diris ınjenerleri ınstıtýty bolyp quryldy. Bilim bere júrip ǵylymı izde­nisterin de jalǵastyrǵan Se­rikbaı Imanbaıuly 1997 jyly Máskeý mem­lekettik tabıǵatty úılestirý ýnı­versıtetinde, on toǵyz jyldan keıin doktorlyq dıssertasııa­syn oıdaǵydaı qor­ǵap shyqty. Ol oqý isi jónindegi prorektor retinde bilim berý máselesi boıynsha da tııanaqty isterge uıytqy bola bildi. Áriptesterimen túsinistikte jumys istep, stýdent­termen til tabysyp, olardy ǵy­lymǵa baýlý isin alǵa ozdyryp otyrdy. Mamandyqtarǵa saı oqý­lyqtar jazý isine de bel sheshe kirisip, ózi úlgi bola bildi. Júzdegen ǵylymı eńbekter men 3 irgeli monografııa, birneshe oqýlyq sonyń dáleli dep bilemiz. Ol basqa máseleler boıynsha merzimdik basylymdarǵa da maqala jazyp, únqosyp otyrýdy ózine paryz sanady. Sondaı izdenisten týǵan «Sýarmaly jerdiń suranysy kóp», «Tútiniń túzý shyqsyn týǵan jerim», «Tárbıeni utymdy úılestirgen utady», «Sýarmaly jer – el yrysy», «Ulttyq tárbıe ne úshin qajet?»,   taǵy basqa maqalalary bas basylym – «Egemen Qazaqstan» gazetinde, «Juldyz» jýrnalynda jaryq kórdi. Bul onyń óz mamandyǵy men shektelip qalmaı, jalpy adamzattyq, órke­nıet máselesine nazar aýdaryp otyratynyn kórsetedi. Búkil sanaly ǵumyryn eldiń órkendeýine, ózi turyp jatqan, óńirdiń ıgilikti isterin iske asy­rýǵa, jastarǵa bilim berip, tárbıe úıretýge jumsap kele jatqan, je­ti beleske shyqqan professor Se­rikbaı Imanbaıulynyń eń­begi eleýsiz emes. Ol osydan 10 jyl buryn omyraýy­na «Qurmet» orde­nin taqty. Eń basty jetistigi, ǵalym­dyǵyna qosa, zaıyby Ra­bıǵa ekeýi uldy uıaǵa, qyzdy qııa­ǵa qondyr­ǵan baqytty áke, ardaq­ty ana, asyl ata, aıaýly áje. Bul turǵydan kelgende ol zııaly jan­dardyń, jalpy jurttyń qaı-qaı­sysyna da úlgi-ónege bola alady. Oraqbaı ZÝBAIROV, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń professory.