Batagóı

99 jastaǵy aqsaqal týraly bir úzik syr Asqaq Altaıdyń alqymynda jatqan О́rel aýylynda Dólden Aýǵanbaev esimdi batagóı aqsaqal turady. 1917 jyly týǵan qarııa aýmaly-tókpeli dúnıeniń ashy-tushy kezeńderin ótkerip qana qoımaı, jas urpaqqa batasyn berip otyrǵan bátýaly qart. Katonqaraǵaı aýdanynyń ákimi Qalıhan Baıǵonysov: «О́relde bir saǵat boıy jańyl­­maı bata beretin aqsaqalymyz bar», degende tań­danysymyzdy jasyrmaǵan edik. Altaıdyń qatań da quzar shyńda­rynda shyńdalǵan qarııanyń jady tas­taı ekenin kózimiz kórdi. Bata surap barǵan bizge bir saǵat bolmasa da, jarty saǵatqa jýyq bata berdi. – Bismildá dep, qaraǵym, Aq batamdy bereıin, Batanyń bárin tereıin, Osy kelgen balama, Bata berip kóreıin, – dep bas­taǵan aqsaqaldyń aq batasyn zerdege toqysańyz, ǵajap tirkesterdiń, tálimdik sózderdiń túrli úlgilerine kez bolasyz. Máselen: – Burama temir, som altyn, Otqa salsa kúımesin, Sýǵa salsa batpasyn! Qudaı bergen dáýletiń, Tepkilese qaıtpasyn!, – dese, endi birde: – Mańdaıyńa baq qonyp, Nuryńdy elge shashyp júr! Aǵyn sýdaı tasyp júr! Bulbul qustaı saırap júr, Báısheshektiń gúlindeı, Kóńiliń ósip jaınap júr!, – dep qaıyrady. Jambyl jákemizdiń jasyn ja­sap, janary sýalsa da, jady sýalmaǵan aqsaqal jas kezinde jyrshy, jarapazanshy bolypty. Úı-úıdi aralap, batyrlar jy­ryn jatqa soǵatyn ol 1939 jy­ly ásker qataryna shaqyrylyp, Uly Otan soǵysynyń maıdanynan bir-aq shyǵady. Qan-qasap shaıqastardyń birinde jaralanyp, týǵan jerine 1946 jyly oralǵan eken. Birqa­tar­ orden-medal­darmen mara­pat­­tal­ǵan. Soǵystan keıin mal ­sha­rýa­­shy­ly­ǵyn damytýǵa úles qosady. Aqsaqal búginde kindiginen taraǵan 13 bala, 33 nemere, 36 shóbere, 19 shópshektiń ortasynda otyr. Qatonqaraǵaı aýdanynyń qurmetti azamaty atanǵan qart bir aıdan beri densaýlyǵy syr berip, aýyryp qalǵanyn, bir saǵat boıy beretin batasynan jańylyp qalyp jatqanyn aıtty. «Kúlseń, qarııaǵa kúl», degen osy. Qosaǵy Qamıla Ultaraqova 91 jasqa kelgen eken. Ekeýi bir shańyraq astynda 67 jyl boıy ǵumyr keship kele jatyr. – Mal baqtyq, jan baqtyq, bala taptyq. 7 ul men 5 qyzdy ósir­dik. Ákem, onyń eki inisi qyrqyn­shy jyldary soǵysqa ketti. Shıet­teı uly men 8 qyzy qalǵan edik. Solardan menen basqa eshkim joq. Tórkinim taýsyldy, – dep kóz jasyn bir syǵyp aldy áje. Jalpy, О́relde zamanynda Edilqan, Myl­qybaı, Qutbaı degen kisiler ǵasyr jasap, dúnıeden ozǵan eken. Al Qamıla ana uzaq jasaýdyń syryn sabyrlylyqta, eńbekte dep túsindirdi. – Ekeýmiz sháı desken joqpyz. Birimiz ot jaqsaq, birimiz sharýa qarap, bala baǵyp, septesip ómir súrdik. Qudaıdyń jazǵany shyǵar, osy jasqa jettik, – dedi. Dastarqanda bata ornyna tost aıtatyn búgingi qartamystardy kórgende, Dólden atadaı bolsa ǵoı degen oı keledi... Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy, Katonqaraǵaı aýdany.