KSRO áskeri sapynda ıadrolyq oqtumsyqtarǵa arnalǵan zymyrandar ushyryp, synaqqa qatysqan jan Shymkentte turady. Bul jaýapty ári qupııa áskerı maman ıesiniń aty-jóni – Dúısenbek Dáribaev.
Ol qazirgi Báıdibek aýdany Shaldar aýylynda týǵan. 1990 jyly ásker qataryna alynyp, Lenıngrad qalasynda áskerı boryshyn óteıdi. D.Dáribaev kópbalaly otbasydan shyqqan úıdiń kenjesi boldy. Ákesi maıdanger bolǵandyqtan, Dúısenbek te áskerde qyzmet etýdi qalady.
Alty aılyq oqý-jattyǵýdan soń aǵamyzdyń aldynda keıingi áskerı boryshyn qaıda óteıtini týraly tańdaý turady. Sóıtip ol birneshe qazaq jigitimen aqyldasyp, Belarýs elin tańdaıdy. Belarýstiń Vıtebsk oblysy Zaslonov poselkesindegi áskerı bólimshege túsedi. Arada kóp ýaqyt ótpeı ıadrolyq qarý-jaraqpen jaqyn tanysýǵa ruqsat degen qaýly shyǵady. Mundaı qujattar kezinde memlekettik qupııa sanaldy. Dúısenbek 9M79 ushyrý qondyrǵysynyń operatory bolǵan. Dońǵalaqty ózdiginen júretin qondyrǵy sýda da júze alady. Áskerde qazaq sarbazynyń mindeti ushyrý qondyrǵysyna zymyrandy qabyldap alý edi. Zymyrandardy tańbasyna qaraı ajyratady. Máselen, AA-86 markaly zymyran – ıadrolyq oqtumsyqty raketa. Áskerı tártip boıynsha zymyrandy qabyldap alyp ushyryp jiberý 15 mınýt ýaqytty alýǵa tıis. Aǵamyzdyń aıtýynsha, 120 shaqyrym jerge ushyrylǵan zymyran 1 mınýt 20 sekýnd ishinde jetip barady eken.
Keıipkerimiz málimdegendeı, KSRO zamanynda tórt synaq alańy bolypty. Bular – Semeı, Kapýstın Iаr, Jańa jer, Azǵyr polıgondary. Jańa jerde óte joıqyn jarylys jasalǵan. Onyń bıiktigi ondaǵan shaqyrymǵa sozylǵan. Jarylys qýaty 100 kılotonnaǵa jetken. Iаdrolyq bomba jarylǵanda radıýsy 5 shaqyrym aýmaqty ot-jalyn sharpıdy. Ári qaraı jarylys tolqyny aldynan kezdesken búkil nárseni jaıpap, joq qylady. Odan keıingi radıasııa barlyq tirshilik ataýlyǵa orasan zııanyn ákeledi. Radıasııaǵa ushyraǵan aımaq júzdegen jyl boıy turýǵa jaramsyz bolyp qalady. Osyndaı joıqyn qarýdy jaratyn maman retinde jattyqqan aǵamyz zymyrandardyń qýaty qısapsyz qudiretke ıe ekenin moıyndaıdy.
«Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin elder zymyrandarmen soǵysatyn halge jetti. Qazir raketalardyń múmkindigi artyp, tipti dáldigi men jarylys qýaty jaǵynan damyp ketti. Soǵys kezinde zymyran túsken jer aınalasyn typ-tıpyl qylyp jiberedi. Sol úshin raketalyq áskerdiń ásker salasyndaǵy mártebesi men orny búgingi tańda óte joǵary. Sondyqtan elimiz áskerı ónerkásip keshenin órkendetý baǵytynda birinshi kezekte zymyran qurastyrý salasyn qolǵa alǵan jón. Osy kúnde soǵysý taktıkasy ózgergen. Dál tıetin zymyran, drondarmen atqylaıdy. Sheshim qabyldaıtyn shtabtyń kózin joısań bitti, jaýdyń júrisin jańyldyryp jiberesiń. Sol sebepti álemde bolyp jatqan búgingi geosaıası turaqsyzdyqtarǵa qarap, otandyq zymyrandar óndirisin damytýdyń qajettiligi ózdiginen týyndaıtynyn baıqaý qıyn emes», dedi qorǵanys salasynyń ardageri.
Sondaı-aq burynǵy qupııa ásker sarbazynyń aıtýynsha, elimizde odaq tarqamaı turǵanda 9M79 ushyrý qondyrǵysy da, qurlyqaralyq zymyrandar da bolǵan. Qazir uzaq qashyqtyǵy 500 shaqyrymǵa deıingi zymyrandar otandyq qorǵanys arsenalynda áli de bar. Biraq olardyń oqtumsyqtarynyń eshqaısysy – ıadrolyq emes. Aǵamyzdyń áskerde ózi sekildi zymyran ushyrý qondyrǵysynyń operatory bolǵan bir orys dosy bolǵan eken. Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary osy kásibin ári qaraı jalǵastyrǵan álgi dosy Baıqońyr ǵarysh aılaǵynda maman bolyp jumys istepti. Sol sebepti qazaq jastaryn zymyran salasy ilimine oqytyp, kóbirek maman daıarlap shyǵarý qajettigin aıtady ardager.
2020 jyly Prezıdent Jarlyǵyna sáıkes ıadrolyq synaqtar men jattyǵýlarǵa qatysqan sarbazdar soǵys ardagerlerine teńestirildi. Biraq ony dáleldeý D.Dáribaevqa ońaıǵa soqpady. Qanshama qujat jınap, sonaý Belarýs eline suraý salýyna týra keldi. Aqyrynda shynymen de ıadrolyq synaqtarǵa tikeleı qatysy bar sarbaz bolǵanyn dáleldep shyqty. Sonymen qatar onyń 3-top múgedektigi sáýleli radıasııaǵa baılanysty ekenin arnaıy medısınalyq mekeme rastap, tıisti anyqtama bergen. Búgingi tańda keıipkerimiz osy mártebesi arqyly memleket tarapynan áleýmettik jeńildikti paıdalanyp júr.