Memlekettiń ekonomıkalyq damýynda Atyraý óńiri balyq sharýashylyǵynyń mańyzy zor. Elimizde aýlanatyn balyqtyń otyz paıyzǵa jýyǵy osy oblysqa tıesili. Rızyǵyn teńizden aıyrǵan aǵa býyn ókilderi eseli eńbegimen osy ólkeniń ǵana emes, elimizdiń órkendeýine súbeli úles qosty. Osy bir baǵaly kásipte úlken jetistikke jete júrip, onyń qyr-syryn keıingige úırete bilgen, urpaq sabaqtastyǵyn jalǵaǵan qadirli mamannyń biri Taǵaı Jumashuly edi.
Eń alǵash elimizde balyq sharýashylyǵyn damytý Atyraý oblysynda iske asqany belgili. Sonyń ishinde qyzyl balyq – Atyraýdyń basty brendi. О́tken ǵasyrda Kaspıı teńiziniń bekire tuqymdas balyǵy men ýyldyryǵynyń álemdik naryqtaǵy úlesi 90 paıyz boldy. Balyq kásibimen aınalysatyn sharýashylyq teńiz ben Jaıyq ózeninen qyzyl balyqty asa kóp mólsherde aýlaı otyryp, elimizdiń balyq sharýashylyǵyn damytýda eleýli jetistikterge jetti. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen keıingi jyldary bul salada irgeli jumystar atqarylyp jatyr. Balyq sharýashylyǵyn damytýdyń 2021-2030 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy qabyldandy.
Osy oraıda Atyraý óńirinde eńbekqorlyǵymen daralanyp, óz zamandastaryna úlgi-ónege bolǵan Taǵaı Jumashuly týraly sóz qozǵamaqpyn. Eńbek adamdary – qashanda qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi. Halyq eńbekke beıim bolsa el yrysqa kenelip, ózgelermen terezesi teńelip, baı-qýatty, básekege qabiletti memleket bolyp qalyptasady. Sondyqtan qarapaıym eńbek adamynyń, óz isiniń sheberi atanǵan azamattardyń bedelin kóterý jumystyń ónimdiligine sep bolary sózsiz.
Halqymyzda «Eńbegimen er syıly, ónbegimen jer syıly» degen sóz bar. Erte kóktemnen tańmen talasa turyp, kesh qaraıǵanǵa deıin balyq sharýashylyǵynda damylsyz eńbek etip, nápaqamdy adalynan tabamyn degen eńbekkerler kóp. Jaqynda sondaı jannyń biri – óz isiniń has sheberi, maıtalman maman Taǵaı Jumashulynyń esimi Atyraý qalasynyń Qyzylbalyq aýylyndaǵy kóshelerdiń birine berildi. Osy saltanatty is-sharaǵa jergilikti ákimdik ókilderi, aýyl turǵyndary, týǵan-týystar jınaldy. Salanyń ardagerleri Taǵaı Jumashulynyń óńir sharýashylyǵyn órkendetýge qosqan úlesi, eńbektegi qajyrly is-qımyly, kópke úlgi bolǵan bolmysy týraly taǵylymdy estelik aıtty. Jergilikti turǵyndar eńbekkerdiń halqyna jasaǵan qyzmetin úlken qurmetpen eske aldy. Eńbek ardageriniń urpaǵy Amanjol Uzaqbaıuly aýyl turǵyndaryna as berip, quran baǵyshtady.
Taǵaı Jumashuly 1911 jyly burynǵy Gýrev oblysy Novobogat aýdanynyń (qazirgi Atyraý oblysynyń Isataı aýdany) Manash aýylynda dúnıege kelgen. Ákesi Jumash qarapaıym balyqshy bolǵan. 1920 jyly ákesi ómirden ótkennen keıin Taǵaı 1925 jylǵa deıin anasynyń tárbıesin kórip, jastaıynan eńbekqor, elgezek bolyp ósedi. 1925 jyldan 1930 jylǵa deıin ómirdiń qıyn taýqymetin arqalaǵan 14 jastaǵy jas bala balyqshy aǵaıyndaryna ilese júrip qaıyqqa minip, kásip jasap, otbasyn asyraǵan. Tııanaqtylyǵymen kózge túsken ol 1930 jyldan bastap «Qyzylbalyq» ujymsharyna qabyldanyp, eńbek jolyn balyqshy kásibinen bastaıdy. 1935 jyldan zveno jetekshisi bolyp, jyl saıynǵy mindetti josparyn úzdiksiz oryndap otyrady. Sonyń nátıjesinde 1939 jyly sol kezdegi bılik tarapynan birneshe ret marapat alǵan. 1963 jyly KSRO Joǵarǵy keńesi tóralqasynyń Jarlyǵymen balyq óndirý men balyq ónimderiniń óndirisinde memlekettik jospar men mindettemelerdi oryndaýda qol jetkizgen tabystary úshin jerlesteri arasynan alǵashqylardyń biri bolyp Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy. Bul úlken jetistik keıingi urpaqtaryna óshpesteı úlgi-ónege boldy. Taǵaı Jumashuly – bizdiń naǵashy atamyz. Onyń tuńǵysh qyzy Marqama Taǵaıqyzy – meniń anam. Naǵashy atamyz Atyraý eline tanymal, el dáýleti jolynda aıanbaı ter tókken azamat.
Búgingi urpaq Taǵaı Jumashulynyń eńbekqorlyǵy men jurtyna jasaǵan jaqsylyǵyn maqtan tutady. Osy oraıda ótken tarıhty dáriptep, jas urpaqty tárbıeleýde osyndaı eńbek adamdarynyń erligin umytpaı, úlgi kórsetip jatqan aýdandyq, aýyldyq ákimdik basshylaryna alǵysymyz sheksiz. Qazaqta «Áke kórgen oq jonar, ana kórgen ton pisher» degen sóz bar. Búginde Taǵaı atadan taraǵan urpaq elimizdiń ár salasynda eseli eńbek etip júr.
Memleket basshysy eńbek adamyna degen qurmetti arttyrý mańyzdy ekenin atap aıtty. Osyǵan oraı tyndyrymdylyǵymen elengen jandardy memleket tarapynan qoldap, kótermeleý – ıgi qadam. Bul jurtshylyqty qoǵam isine sergek qaraýǵa, eldi kórkeıtýge belsene atsalysýǵa jumyldyrady. Sol turǵyda qarapaıym kásip ıelerine qurmet kórsetý, aldyńǵy tolqyn aǵalardyń eńbegin umytpaı baǵalaı bilý óz isiniń sheberlerin qurmetteý qundylyǵyn nyǵaıta túseri anyq.
Qanysh MOLDABAEV,
TMD jáne Qazaqstannyń eńbek sińirgen energetıgi
ASTANA