«О́nerde óńir degen uǵym joq, tek tereńdik pen talǵam bar» degendi jıi aıtamyz. Biraq shalǵaıda jatqan teatrlardyń barlyǵynyń birdeı ónerimen ózgeni moıyndatyp, kópke tanymal bolyp jatqany sırek. Mundaıda tór qalaǵa kelip, qoıylymyn pash etken Qurmanbek Jandarbekov atyndaǵy Jetisaı drama teatrynyń gastroldik sapary elordalyqtar úshin shyn máninde óner oqıǵasy bolǵany anyq.
Elimizdiń ońtústiginen arnaıy at arytyp jetken teatrdyń tór qalaǵa tartýy – Berdibek Soqpaqbaevtyń «Qaıdasyń, Gaýhar?» dramasy.
«Elý jyldyq tarıhy bar Q.Jandarbekov atyndaǵy teatrdyń shyǵarmashylyq izdenisi jyldarmen birge jandanyp, jaqsaryp keldi. Jas rejısserlerdiń de teatrymyzǵa degen qyzyǵýshylyǵy, akterlermen birlese jumys isteýge baǵyttalǵan qulshynysy qýantady. Tek, árıne, jer shalǵaılaý bolyp, kóptegen óner oqıǵalary men teatr festıvalderinen qalyp qoıyp jatamyz. Osy joly sáti túsip, 1–5 qazan aralyǵynda О́skemen qalasynda ótetin Berdibek Soqpaqbaevtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan HHH respýblıkalyq drama teatrlar festıvaline dál osy qoıylymymyz shaqyrtý aldy. Arqaǵa alyp-ushyp jetken betimiz osy. Alla jazsa, Astanadaǵy gastroldik saparymyz aıaqtalǵan soń birden О́skemendegi festıvalge qatysýǵa attanamyz», dedi teatr dırektory Oral Kamal.
Iá, bıyl ǵasyr toıy IýNESKO kóleminde atalyp ótip jatqan jazýshy Berdibek Soqpaqbaevtyń shyǵarmashylyǵyna jańashyl baǵytta kóz tikken teatrlar túrli ınssenırovka men ımprovızasııaǵa erik berip, sony saraptaýymen súısindirip júr. Al Jetisaı drama teatrynyń ákelgen bul qoıylymy qalamgerdiń áıgili shyǵarmasynyń alǵash ret teatr sahnasyna shyǵýymen de qundy. Sezimge toly syrshyl shyǵarmany sahna qalybyna salyp, spektakl jasaǵan jas rejısser – Shaǵýan Úmbetqalıev, ssenografııa avtory – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baqyt Sraıylov.
Shynymen-aq keıingi kezde ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysyndaǵy prozanyń ınssenırovkaǵa aınalyp, sahnaǵa kóship jatqany kóńil qýantady. Elimizdiń kóptegen teatry Oralhan Bókeı, Saıyn Muratbekov, Dýlat Isabekov, Sherhan Murtaza, Muhtar Maǵaýın syndy qalamgerlerdiń áńgime, povesterin sahnaǵa kóshirip, ulttyq dramatýrgııamyzǵa tamasha olja salyp júr. Sonyń biri – osy «Qaıdasyń, Gaýhar?». Buǵan deıin jazýshynyń «Meniń atym – Qoja», «Balalyq shaqqa saıahat» shyǵarmalary birneshe teatrda sátti sahnalansa, kórermenimen alǵash qaýyshyp otyrǵan «Qaıdasyń, Gaýhardyń» da kórýshisine ózindik aıtary mol. Ony ardager áriptesimiz, jýrnalıst Anar Tóleýhanqyzy óz tebirenisinde bylaı baıandady: «Alǵashqy sátterinen bastap búkil ón boıynan tazalyqtyń lebi esken, balań mahabbattyń alǵashqy búrshik atýy, opera kórmek túgili atyn estimegen «Chıo-Chıo-Sandy» tyńdaý, bári-bári birinshi ret bolatyn kórinister óte nanymdy, shynaıy beınelenedi. Aýyldan shyqqan bozbalanyń dalanyń saf aýasyndaı tap-taza kóńili, soǵystyń qıyn ýaqytynda qalanyń «tálkóshkesinen» kıim satyp alýy (onysy áıelge arnalyp tigilgen) bári de sol baıaǵy oqyǵan povesińdegideı tup-týra baıandalyp jatyr. Oıyń sharquryp, esh qınalmaısyń, «rejısserdiń oıy qandaı, ártisterdiń mızanssenada aıtpaǵy ne?» dep te tolǵanbaısyń. Qarapaıym beınelengen sol baıaǵy oqyǵan povesińniń betterin aqyryndap qaıtadan paraqtap jatasyń».
Bizdiń de buǵan alyp-qosarymyz joq. Artyq-kemi joq dál osy sýretteý men dál sol áser bizdiń de kóz aldymyz ben kóńil túkpirinen qatar ótip jatty. Jazýshynyń tabıǵatynan aınymaǵan dál ózindeı shynaıylyǵy jetisaılyq teatrdyń oıynynan da aıqyn sezilip turdy. Bári de qarapaıym, jyp-jyly, móp-móldir. Biraq bir ǵana jetispegeni – sahna zańdylyqtaryna saı ınssenırovkanyń solǵyndyǵy, ıaǵnı oqıǵanyń áli de biraz shıratýǵa suranyp turǵany der edik. О́ıtkeni prozany oqý bir bólek te, ony qoıylym retinde sahnadan tamashalaý múldem basqa zańdylyqtar men erejeni talap eteri sózsiz. Osy turǵydan kelgende jetisaılyq dramanyń áli de bir qaınaýy ishinde ketkendeı. Sıýjettiń, drama dınamıkasynyń taǵy da damytýǵa suranyp turǵanyn baıqadyq. Kostıýmdegi stılıstıka men talǵam máselesi de izdenisti qajet etedi. Mýzykalyq bezendirý men akterlerdiń ishki sezim kúıin jetkizýdegi sátter aralyǵynda úndestik úılesimin birizdilikke túsirýdiń de qajettiligi baıqaldy. Dese de shyǵarmadaǵy keıipkerler men sahnadaǵy ról somdaýshylardyń arasyndaǵy jas aıyrmashylyǵy áldeqaıda alshaq bolǵanymen, eresek akterler keıiptegen jasóspirimder beınesi shynaıylyǵymen baýrady. Qoıylym emes, sol baıaǵydaı kitapty qaıta oqyp otyrǵandaı kúı keshtik. Bul oıymyzdy spektaklden keıingi suhbatymyzda kitap pen sahnadaǵy beınelerdi salystyra taldaǵan jýrnalıst Anar Tóleýhan da qýattady: «Ártisterdiń ról somdaýy shynaıy. Tek sen oqyǵan kitapta Jánibek 9-synypty bitirip, soǵys ýaqytynda muǵalim tapshylyǵynan «dúrdeı» muǵalim atanǵany bolmasa bozbala-tyn. Jaqannyń sál-pál úlkendigi bolýy tıis-ti. Gaýhar da, Sholpan da ýyzdaı jas edi. Al sahnadaǵy beıneler jas kórinbedi. Onyń sebepteri de bar shyǵar, bálkim teatr ártisteri qatarynda jastar az bolar. Degenmen jastar somdasa, tipten qatyp keter edi. Sonymen qatar dramada poveste joq beıne bar. Ol – Gaýhardyń inisi. Meniń paıymymda sátti-aq qosylǵan beıne. Qaı kezde de inisiniń ápkesin qyzǵana qorýy, jas jigittiń ápkesi úshin kishkentaı balanyń kóńilin aýlap, syılyq berip sóılesýge «ruqsat» alýy da kádimgi ómir ǵoı. Alaıda bul rólge de balany tartsa keremet bolar edi deısiń. Jetisaılyqtar osy qoıylym arqyly ótken ǵasyrdaǵy qazaq qyz-jigitteri arasyndaǵy syılastyq, mahabbat, qurmet tárizdi aıaýly sezimderdi qalaı aıalaı bilgenin óte tamasha kórsete bilipti. Tazalyqqa qurylǵan, tup-tunyq mahabbat búgingi egde jasqa kelgen kórermenniń ótken shaqtaryn saǵyna eske aldyratyndaı, al búginginiń jastaryna mahabbatty aıalaı bilýdiń úlgisin kórsetkendeı eken», dep sózin túıindedi jýrnalıst.
Jarty ǵasyrlyq tarıhy bar Qurmanbek Jandarbekov atyndaǵy Jetisaı drama teatrynyń jyp-jyly qoıylymy kóńilge kóktem ornatqan keshte jandy jadyratqan taǵy bir jaǵymdy jańalyq – Astana qalasy ákimdigine qarasty Jas kórermender mýzykalyq teatrynyń dırektory men Túrkistan oblysy ákimdiginiń Q.Jandarbekov atyndaǵy Jetisaı drama teatry arasyndaǵy áriptestik dostyq, ıaǵnı memorandýmǵa qol qoıý sáti boldy.
– Qazaqtyń klassık jazýshysy Berdibek Soqpaqbaevtyń bul tamasha povesi jelisinde jazylǵan dúnıe elordadaǵy sahnada tuńǵysh ret sahnalanyp otyr. Erekshe oqıǵa deýge bolady. О́ner – qaı jerde de óner, ol óńirde bolsyn, elordada bolsa da óz múmkindikterin barynsha kórsetedi. Al búgingi qol qoıylǵan memorandým – qos teatrdyń shyǵarmashylyq izdenisine tyń serpin beredi dep senemin, – dedi Astana qalalyq Jas kórermender mýzykalyq teatrynyń dırektory, kórkemdik jetekshisi Ashat Maemırov.
Eki teatr arasyndaǵy shyǵarmashylyq baılanys aldaǵy ýaqytta sátti jalǵasyn taýyp, shalǵaıdaǵy teatrdyń shyǵarmashylyǵyna sony serpilis syılap qana qoımaı, sapaly qoıylymdarymen elordalyq kórermenderge jıi tartý jasap turatynyna shyn ılandyq hám rııasyz qýandyq.