Qoǵam nazaryn aýdarǵan Talǵardaǵy qylmystyq oqıǵaǵa baılanysty Almaty oblystyq óńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda Ishki ister mınıstrligi tarapynan júrgizilgen tergeý men qabyldanyp jatqan sharalar jóninde brıfıng ótti.
Brıfıngke Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Baýyrjan Álenov, Ishki ister mınıstrligi Tergeý departamenti basshysynyń orynbasary Samat Aısov, Almaty oblysynyń prokýrory Berik Adamov qatysyp, qylmystyq istiń mán-jaıy men tergeý barysy týraly jan-jaqty aqparat berdi. Brıfıngti ashqan Baýyrjan Álenov qylmystyq iste ár qatysýshynyń róli ádil tarazylanatynyn aıtyp, qoǵamda úlken rezonans týdyryp otyrǵan jaǵdaı Ishki ister mınıstri men Bas prokýrordyń erekshe baqylaýynda ekenin atady.
«Biz jýrnalısterdiń oqıǵaǵa qatysty aqparatty qoǵamǵa jedel jetkizýge tyrysqan áreketin qoldaımyz. Degenmen mundaı jaǵdaıda ár adamnyń quqyqtary men bostandyqtary, sonyń ishinde kinásizdik prezýmpsııasy qaǵıdatyn saqtaý úshin jalpy jaýapkershilikti este ustaý mańyzdy. Qazir BAQ-ta kóptegen burys oı-pikirler taralyp jatyr. Keıbir blogerler men resmı aqparat quraldary sýbektıvti qorytyndylar jasap jatqany baıqalady. Árbir taratylǵan jalǵan aqparat ony joqqa shyǵarýdy qajet etedi. Bul jedel-tergeý jumysyna kedergi keltirip otyr. О́kinishke qaraı, osy ýaqytqa deıin Qylmystyq kodekstiń talaptaryna baılanysty birqatar shekteý boldy. Tergeý málimetterin kópshilikke jarııa ete almadyq. Degenmen aqparat keńistiginde jalǵan aqparattardyń tez taralýyna baılanysty prokýratýramen kelisimge kelip, keıbir málimetterdi ashyq túrde talqylaýǵa bel baıladyq. Biz bul sheshimdi sanaly túrde qabyldap otyrmyz. О́ıtkeni oqıǵa alypqashpa áńgimelerge negizdelip burys baǵytta órbip jatyr. Brıfıngtiń maqsaty – turaqtylyq pen ádildikti saqtaý úshin oqıǵanyń barlyq mán-jaıyn ashyp kórsetý. Tergeý áreketteri tek zańǵa sáıkes júrgiziledi. Jaǵdaıdyń obektıvti kórinisin qalyptastyrýǵa oqıǵa ornynan tárkilengen beınejazbany usynyp otyrmyz. Onda árbir qatysýshynyń áreketi kórsetiledi», dedi B.Álenov.
Oqıǵa bolǵan «Qamajaı» dúkenindegi 3 beınebaqylaý kamerasyna túsken materıalǵa sholý jasaǵan Ishki ister mınıstrligi Tergeý departamenti basshysynyń orynbasary Samat Aısov, buǵan deıin jazba materıalynyń qasaqana joıylǵany týraly taraǵan aqparatty joqqa shyǵardy. Al buǵan deıin vıdeonyń bir bóligi maqsatty túrde qıylyp jelige salynǵanyna qatysty qoıylǵan jýrnalıster saýalyna buǵan qatysty qylmystyq is qozǵalyp, onyń jelige qalaı taraǵany anyqtalyp jatqanyn jetkizdi.
«Kúdikti eki bótelke syra satyp alǵan, aqshasyn aýdarym arqyly tólegen. Muny banktiń bazasy arqyly da anyqtadyq. Ári qaraı ol baryp úshinshi bótelke syra, temeki alǵan, aqshasyn tólegen. Qaltasyna nazar aýdarsańyz, qolma-qol tóledi. Demek, bul janjal bir banka syraǵa bola týyndaǵany obektıvti túrde vıdeomen rastalmaıdy. Bul kúdiktilerdi aqtaý emes, olar ustaldy, asa aýyr qylmys jasady degen aıyp taǵyldy. Sottyń sanksııasy arqyly qamaýǵa alyndy. Vıdeoǵa montaj jasalmaǵan. Buǵan qosa birden tıisti saraptama taǵaıyndadyq. Beınejazba barysynda vıdeoda boı kórsetken barsha satyp alýshylardyń da jeke bastaryn anyqtap, kýáger retinde suraqqa alyndy», dedi IIM ókili.
Mamannyń aıtýynsha, 3 beınebaqylaý qurylǵysynyń ekeýi dúken ishine, bireýi syrtqy kireberistiń mańdaıshasyna qoıylǵan. Isti tergeý barysynda mundaǵy ár detal saralanady. Beınejazbada ári qaraı syra satyp alǵan azamattyń dúken ishine qaıta kirip telefonyn satýshyǵa (marqumnyń ákesine) qýattaýǵa bergenin, araǵa biraz ýaqyt salyp qaıta alyp ketkenin kórýge bolady. Osy sátte marqum bolǵan Sherzat Bolat ta obektıvke ilingen. Keıinnen syrttaǵy kameradan syra satyp alýshynyń murny qanaǵany, dúkenshi onyń qolyna sý quıyp, betin jýyp-shaıýǵa kómektesip jatqany kórinedi. Biraz ýaqyttan keıin kólikke mingen bir top azamattyń dúkenge kelgeni, Sherzattyń ákesimen sózge kelgeni, oqıǵanyń sońy janjalǵa ulasqany baıqalady.
Almaty oblysynyń prokýrory Berik Adamov Sherzat Bolattyń ólimine qatysty tergeý zań aıasynda ashyq júrgiziletinin, kinási dáleldengen birde-bir qylmysker jazasyz qalmaıtynyn aıtty.
«Bul qaıǵyly oqıǵa ata-ana retinde eshbirimizdi beıjaı qaldyrmady. Tergeý qarqyndy túrde júrip jatyr. Bizdiń tarapymyzdan tergeý is-sharalarynyń zańdylyǵy men tolyqtyǵy obektıvti qamtamasyz etiledi. Tergeý barysynda eshqandaı zańbuzýshylyq anyqtalǵan joq. Sot úderisiniń ashyqtyǵy jónindegi másele boıynsha prokýratýra sotqa ótinishhat engizýdi qarastyrady. Sondaı-aq biz marqumnyń otbasy turǵan úıdegi órttiń sebebin belsendi túrde zerttep jatyrmyz. О́rt bolǵan jerden mańyzdy dálelder jınalyp, 600-den asa adam suraldy. Oqıǵanyń qalaı bolǵanyn naqty anyqtaýǵa birneshe saraptama taǵaıyndaldy. Mamandar órt úıdiń syrtynan bastalǵanyn, oqys jaǵdaı bolmaǵanyn aıtty. Oqıǵa ornynan tabylǵan kanıstr men rezeńke qolǵaptarǵa zertteýler júrgizilip jatyr. Shyǵyn kólemi de anyqtalý ústinde. Bul isti ashyq ári obektıvti túrde júrgizýdi jalǵastyramyz. Jańa derekter paıda bolsa, aqparat beremiz. Ádildik ornatý jáne kinálilerdi tabý úshin jumys júrip jatyr. Jábirlenýshiniń týystary men jaqyndary táýlik boıy kúzetke alynǵan. Men marqumnyń týystarynyń jaǵdaıyn túsinip, sabyrlyqqa shaqyramyn. Asyǵys qorytyndy jasamaýǵa, sarapshylardyń nátıjelerin kútýdi jáne tergeý tobyna barlyq qajetti is-sharalardy tolyqtaı júrgizýge múmkindik berýdi suraımyn. Áleýmettik jelide keıbireýler mıtıngke, basqa da zańsyz áreketterge shaqyra otyryp jaǵdaıdy ýshyqtyryp barady. Tek shynaıy aqparatqa senińizder», dedi prokýror B.Adamov.
IIM Tergeý departamenti bastyǵynyń orynbasary Samat Aısov ustalǵandardyń arasynda buryn isti bolyp, sottalǵandardyń bar ekenin rastady. Kúdiktilerdiń keıbiri buǵan deıin buzaqylyq boıynsha jaýapqa tartylǵan kórinedi.
Brıfıngke qatysqan tilshiler tarapynan jelide jeldeı esken aqparat negizinde «Hýtor» uıymdasqan qylmystyq toby degen top bar ma?» degen saýal joldandy. Bul suraqqa: «Bizdiń esepte «Hýtor» uıymdasqan qylmystyq toby degen joq. Jalpy, elimizde qoldanystaǵy zań men tártip bar. Menińshe, Qazaqstanda turatyn barlyq azamat osy tártipti, zańdy ustanady. Elimizde uıymdasqan qylmystyq toptardy, UQT-men aınalysatyn tulǵalardy tirkeý degen joq», dep jaýap berdi mınıstrdiń orynbasary B.Álenov.
Sondaı-aq Talǵar aýdandyq polısııa basqarmasynyń qyzmetkerlerine qatysty qandaı usynys engiziletini jónindegi saýalǵa jaýap bergen ol: «Qazirgi ýaqytta basty maqsat – qylmysty ashý. Eń basty mindetimiz – tártip pen zańdy qalpyna keltirý, úıdi órtegenderdi anyqtaý. Meniń negizgi mindetim – osy jumystardy quqyq aıasynda uıymdastyrý, mundaı jaıttyń nelikten oryn alǵanyn anyqtaý», dep málimdedi.
Onyń aıtýynsha, Talǵardaǵy qaıǵyly oqıǵaǵa baılanysty buzaqylyq, adam óltirý, qoqan-loqy jasaý, qylmysty habarlamaý týraly derekter boıynsha qylmystyq is qozǵalǵan.
Aıta keter bolsaq, Talǵar qalasynyń ákimi Baqyt Kúrishbekov pen onyń orynbasary Matan Saǵyndyq óz mindetterin tıisti deńgeıde atqarmaǵany úshin laýazymdarynan bosatylǵany týraly resmı aqparat jarııalandy. Sondaı-aq Talǵar aýdany ákimi apparatynyń basshysy Aslan Qasymbaev ta laýazymynan shettetilip, Talǵar aýdanynyń ákimi Tańat Aıdarbekov pen ákim orynbasary Aıbek Bıdaevke sógis jarııalanǵan.
ALMATY