Batys Qazaqstan oblysyn «Elimizdiń batys qaqpasy» dep ataıdy. Rasynda, Eýropa qurlyǵyna jatatyn azǵantaı pushpaǵymyz osy óńirde. Reseıdiń bes oblysymen shektesip jatqan, Eýropaǵa eń tóte jol shyǵatyn Aqjaıyq óńirinde kólik-kommýnıkasııa salasynda aıta qalatyn jaqsy jańalyq ta, kópten kúrmeýin tappaı kele jatqan túıin de jeterlik. Oblys ákiminiń orynbasary Tilepbergen Kaıýpov óńirdegi kólik júıesiniń damýy men jolaýshylar tasymalynyń sapasyn arttyrý máselesin árdaıym basty nazarda ustap kelemiz deıdi.
Erterekte Jaıyq ózeni arqyly jolaýshy jáne júk tasymaly tym táýir júrip turǵan. Biraq ózen sýy tartylyp, keme qatynasy toqtaǵaly jarty ǵasyrǵa jýyqtapty. Oral qalasy men oblysty eldiń ózge óńirlerimen baılanystyratyn temirjol da Reseı arqyly (Sol-Ilesk, Tuztóbe) ótedi. Munyń da ózindik qolaısyzdyǵy, saǵattarǵa sozylatyn kedendik tekserý máseleleri bar. Al óńirdegi jalǵyz áýe porty – Mánshúk Mámetov atyndaǵy halyqaralyq áýejaıdyń jyry da az emes. Oblys ákiminiń osy salany qadaǵalaıtyn orynbasary óńirde qalyptasqan kólik júıesi jóninde ret-retimen aıtyp berdi.
«Geografııalyq ornalasýymyzǵa baılanysty, qazir oblysta 4 halyqaralyq marshrýt – Reseıdiń Samara, Orynbor, Tolıattı jáne Saratov qalalaryna baratyn avtobýstarymyz qyzmet kórsetedi. Buǵan qosa, bir oblysaralyq baǵyt – Oral men Atyraý qalalary arasynda avtobýs kún saıyn júredi. 24 aýdanaralyq marshrýtqa 18 tasymaldaýshy qyzmet kórsetedi. Barlyq 12 aýdan ortalyǵy avtobýs qatynasymen qamtylǵan», dedi T.Kaıýpov.
Aıtýynsha, 2023 jyly ótken baıqaý qorytyndysy boıynsha Oraldan Qaztalov pen Jympıty baǵytyna baratyn 3 aýdanaralyq avtobýs marshrýty qaıta ashylǵan. Bıyl Saryómir, Qamysty, Saıqyn marshrýttary qyzmet kórsete bastapty. 2023 jyly áleýmettik mańyzy bar baǵyttarda 233 743 jolaýshy tasymaldanǵan eken.
Joǵaryda atalǵan baǵyttardyń «áleýmettik» dep atalý sebebi bar. О́ıtkeni jolaýshylardyń jaǵdaıy eskerilip, bul marshrýttarǵa ketetin shyǵynnyń bir bóligi memleket esebinen jabylady. Statıstıkaǵa qarasaq, keıingi jyldary oblystyq bıýdjetten bólinetin sýbsıdııa kólemi artyp keledi. Sonymen qatar sýbsıdııalanatyn marshrýt sany da ósken. 2024 jyly 17 baǵyt boıynsha jolaýshy tasıtyn 14 tasymaldaýshy kompanııa jalpy kólemi 400 mln teńge sýbsıdııa alyp otyr.
Bir táýiri, aýdan ortalyqtaryna qatynaıtyn áleýmettik mańyzy bar baǵyttarda stýdent, zeınetker jáne basqa az qamtylǵan turǵyndarǵa jeńildik qarastyrylǵan. Memlekettik sýbsıdııa jáne oblys ákimdiginiń qoldaýy nátıjesinde aýdanaralyq marshrýttarda qyzmet kórsetetin tasymaldaýshylardyń avtoparkteri de jańartylyp jatyr eken. 2020 jyldan beri 15 jańa avtobýs satyp alynǵan.
«Biz eń aldymen avtoparkti jańartýǵa den qoıdyq. 2021-2024 jyl aralyǵynda sý jańa 124 avtobýs satyp alyndy. Buǵan deıin qaladaǵy avtoparktiń tozýy 47% bolsa, qabyldanǵan is-shara nátıjesinde ol kórsetkish 28%-ǵa deıin qysqardy. Qala turǵyndary zaman talabyna saı jańa avtobýstarmen júretin boldy. Bul oń úrdisti jalǵastyra beremiz», dedi Tilepbergen Ersaıuly.
Ádette, temirjol qatynasyn eń arzan ári eń qaýipsiz kólik túri dep jatady. Bul ras ta. Oblys arqyly búginde «Almaty – Saratov» halyqaralyq poıyzy, «Oral – Astana», «Oral – Almaty», «Oral – Mańǵyshlaq» oblysaralyq poıyzdary jáne «Oral – Semıglavyı Mar», «Oral – Shyńǵyrlaý» aýdanaralyq poıyzdary ótedi. Sonyń ishinde oblystyń óz ishinde júretin «Oral – Semıglavyı Mar» jáne «Oral – Shyńǵyrlaý» áleýmettik mańyzy bar marshrýttaryn sýbsıdııalaý baǵdarlamasy iske asyp jatyr. Máselen, 2022 jyly – 199,6 mln teńge, 2023 jyly 218 mln teńge qarajat quıylǵan. 2024 jylǵa 209 mln teńge sýbsıdııa bólingen. 2023 jyly 67 676 jolaýshy tasymaldanypty.
«Jolaýshylar tarapynan Oral vokzaly ǵımaratynyń tozyp ketkeni týraly syn aıtylyp júrgen edi. Kólik mınıstri M.Qarabaevtyń tapsyrmasymen Oral qalasy jáne «Qazaqstan» stansasynyń (Aqsaı qalasy) vokzaldaryna tehnıkalyq tekserý júrgizildi. Sol tekserý qorytyndysy boıynsha qos vokzaldy kúrdeli jóndeýge tıisinshe 1 700 mln teńge jáne 722 mln teńge qarajat qajettigi esepteldi. Qazir jobalyq-smetalyq qujattama ázirlendi», deıdi orynbasar.
1983 jyly salynǵan Oral temirjol vokzaly sońǵy ret 2012 jyly kúrdeli jóndeýden ótken eken. Jalpy aýdany – 5 716,1 sharshy metr, táýligine 900 jolaýshyǵa qyzmet kórsete alatyn beketke jóndeý qajet-aq. Al Aqsaı qalasyndaǵy «Qazaqstan» vokzaly 1937 jyly salynǵan ǵımaratta ornalasqan. Ol da sońǵy ret osydan 10 jyl buryn jóndeý kórgen. Aıtpaqshy, atalǵan vokzal ǵımarattaryn jóndeý «Qazaqstan temir joly» UK» AQ kompanııasynyń quzyrynda.
Sonymen qatar batys qaqpadaǵy zamanaýı áýe baılanys máselesi ótkir tur.
«Qazir Oral qalasynyń halyqaralyq áýejaıy arqyly 9 baǵytta ushaq qatynasy bar. Munyń 6-aýy – Astana, Almaty, Túrkistan, Aqtaý, Atyraý, Shymkent sekildi ishki respýblıkalyq qatynas bolsa, Frankfýrt, Antalıa, Sharm-el-Sheıh qalalaryna baratyn 3 halyqaralyq baǵyt bar», deıdi Tilepbergen Ersaıuly.
Eki jyl buryn áýejaı termınaly ǵımaraty 6,6 mlrd teńge qarajatqa jóndelip, rekonstrýksııadan ótti. Qazir áýejaıdyń jańa termınaly saǵatyna 400 jolaýshyny ótkize alady. О́tken jyly áýejaıda aılaq jabyndaryn jóndeý jáne tańbalaý, angardy jóndeý, áýejaıdy tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý júzege asypty. Buǵan 29 arnaıy tehnıka tartylǵan. Sondaı-aq kabeldik baılanys jelileri tartylyp, birqatar bıznes úrdis qaıta uıymdastyrylǵan. Investor qarajatyna Ambýlıft mamandandyrylǵan tehnıkasy satyp alynyp, halyqtyń az qorǵalatyn tobyna qyzmet kórsetý sapasy artqan.
«Oral» halyqaralyq áýejaıy» JShS mamandandyrylǵan jobalaý uıymyn tarta otyryp, «A» rýldik joly men perronnyń jasandy jabyndaryn rekonstrýksııalaýǵa jobalaý-smetalyq qujattama ázirledi. Onyń jalpy quny – 71 mln teńge. Qazir qujat memlekettik saraptamadan ótip jatyr. Saraptama 2024 jyldyń II toqsanynda aıaqtalady. Memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysyn alǵan jaǵdaıda merdiger uıymdy aıqyndaý boıynsha baıqaý ótkiziledi», deıdi orynbasar.
Batys Qazaqstan oblysy