Almatyǵa jurt nege asyǵady?

Qazir Almatyǵa 50 ba­ǵytta tikeleı áýe reısi qatynaıdy, 82 mem­lekettiń azamattaryna vızasyz rejim jasalǵan. Álbette, mundaı naqty sharalar týrıster leginiń ósýine eleýli yqpalyn tıgizip otyr.

Sonymen Almatyǵa ke­le­tin týrısterdiń ortasha sta­tıs­tıkalyq beınesi qandaı degen saýalǵa keletin bolsaq, bul saraptamaǵa «Almaty Tourism Bureau» Strate­gııalyq jos­par­laý jáne reformalar agent­tigine qarasty Ult­tyq statıstıka bıýrosynyń Al­maty qalalyq departamenti muryndyq bolyp, «Mastercard» qoldaý tanytqan. «Tourism Insights» analıtıkalyq platformasynyń málimetterin taldaı kele, she­teldik týrısterdiń basym bóligi Almatyǵa dostarymen keletinin, jalǵyz saıahattaıtyndar 26-35 jas aralyǵyndaǵy er adamdar ekendigin anyqtaǵan. Sheteldik qonaqtar mádenı dýmandar men ekotýrızmdi qalaıdy desek, 42%-y qonaqúılerge toq­taıdy. Ortasha alǵanda, she­teldik meımandar Almatyda 5 kún­deı aıaldap, kúnine shamamen 334 dollar jumsaıdy.

Al ishki týrımzge keletin bol­saq, bul negizinen 18-25 jas aralyǵyndaǵy er adamdar, olar kóbinese týystarynyń úıine barady nemese hostelderde toq­taǵandy qalaıdy. Otandyq týrıster shamamen kúnine 38 dollardaı aqsha jumsap, 2 kún­deı qydyrady. Al sheteldik týrıs­terdiń óz elimizdiń saıahatshylary­na qaraǵanda shy­ǵyndary 8,7 esege kóp. Demek osynsha qarajat qaldyrady degen sóz.

Jalpy, pandemııadan keıin­gi Almatynyń týrıstik salasynda turaqty ilgerileý bar. 2024 jyldyń tek alǵashqy jarty­jyldyǵynda Almatyǵa kelgen týrıster sany 10,1%-ǵa artyp, 1 070 358 adamǵa jetti. Sheteldik týrıs­ter segmentinde aıtarlyqtaı ósim baıqalyp, olardyń sany ótken jylmen salystyrǵanda 15,6%-ǵa artyp, 302 358 adamǵa jetip otyr. Bul elimizdegi jalpy týrıst aǵynynyń 53,3%-yn quraıdy.

Qysqasy, 2024 jyldyń al­ǵashqy segiz aıynda Almatynyń týrızmnen túsetin salyǵy 62,5 mlrd teńgege jetip, ótken jyl­men sa­lystyrǵanda 39,5%-ǵa ós­ken. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 72,3%-ǵa artyp, or­nalastyrý oryndary kór­set­ken qyzmetterdiń kólemi 32,5%-ǵa ulǵaıdy. Álbette, derekter Almatyǵa týrısterdiń qyzyǵýshylyǵy artyp kele jat­qanyn dáıekteıdi.

Taqyrypqa oraılas, qazirde Almatyda týrısterdiń ar­qasynda qanaǵattaný ındeksi týrısterdiń arqasynda 9,8%-ǵa ós­kenin de aıta ketýge bolady. Bul kórsetkish jyl aıaǵyna deıin qubylýy ǵajap emes, alaıda keri kete qoımas. Sonymen Almatyda týrısterdiń qanaǵattaný ındeksi (GTPI) 9,8%-ǵa artyp, 76,61-ge jetken.

Týrıstik erekshelikterdi taldaý olardyń kópshiligi Almatyǵa taýlar men tabıǵatty tamashalaýǵa keletindigin kórsetedi (43%). О́ner ekinshi orynda (21%), belsendi ómir salty – 17%, azyq-túlik pen saýda sáıkesinshe 3%, 5%-dy quraıdy. Almaty týrısteri Eýropa men Azııany dastarqanda toǵystyra alatyn ulttyq taǵamdardy da, gas­tronomııalyq tańsyq astardyń dámin de tata alady.

Máselen, bıylǵy qańtar-sáýir aılarynda ǵana Almaty baǵytyna bıletterdi brondaý 69 myńǵa deıin ósken, bul ótken jylmen sa­lystyrǵanda 53,1%-ǵa artyq. Brondaý statıstıkasy jóninen Túrkııadan kelgender 24,3 myń (+32,5%), odan keıingi oryndarda – Ońtústik Koreıa men Birikken Arab Ámirlikteri.

Jyl basynda Almaty baǵy­tynda bılet izdeýde Úndistan, Qytaı men Túrkııa azamattary kósh bastap tur. Mastercard máli­metterine súıensek, bıletterdi belsendi túrde izdeıtin árbir mıllıon turǵynǵa 526 adamnan keledi, bul burnaǵy jyldan 172 adamǵa kóp, al bıletterdi izdeý saıahatqa deıin 84 kún buryn bastalady.

Degenmen Almaty týrızmi týraly áńgime qozǵalǵanda, aınalyp ótpeıtin bir másele bar. Sóz joq, megapolıske joly túsken sheteldik qonaqtar Me­deý muz aıdyny, Shymbulaq shatqaldaryn kórmeı ketpeıdi. Taý týrızmine áýes, ekstremaldy sport túrleri men taý-tas kezgendi súıetin jıhankezder Almatyǵa at basyn arnaıy bu­rady. Alaıda taýda tumandy, jaýyndy kezderde keıde adasyp ketetin týrısterdi aıtpaǵanda, qaýipti jaǵdaılarǵa dýshar bolyp jatatyndary da tabylady. Sondyqtan qazirgi kúnderi alpınıster qutqarýshylardy ekstremaldy jaǵdaıda jumys isteýge ma­shyqtandyryp jatqanyna erekshe toqtala ketken jón.

Mysaly, 2024 jylǵy 5 qyr­kúıek pen 1 qazan aralyǵynda «Tuıyq sý» alpınıstik lage­rinde respýblıkalyq jedel-qut­­­qarý jasaǵynyń qutqarý­shylaryna «Bastapqy daıyn­dyq» baǵdarlamasy jóninde oqy­tý ju­mystary ótti. Qutqarý­shy­lardy úıretý, baýlý jumys­tary Almaty qalasynyń alpı­nızm federasııasynyń táji­rıbeli nusqaýshylarynyń jetek­shiligimen júrgizilip jatyr. Bul jobaǵa Almaty qalasynyń týrızm basqarmasy muryndyq bolyp otyr.

Oqý baǵdarlamasy qutqarý operasııalarynyń negizgi qaǵı­dattary men ádisterin meń­gerýge, sondaı-aq tótenshe jaǵdaılarda uıymdastyrý, basqarý daǵdy­laryn damytýǵa baǵyttalǵan teo­rııalyq, praktıkalyq sabaq­tar­dan turady.

Teorııalyq daıyndyq barysynda qutqarýshylar qutqarý operasııalaryn josparlaýdyń negizgi aspektilerin, qaýipti jaǵdaılardy baǵalaýdy, arnaıy alpınıstik qural-jabdyqtardy qoldanýdy, taýly jaǵdaıda alǵashqy medı­sınalyq kómek kórsetý tehnıkasyn úırenbek. Qutqarý toptary arasyndaǵy ózara baılanys pen is-qımyldardy úılesimdi josparlaý máselelerine aıryqsha nazar aýdarylatyny aıtylǵan.

Al tájirıbe júzindegi da­ıyndyqtar naqty taýly relef jaǵdaıynda 1-2 kúrdelilik deńgeıindegi Ile Alataýynyń klas­sıfıkasııalanǵan alpınıstik marshrýttarynda 3-razrıad nor­matıvin oryndaý arqyly iske asady. Bul qutqarýshylarǵa adam aıaǵy baspaǵan qıyn ári ekstre­maldy jaǵdaılarda jumys is­teýge qajetti daǵdylardy alýǵa múmkindik beredi. Jattyǵýlar betkeılerge kóterilý, túsý, zardap shekkenderdi evakýasııalaý, arqan, basqa da arnaıy alpınıstik qural-jabdyqtardy qoldaný ar­qyly qutqarý operasııalaryn júrgizýge baǵyttalǵan.

«Bastapqy daıyndyq» baǵ­darlamasymen qutqarý­shy­lar­­dy daıyndaý Almaty taýly aımaqtarynda týrısterdiń qaýip­sizdigin arttyrýǵa múmkindik beredi. Oqytý nátıjesinde qut­qarýshylar tótenshe jaǵ­daılarda jedel áreket etip, megapolıs qonaqtary men tur­ǵyndarynyń qaýipsizdigin qam­tamasyz ete alady.

ALMATY