Egemendik alǵan kezeńnen beri densaýlyq saqtaý salasynda túrli baǵdarlamalar, jobalar iske asty. Bir baǵdarlamada eskerilmegendi ekinshisi tolyqtyryp otyrdy. Turǵyndarǵa sapaly medısınalyq kómek kórsetý barysynda ınfraqurylymǵa, qural-jabdyqtardy jetildirýge, dárigerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa kóp kóńil bólindi. Qazirde medısınalyq kómekke qoljetimdilikti jaqsartý maqsatynda sıfrlandyrý máselesi jolǵa qoıylyp jatyr. Aýyl medısınasynyń áleýetin arttyrýǵa da basymdyq berilip keledi. Osyǵan qarap medısına bir baǵytta emes, jan-jaqty damyp kele jatqanyn ańǵarý qıyn emes.
Burynyraqta elimizdegi mańdaıaldy medısınalyq mekemeler Almaty qalasynda shoǵyrlanǵan bolatyn. Syrqaty asqynyp, janyna dárý izdegender sonda baryp bilikti mamandardan em alyp júrdi. Ol kezde joǵary tehnologııalyq quraldar sonshalyqty jetilmegen, medısınalyq kómektiń sapasyn qazirgimen salystyrýǵa múlde kelmeıtin edi.
Táýelsizdik alǵan turlaýly jyldary eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy tómen boldy. Keńesten qalǵan iri óndiris oryndary quldyrap, onyń ornyn shaǵyn zaýyttar basyp jatty. Keıbir ónerkásipke taptyrmaıtyn qurylǵylar qaraýsyz qalyp, qara temirge aınaldy. Kúrdeli kezeńdegi qıyndyqtarǵa qaramastan, medısınaǵa, ult saýlyǵyna qatysty máseleler nazardan tys qalmady. Osy turǵyda medısına salasyndaǵy tabystardy birer jylda emes, egemendikten berige deıingi iske asqan jumystyń jemisi dep qabyldaý kerek. Qazir asa kúrdeli aýrý-syrqaý bolmasa, naýqastardyń kóbi óńirde-aq emdelip, saýyǵyp ketip jatyr. Bul oń úderis jelisi úzilmeı, iri qalalardyń tájirıbesi óńirlerdegi medısıanalyq ortalyqtarǵa birte-birte jetip otyrady. Ozyq sheteldik tájirıbelerdi aldymen dárigerler iri medısınalyq ortalyqtarda shyńdap, sodan soń aımaqtaǵy aýrýhana, emhanalarǵa taratady. El kóleminde iri medısınalyq ortalyqtar kóbeıip keledi. Joǵary tehnologııalyq otalardy jasaýǵa materıaldyq bazasy qaýqarly ortalyqtar qolda bar múmkindikti qur jibermeýge tyrysady. Oraıy kelse keńeıgenniń ústine keńeıe túsedi. Astana, Almatydaǵy iri medısınalyq ortalyqtarda jasalatyn kúrdeli operasııalar Shymkent qalasy, Túrkistan, Qaraǵandy oblystarynda batyl, júıeli, nátıjeli oryndala bastady.
Keıingi jyldarǵy medısınadaǵy úlken jetistiktiń biri Ulttyq medısınalyq ortalyqtardyń ashylýy boldy. Qazir ol ortalyqtarǵa alys-jaqyn shetelden kelip emdeletin naýqastar kóbeıip keledi. 2008 jyly Astanada medısınalyq klaster quryldy. TMD elderiniń arasynda alǵashqy ulttyq medısına holdıngi paıda boldy. «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵy, Ulttyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy, Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy, Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyq, Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý ortalyǵy, basqa da medısınalyq uıymdar ashyldy. Bul bir ǵana elordadaǵy medısınalyq ortalyqtar, al óńir-óńirlerde ashylyp jatqan uıymdar qanshama? Ondaǵy sapany medısınalyq týrızmge basymdyq berip otyrǵan Astanamen salystyra almasaq ta, qalyspaıdy.
Mysaly, bıyl Qaraǵandydaǵy oblystyq balalar emhanasynda kúrdeli jóndeý jumystary júrip, hımıoterapııalyq ortalyq ashyldy. Medısınalyq mekemede pasıentterge barlyq jaǵdaı jasalyp, jańa qural-jabdyqtarmen tolyqty. Mekemeniń negizgi ǵımaratynda radıasııalyq onkologııa ortalyǵy jabdyqtaldy. Onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqastarǵa kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyna qatysty túıtkilderdi Májilis depýtattary da kóterip, retteýdi usynǵan edi.
Jalpy, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy túıindi máseleler kóptiń suranysymen rettelip keledi. Sonyń biri – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda aıtqan biryńǵaı medısınalyq aqparattyq júıe. Sıfrlandyrý arqyly salaǵa bólingen qarjyny baqylap, «jalǵan jazbalardyń» jolyn kesýge múmkindik týmaq. Saıyp kelgende, bul da medısınalyq kómek sapasyn jetildirýge jol ashady. Búginde onkologııalyq aýrýǵa shaldyǵýy múmkin degen kúdikti pasıentterge ýaqtyly dıagnostıka júrgizýge «jasyl jol» engizilgen. Árbir óńirdegi onkologııa ortalyǵynda ahýaldyq ortalyqtar qurylǵan. Buryndary onkologııalyq aýrýlardyń keıbirin dárigerler tek hırýrgııada zerttep qaraǵan bolsa, qazir salanyń baǵyty keńeıip, múmkindigi molaıdy. Onkologııalyq aýrýlarǵa qatysty genetıkalyq zertteýler, ǵylymı jańalyqtar kóp. Qaterli isikti tikeleı emdeýge septesetin dári-dármekter shyǵyp jatyr. О́kinishke qaraı, medısına damyǵan saıyn aýrýlardyń túri kóbeıip bara jatqany da jasyryn emes. Sondyqtan elimizdegi bilikti professor-dárigerler medısınanyń barlyq salasynda aldyńǵy qatarly eldermen, halyqaralyq uıymdarmen tyǵyz baılanys ornatqan. Bul baılanys memlekettik deńgeıde medısınaǵa ınvestısııa tartýmen sabaqtasady. Búginde shetelde dári-dármek óndiretin jetekshi kompanııalar elge kelip jatyr. Iаǵnı olardyń alańsyz jumys isteýine jaǵdaı jasalyp otyr degen sóz. Osylaısha, eldegi dári-dármek óndirisi jyldan-jylǵa arta beredi.
Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń bazasynda mıkroneırohırýrgııa, endovaskýlıarlyq, endoskopııalyq jáne fýnksıonaldyq neırohırýrgııa syndy neırohırýrgııanyń jańa salalary endi. Al keıingi jyldardaǵy jańashyldyqtyń biri retinde Gamma-pyshaq radıohırýrgııa keshenin aıtýǵa bolady. Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵy Orta Azııadaǵy jetekshi ortalyqtardyń birine aınalyp úlgerdi. Aıta bersek, medısınanyń barlyq derlik baǵytynda jetistikter jetip artylady. Álbette, salada kóptiń kóńilinde júrgen, túıini tarqamaǵan máseleler de bar. Qalaı degende de, ult saýlyǵy memleket saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp qala beredi.