О́ńir jańalyqtary

ÚShQOŃYRDYŃ  SAMALYN ALA KELDI Qarasaılyqtar mádenı kúnder aıasynda ulttyq salt-dástúr men uly dostyqtyń máıegin taldyqorǵandyqtar nazaryna usyndy Taldyqorǵanda ár jeti saıyn aý­dan men qalalardyń mádenı kúnderin ótkizý jalǵasyp keledi. Jaqynda bul sharany Raıymbek aýdanynyń jurtshylyǵy bastasa, qarasaılyqtar dástúrli merekeniń qaımaǵyn buzbaı, ózgeshe reńmen jalǵastyryp áketti. Árdaıym aımaq halqy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń kishi Otany, kindik qany tamǵan kıeli mekeni ekendigin nazarda ustap, osy bıikte bo­lýǵa bar múmkindikterin jumyl­dy­ryp, belesterdi baǵyndyrýymen kózge túsip keledi. Dástúrli mádenı sharaǵa jan-jaqty daıyndalǵany kórer kózge anyq ańǵarylyp, alańǵa halyq ádettegiden de kóp jınaldy. Ilııas Jansúgirov atyndaǵy Má­denıet saraıynyń aldyna aýdandaǵy sharýa qojalyqtary men kásipker­ler, ulttyq mádenı ortalyq múshe­le­ri baryn jaıyp salyp, qalalyq­tar­dyń bıik suranysyn qanaǵattan­dyrýǵa beıil ekendigi ańǵaryldy. Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaǵan sharaǵa aýdandaǵy 32 ulttyń ókili bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara atsaly­sypty. Cheshen, túrik, uıǵyr, orys, ýkraın, taǵy basqa mádenı ortalyq­tar ulttyq naqyshtaǵy óner­leri men salt-dástúrlerin kórsetýdegi utymdy isterimen kórermen nazaryn aýdardy. Birlik pen tirliktiń, dostyq pen tatýlyqtyń dánekeri ulttardyń baı dastarhanynan dám tatqandar bir-birimen jaqyndassa, qonaqjaı qa­sıet ornyqty. Sonymen qatar aq­shań­qan úılerdegi óner týyndylary kórgen jandy beıjaı qaldyrmady. Qylqalam sheberleriniń qolynan shyqqan tabıǵat tamashalary da kórermendi qyzyqtyrdy. Alystan kelgen ardagerler men más­lıhat depýtattaryn, mekeme, ká­siporyn basshylaryn oblys ákiminiń birinshi orynbasary Amandyq Bata­lov qabyldap, qala men aýyl hal­qy­nyń baılanysyn jaqyndatqan sha­raǵa erekshe daıyndyqpen kelgen­dik­terin atap ótip, qyzý quttyqtady. Jınalǵandardy óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı damýynan habardar etip, Memleket basshysy­nyń Joldaýyndaǵy tapsyrmalarǵa baılanysty alda turǵan mindetterdi de ortaǵa saldy. Kezdesýde aýdan ákimi Lázzat Tur­lashev Almaty qalasyna jaqyn or­nalasqan Qarasaı aýdany jyl ótken saıyn ekonomıkasy damyp, halyq­tyń ál-aýqaty jaqsaryp, eńbek ón­im­diliginiń óskenimen erekshele­ne­tinin aıtty. О́tken merzimde munda 32 mlrd. 264 mln. teńgeniń ónimi ón­dirilipti. “Bıznestiń jol kartasy – 2020” baǵdarlamasy aıasynda shaǵyn jáne orta kásipkerlerge qoldaý kór­setilip, aǵymdaǵy jyly júzdegen jumys oryndary ashylǵan. Qaskeleń qalasynyń bet-beınesi ajarlanyp, turǵyn úı qurylysyna 31 mlrd. 520 mln. teńge ınvestısııa tartylǵan. Kóp qabatty úıler, mádenı-turmys­tyq nysandar qatary tolyǵýda. Bıyl aýdanǵa “Jol kartasymen” 1,3 mlrd. teńge qarjy qarastyrylsa, jumys­syzdyqty boldyrmaý maqsatyndaǵy ıgilikti ister aýqymy da edáýir. Osy­laısha áleýmettik damý baǵytyndaǵy jumystar ortaǵa salynyp, aýdandyq aqsaqaldar keńesiniń múshesi Saı­laý­bek Qydyralıev, “Mavıd” jaýapker­shiligi shekteýli seriktestiginiń dırek­tory Vladımır Maslasov, Ulybrı­tanııada ótken halyqaralyq baıqaý jeńimpazy, Abaı orta mektebiniń túlegi Dámıra Rahımova jáne basqa­lar mádenı kúnder aıasynda ótetin ult­tyq muramyzdy ulyqtaý men qala men aýyldyń arasyn jaqyndatatyn taǵylymdy ister jaıly utymdy oı-pikir bildirdi. Alańda bahadúr baba Qarasaı Altynaıulynyń erligi beınelengen teatrlandyrylǵan kórinis halyqtyń eljandylyq qasıetin oıatyp, dýaly aýyzdan shyqqan ataly sózdiń dýan­dy eldi uıytatynyn taǵy bir dá­lel­dedi. Týǵan eliniń keshegisi men kemel keleshegin altyn arnaǵa toǵystyrýǵa talpynǵan sahna sheberleriniń óneri teńizdeı tereń, tańǵy shyqtaı móldir ótken tarıhtyń káýsarynan sýsyn­da­typ, oǵan shym-shym boılap, syr súzgenine kórermen laıyqty baǵasyn berdi. Aýyzdyǵymen alysqan sáıgú­lik­pen alańǵa atoılatyp shyqqan batyr tulǵasy shynaıy áserge bóledi. Budan soń aýdan kórkemóner­paz­da­rynyń konserti men balkar, slav­ıan, kúrd mádenı ortalyqtary múshe­leriniń ónerleri de kórermendi tánti etti. Tamyry tereńge ketip, ómiri ónerge aınalǵan qarasaılyqtardyń bul kúngi tartymdy keshi birliktiń bıigin, uly dostyqtyń kıesin aı­shyq­­ty ónerlerimen jalǵastyrdy. Alataýǵa ıek artqan Úshqońyrdyń samaly án bolyp qalyqtap, kúı bolyp shertildi. Osylaısha ár ánshi, kúıshi, bıshi, zerger men sheber qatary jańa tolqynmen tolysyp, qanat jaıǵany aıqyn ańǵaryldy. Tamasha tabıǵat, qasıetti topyraqtan nárlengen olardyń bul kúngi óner­leri tabysy órlegen aımaq ekenin taǵy bir qyrynan kórsetti. Tún qarańǵylyǵy qoıýlanǵany­men, Taldyqorǵan qalasynyń aspa­nynda “Úshqońyr” áni qalyqtap, onyń sazdy samaly ár júrekke jol tartty. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. ALASh QOZǴALYSYNYŃ JÚZ JYLDYǴYNA – JÚZ KITAP Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıteti dala danyshpany atanǵan aqyn­nyń 150 jyldyq mereıtoıyna  daı­yn­dyqqa erte bastan qamdanǵan edi. Sonyń nátı­je­sinde Shákárimniń tulǵalyq en­sı­klopedııasy men “Shákárimtaný másele­le­ri” atty kóptomdyq eńbek ýaqytynda ja­ryq kórdi. Munyń sońǵysy áli de jalǵasyn tabýda. Atalǵan oqý orny endi, mine, Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵyna daıyndyqqa da erte bastan kirisip ketti. Sol maqsatpen munda Alashtaný ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń ashylǵanyna da birer jyl bolyp qaldy. Ortalyq ataýly kúnge deıin Alash zııalylarynyń arttarynda qalǵan baǵaly muralaryn 100 tom etip shyǵarý maqsatymen  baǵdarly jumysqa kirisip ketti. Munyń syrtynda Alash qozǵalysyna qatysty búgingi tarıhshy ǵalymdardyń eńbekteri de jaryq kóre bastady. Osy oraıda, ýnıversıtet rektory, professor Erlan Sydyqov áriptesterine úlgi-ónege kórsete bilýde. Aıtalyq, jýyrda ǵana ortalyq tarapynan Alash taqyrybyna arnalǵan tórt kitap jaryqqa shyqsa, onyń biri – “Alash qalasynyń tarıhy” atty kitaptyń avtory – rektordyń  ózi. Onda Alashorda úkimeti men Alash zııalylaryna qatysty tyń derekter, Alashorda úkimeti men soty, alashshyl “Saryarqa” gazeti men “Abaı” jýrnalynyń redaksııalary, baspahanasy ornalasqan ǵımarattar tarıhy týraly tarıhı qujattar molynan paıdalanylǵan. Al “Sıbır ı Kazahstan” atty kitapty Erlan Báttashuly sibirlik shákirti M.Malyshevamen birigip jazǵan. Odan keıingi “Gonımye golodom”, “Gorod Alash” atty eki kitapta Alash taqyrybyna qatysty qujattar jınaqtalyp, derekter sóıleıdi. Ol eki kitapty qurastyrýshy da atalǵan avtor. Sol tórt kitaptyń tusaýy jýyrda ýnıversıtette “Keshegi Alash ıdeıasy – búgingi táýelsiz Qazaqstan” degen atpen ótkizilgen dóńgelek ústel barysynda kesildi. Dóńgelek ústel túrinde ótken bul emen-jarqyn suhbatqa Ǵalı Ázimbaı, Esenǵazy Qýandyq, Qaıyrbolat Nurbaev, Tursyn Haziretaly syndy tarıhshy ǵylym doktorlary arnaıy kelip qatysty. Syndarly áńgime barysynda egemen elimizdiń qatparly tarıhyn esh boıamasyz shyndyq turǵysynda qalyptastyrý týraly keńinen sóz qozǵaldy. Dáýlet SEISENULY, Semeı. QAZAQSTAN – QARQYNDY DAMÝ ÚSTINDEGI EL Merekede jastardyń eljandylyq qasıeti aıqyndalyp, taǵy bir qyrynan tanyldy Jetisý jerinde óńir ekonomıkasyn órken­detý men álemdegi aldyńǵy qatarly elý elge je­týdi kózdegen Memleket basshysynyń “Intel­lek­týaldy ult-2020” ulttyq jobasyn júzege asyrý maqsatynda jastarǵa jan-jaqty bilim, tárbıe berý arqyly básekege qabiletti adam kapıtalyn qalyptastyrýdaǵy ju­mystar júıelengen. Nátıjesinde jyl basynan beri oblysta jastar festıvaliniń jalaýy kóte­ri­lip, merekelik shara aýdan men qalalarda ja­rasym tabýda. Osyndaı jastar jıyny Balqash aýdanynyń Baqanas aýylynda ótip, ol júregi elim dep soqqan jastar belsendiligimen órbidi. Sharada memleketimizdiń myzǵymas birligi men halqymyz tatýlyǵyna, otan­súıgishtigine arnalǵan kórnekilikter anadaıdan kóz tartyp, qoǵamdyq uıym men memlekettik mekeme ókilderi yqylaspen atsalysqanyn aıt­qan lázim. Jastar Elbasynyń “Jas Otannyń” alǵashqy quryltaıynda sóılegen sózindegi “Men qazaqstandyq jastardyń danyshpan Abaı atamyzdyń “Jastyqtyń aty aryndap, tas qııaǵa órledim” degenindeı, bolashaqty qurýǵa tas-túıin daıyn ekendigin kórip qýanyp turmyn. Keń-baıtaq Qazaqstannyń úkilegen úmiti sen­dersińder, meniń jas dostarym!” dese, balqash­tyq jastar kógildir Tý men Eltańbany bıikke kóte­rip, Ánurandy áýelete shyrqap, osy shaqy­rý­ǵa jaýap berdi. Osylaısha elimizdiń aıbynyn asyrýdaǵy eńsesi bıik, erteńi jarqyn jetkin­shekterdiń qatary mol ekenin tanytyp, shat-shadyman merekelik kóńil-kúıdi aspandatty. Jastar aldynda sóılegen Balqash aýdany­nyń ákimi Erǵazy Qoshanbekov jastar halyqtyń rýhyn, ulttyq sezimin, qaharmandyǵyn, dara­ly­ǵyn aıshyqtaıtyn táýelsiz el ulandary retinde qalyptasqanyna toqtaldy. Bastamashyldyqqa qumarlyq, ómirge ińkárlik – olarǵa tán qasıet. Jastardyń oqýy men eńbek etýine jol ashylyp, memleket bolashaǵynyń tizginin ustaıtyn aza­mattar retinde qalyptasýlary qajet. Jastar tárbıesine laıyqty nazar aýdarylyp, olardy eńbekke daıarlaýdaǵy jumystar sheshimin tapsa, ótken merzimde 40-tan astam jas kásibı maman­dyq alý úshin qaıta oqytylǵan. Osynshamasyn qoǵamdyq jumysqa jiberý arqyly másele oń sheshimin tapsa, oblys ákiminiń arnaıy granty­men joǵary oqý ornynda bes bala bilim alýda. Jas­tarǵa jańa úılerden páter berilip, Almaty­daǵy joǵary oqý oryndaryndaǵy 50 stýdenttiń baryp kelýi tegin uıymdastyrylyp otyr. Memleket basshysynyń “Dıplommen – aýylǵa” shaqyrýyna oraı jas mamandarǵa kóter­me aqy, baspana alý úshin 890 myń teńgeden 15 jylǵa paıyssyz nesıe berilgenin de aýdan ákimi óz sózinde naqtylady. Jastar salamatty ómir saltyn murat etýmen qatar, eldi mekenderdi kógaldandyrý, qurylys jumys­tarynda da óz qoltańbalaryn qaldyrǵanyn aıtýǵa bolady. Budan soń “Nur Otan” halyqtyq-demokra­tııa­lyq partııasy oblystyq fılıaly tóraǵa­sy­nyń orynbasary S.Ábdiqadyrov, oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń bastyǵy G.Súleımenova, taǵy basqalar yntymaq pen birlik bar jerde qaıtarymdy eńbek etý men ómir súrý baqytyna qajetti murattarǵa kedergi joqtyǵyn, ortaq shańyraqtyń ıgiligine eńbek etý jastardyń paryzy ekendigin atap kórsete sóıledi. “Qazaqstan – damýshy, gúldengen el” mere­ke­sine jıyrmadan asa eldi meken jastary qaty­syp, jastyq jalyny men eljandylyq sezim­de­rin asqaqtatyp, jazdyń aptap ystyǵyna qara­mastan, ulttar arasyndaǵy dostyq pen beıbit ómirdiń saltanatyna baǵyttalǵan baǵdarlamany kórsetý arqyly erteńimizdiń nurly, keleshe­gimizdiń kemel ekenin aıqyndady. Búgingi beıbit ómirde eńbek etip, baqytty ǵumyr keshýge qajettiliktiń bar ekendigi aıqyn kórinis taýyp, úlken men kishi birliginiń beriktigi taǵy bir qyrynan kórindi. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. BALALAR О́ZDERIN BAQYTTY SEZINGEN KÚN “Birligimiz jarasqan!” aksııasy sheńberinde Qostanaı qalasynda múgedek balalar úshin jat­tyǵý oıyndary ótkizildi. Qaıtkende de balanyń aty – bala. Ol oıynmen ósedi, oıynmen damıdy. Úıde arbaǵa tańylyp otyryp qalǵan balalardy jazdyń maı tońǵysyz kúninde oıyn alańyna alyp shyǵý olarǵa keremet qýanysh syılady. Oıyn-jattyǵýlar múgedek balalar dene qurylymynyń ósýin qamtamasyz etedi, sonymen qatar olar tústerdi aıyryp úırenedi. Mundaı shara Qostanaıda birinshi ret ótip otyrǵan joq. 2000 jyldan beri Natalıa Ko­los­­kova basqaratyn “Radýga” qoǵamdyq uıymy múgedek balalaryn kútip otyrǵan analar úshin óz úıindeı bolyp ketken. Olar osy uıym arqyly bas qosyp, balalardyń emi, dári-dármegi týraly keńesedi, olarǵa jattyǵýlar jasatady. “Radýganyń” aldyna qoıǵan maqsaty da ana­larǵa psıhologııalyq, medısınalyq-áleýmettik jaǵynan qoldaý-kómek kórsetý bolatyn. So­nymen qatar, bul qoǵamdyq uıym múgedek bala­lardyń anasyna ǵana emes, taǵdyry talaıly jastardyń da áleýmettik beıimdelýine, olardyń qoǵamnan beıtarap qalmaýyna jaǵdaı jasaıdy. – Bizdiń uıym qazir oqshaýlyqty sezinbeıdi, memlekettik qurylymmen jáne basqa da qoǵamdyq birlestiktermen áriptes retinde tyǵyz baılanys ornatyp, balalarymyzdyń proble­ma­laryn sheshý joldaryn qarastyramyz, – deıdi “Radýga” qoǵamdyq uıymynyń tóraıymy Na­talıa Koloskova. – Prezıdentimizdiń áleýmettik saıasatynyń barlyq aspektileri shynaıy ómirlik ekenine bizdiń kózimiz anyq jetip otyr. Múgedek balalardyń jattyǵý-oıynyna oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bastyǵy Sholpan Jáketova bastaǵan áleýmettik qyzmetkerler keldi. – Ústimizdegi jyly biz áleýmettik-memlekettik suranysty edáýir ulǵaıttyq, sony oryndaýshynyń biri “Radýga” qoǵamdyq uıymy, – deıdi Sholpan Saparǵalıqyzy. Al balalarǵa memlekettik arhıtektýra-qurylys baqylaý basqarmasy demeýshilik kórsetti. Mine, yntymaqtyń arqasynda múgedek balalar qamqorlyqtan shet qalmaıdy. Jattyǵý-oıyn ústinde múgedek balalar da, olardyń analary da ózderin bir sát baqytty sezindi. Adamdardyń qoldaýymen, qorshaýymen birge bolǵan sátterdiń qýanyshy kópke deıin kishkentaı júrekterdi terbep turdy. Názıra JÁRIMBETOVA, QOSTANAI.