Almaty qalasyndaǵy tuńǵysh Memlekettik qýyrshaq teatry – ózindik dara jolyn qalyptastyrǵan óner ordasy. Búginde 90 jylǵa jýyq tarıhy bar teatr elimizde jáne shetelderde ótken respýblıkalyq, halyqaralyq teatr festıvaldarynda kóptegen júldeli orynǵa ıe bolyp, top jaryp júr. О́ner oshaǵynyń repertýarynyń aýqymy keńeıip, jas baldyrǵandarmen qatar, eresekter aýdıtorııasyna da álemdik klassıkalyq shyǵarmalardy qýyrshaq beınesinde sahnalaıdy. Kórermenge jol tartqan ár qoıylym ystyq yqylasqa bólenip, kásibı teatr mamandary tarapynan joǵary baǵaǵa ıe bolyp kele jatqany – qýantarlyq jaıt.
Bıyl da teatr ujymy úshin jemisti ári jeńiske toly boldy. Jemisti deıtinimiz – jyl basynan kishkentaı baldyrǵandarǵa arnalǵan kóńildi ári qyzyqty Sharl Perronyń «Etik kıgen mysyq» (rejısseri Bolat Momynjanov), jasóspirimder aýdıtorııasyna oraılastyrylǵan qazaq sport tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan ult maqtanyshy, Olımpıada chempıony Bekzat Sattarhanovqa arnalǵan «Chempıon» (rejısseri Orazáli Aqjarqyn-Sársenbek) jáne eresekterge arnalǵan orys klassıgi N.Gogoldiń psıhologııalyq oqıǵaǵa toly, fılosofııasy tereń «Shekpen» (rejısseri Nıkolaz Sabashvılı) qoılymdary teatr repertýaryn tolyqtyrdy.
О́ner ordasy atalǵan jyldyń ekinshi jartysynda tuńǵysh ret Kanadanyń Ottava qalasynda ótken I halyqaralyq «Ottava» qýyrshaq teatrlary festıvalinde aǵylshyn dramatýrgi Ý.Shekspırdiń «Romeo men Djýletta» (rejısseri Dına Jumabaeva) shyǵarmasyn sahnalap, «Gran-prı» júldesine ıe boldy. Birneshe dúrkin álemdik teatr festıvaldarynyń jeńimpazy atanǵan áıgili mahabbat oqıǵasyn baıandaǵan qoıylym álemdik arenada qazaq eliniń ulttyq qýyrshaq óneriniń ataǵyn aspandatty.
Almatylyq Qýyrshaq teatry otandyq qýyrshaq teatry ónerin keńinen nasıhattaý ári halyqaralyq mádenı yntymaqtastyqty nyǵaıtý maqsatynda jyl saıyn álemniń bedeldi teatr festıvaldaryna qatysýdy dástúrge aınaldyrǵan. Sonyń kezekti kórinisi osy jyldyń qyrkúıek aıynyń 18 – 22 kúnderi aralyǵynda Belarýs Respýblıkasy Grodno qalasynda ótken IV halyqaralyq «Lıalki nad Nıomanom» qýyrshaq teatrlary festıvaline zamanaýı baǵyttaǵy, tárbıelik máni zor, baldyrǵandarǵa arnalǵan «Qazdar men aqqýlar» (rejısseri Anton Zaısev) ertegisimen qatysyp, «Arnaıy dıplom» ıelendi. Qazaqstan, О́zbekstan, Reseı jáne О́zbekstannyń úzdik qýyrshaq teatrlary bas qosqan óner merekesinde festıval qatysýshylary men qonaqtarynyń kórermenniń tolassyz qurmetine bólenýi – zor jetistik.
Sondaı-aq Almaty Memlekettik qýyrshaq teatry 23 – 27 qyrkúıek aralyǵynda Batýmı qalasynda ótkizilgen II halyqaralyq «Batumi International Puppet Theatre Festival – 2024» qýyrshaq teatrlar festıvaline Ýılıam Shekspırdiń áıgili pesasy sarynymen sahnalanǵan «Makbet. Illıýzııa» (rejısseri Dına Jumabaeva) qoıylymymen qatysyp, óner dodasynda «Úzdik rejısser» atalymyn ıelendi.
II halyqaralyq «Batumi International Puppet Theatre Festival – 2024» qýyrshaq teatrlar festıvalinde Qazaqstannan tys Italııa, Ispanııa, Brazılııa, Fransııa, Polsha, Grýzııa memleketteriniń tanymal teatr ujymdary baq synap, kórermen nazaryna qoıylymdaryn usyndy. Teatr festıvaliniń basty maqsaty – qýyrshaq teatry óneriniń álemdik keńistikte damý jolyn saqtaı otyryp, ár eldiń repertýar saıasatymen keńinen tanysý, óner oshaqtarynyń shyǵarmashylyq tynysyn baǵamdaý. Qazirgi tańda «Batýmı» halyqaralyq qýyrshaq teatrlary festıvali – atalǵan qalanyń qoltańbasyna aınalǵan mádenı shara. Festıval konkýrstyq baǵytta bolǵandyqtan, qoıylymdarǵa sheteldik úzdik sarapshylar baǵa berdi. Sonymen qatar Fransııa, Italııa, Ispanııa jáne Túrkııanyń jetekshi teatr mamandarynyń qatysýymen «Ártistik sheberlik» jáne «Qýyrshaq júrgizý» baǵyttary boıynsha qyzyqty ári tanymdyq sheberlik dáristeri ótkizildi.
Júzdegen ótinim arasynan atalǵan festıvalǵa saraptalyp qatysqan «Makbet. Illıýzııa» qoıylymy osyǵan deıin birqatar bedeldi dodalarda jeńisterge jetken-tuǵyn. Atap aıtqanda, osy qoıylym V halyqaralyq «Balausa» eksperımentaldy spektaklder festıvalinde – «Gran-prı» jáne «Úzdik ssenografııa» (Qazaqstan, Aqtóbe), al XIV halyqaralyq túrkitildes elderdiń «Myń tynys – bir daýys» teatr festıvalinde – «Arnaıy dıplom» (Túrkııa, Konıa) jáne IV halyqaralyq «TeART-Kókshe» teatr festıvalinde – «Iаkov Kýklınskıı atyndaǵy arnaıy syıaqy» (Qazaqstan, Kókshetaý) ıegeri atandy.
Júldeli atanǵan Almaty Memlekettik qýyrshaq teatry 2024 jyldyń 28 qyrkúıek – 2 qazan kúnderi aralyǵynda Grýzııanyń Batýmı, Kýtaısı, Ahalsıhe, Borjomı, Tbılısı qalalarynda gastroldik is-sapar ótkizip, qazaq qýyrshaq ónerin dáriptep qaıtty.
Qýantarlyq jaıttyń biri – Qýyrshaq teatry qazan aıynyń 10-y kúni óziniń mereıli 89-maýsymynyń shymyldyǵyn túrdi. О́ner ordasy qala turǵyndary men qonaqtaryna qýyrshaqtardyń barlyq túri óner kórsetetin «Juldyzdy qýyrshaq» konsert-spektakliniń premerasyn usynyp, saltanatty kesh ótkizdi.
Teatr ujymy ónerge súıispenshiligi zor, talǵamy joǵary kórermenderge qashanda rýhanı azyq syılaýǵa daıyn.
Gúlim KО́PBAIQYZY,
Almaty memlekettik qýyrshaq teatry baspasóz qyzmetiniń jetekshisi