Beıbit atom týraly ǵylymı jıyn

Konferensııany ashqan Pre­zıdent ortalyǵynyń dırektory Baqytjan Temirbolat referendýmǵa qatysqan azamattardyń 71,12%-y AES qurylysyn qoldap daýys bergenin atap ótti. Osylaısha, kóp jyl boıy qyzý talqyǵa túsken másele sheshimin tapty.

– Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý jáne onyń ıadrolyq arsenalyn joıý arqyly Qazaqstan ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan álemdegi birinshi memleket boldy jáne álemdik antııadrolyq qozǵalys kóshbasshylarynyń biri mártebesin laıyqty túrde alǵanyn álem biledi. Iаdrolyq synaq 1949 jyldyń 29 tamyzynan bastap 40 jyl boıy júrgizilgenin eske salǵym keledi. Osy ýaqyt ishinde elimizde atmo­sfe­ra­lyq, jerústi jáne jerasty synaqtaryn qosa al­ǵan­da 456 jarylys boldy. Eger 40 jyl 480 aıdy qu­raı­tynyn eskeretin bol­saq, onda synaqtar aıyna bir ret ótip turǵan. Bul aýyr ekologııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq sal­darǵa ákeldi. 1,5 mıllıon­nan asa adam radıasııanyń joıqyn áserine ushyrady. 300 myń ga sharýashylyq jer jaramsyz bolyp qaldy, muny Italııanyń jer kólemimen salystyrýǵa bolady. Radıo­ak­tıvti juqtyrý aıma­ǵynda О́skemen, Semeı, Rıdder qala­laryn qosa alǵanda, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Pavlodar oblystarynyń birneshe júzdegen eldi mekeni boldy. 1991 jyly 29 tamyzda Semeı polıgony jabyldy. Osydan soń biz beıbit atomdy ǵana qoldaımyz, – dedi B.Temirbolat.

Al Parlamentarızm ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Berik Bekjanov atom energetıkasy sala­syndaǵy qaýipsizdiktiń eń joǵa­ry deń­geıin qamtamasyz etý, onyń ishin­de ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jáne Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttik belgi­legen qaýipsizdik standarttaryn engizý máselelerin sóz etti.

Onyń aıtýynsha, jańa býyn reak­torlarynyń konstrýksııalary tipti tó­tenshe jaǵ­daılarda da qa­ýipsiz ju­mys isteýdi qam­ta­masyz ete­tin­­deı jasal­ǵan.

– Tómen baıytylǵan ýran ban­kin qurý elimiz úshin joǵa­ry ımıdjdik qun­dy­lyqqa ıe. Halyqaralyq qaýymdastyq elimizdi MAGATE-niń adal múshesi jáne ıadrolyq materıaldar­dy saq­taıtyn qaýip­siz oryn retinde baǵalady. MAGATE bas­shylyǵy biz­diń kásip­oryn­dy tómen baıytylǵan ýran bankiniń operatory retinde joǵary baǵalaǵanyn atap ótken jón. Biz qol qoıylǵan halyqaralyq qujattar aıasynda barlyq mindettemeni oryndaýdy jalǵastyramyz, – dedi Úlbi metallýrgııalyq zaýytynyń basqarma tóra­ǵasy Sergeı Bejeskıı.

Iаdrolyq qarýdy joıý jónindegi halyq­aralyq kom­pa­nııanyń atqarý­shy dırektory Melıssa Park bolsa, ıadrolyq qarý azaıyp qana qoımaı, toly­ǵymen joıylatyn álemge sene­tinin alǵa tartty.

– Biz eshbir el, eshbir halyq ıadrolyq qarý­dyń qasi­retin bastan keshir­meı­tin álemge senemiz. Qazaq­stan bıliktiń ornyna beı­bit­shilikti, joıylýdyń orny­na qaýipsizdik pen adam­gershilikti tańdaýǵa bo­la­tynyn kórsetti. Biraq Qazaq­stan muny jalǵyz ózi jasaı almaıdy. Halyq­aralyq qaýym­­dastyqtar qol jetken je­tis­tikti damytýǵa, ony saqtap qalýǵa birigýi kerek. Biz qarýsyzdanýdy ilgeriletý, ıadrolyq táýekelderdi azaıtý jáne ózara joıylý qaýpi­ne emes, ózara qurmet pen yn­tymaqtastyqqa negiz­­del­­gen qaýipsizdikti il­ge­ri­letý jónindegi kúsh-ji­geri­miz­de bir-birimizge qoldaý kórsetýimiz kerek, – dedi M.Park.

Ulttyq ıadrolyq ortaly­ǵynyń bas dırektory Erlan Batyrbekov te elimizde atom elektr stansasyn salýǵa qa­tys­ty ótkizilgen referendým jóninde sóz qozǵady.

– Atom energetıkasy eleýli ınnovasııalyq áleýet­ke ıe jáne adamzattyń kem degende úsh jahandyq máse­lesin sheshýge yqpal etedi. Bul – energetıkalyq qaýipsizdik, eko­nomıkalyq ósý jáne eko­lo­­gııalyq jaǵdaıdy jaq­sar­tý, – dedi ol.

Halyqaralyq kon­fe­ren­sııanyń sońynda qaty­sý­shy­lar beıbit atom bolashaqta memleketterdiń áleýmet­tik-ekonomıkalyq ósýiniń negizgi faktorlarynyń birine aınalatynyna senim bildirdi.