Ádebıet alyptaryn áıgilegen

Qanseıit Ábdezulynyń esimi atal­ǵanda, esimizge klassık Táken Álimqulov túsetini belgili. Zańǵar jazýshy Muhtar Áýezovtiń ózi «Menen keıin qalamyma ıe bolatyn bes qa­lam­ger...» dep Táken Álimqulovty alǵash ata­ǵanyn burynyraq estigenbiz. Ol Áýezov izba­sary bolǵan qalamgerdiń ómiri men shyǵar­ma­shylyǵyna qatysty bes kitap jazdy.

Ádebıettanýda orny bar ǵalymnyń taıaý­da ǵana «Atamura» baspasynan «Alash perzenti» kitaby jaryq kórdi. Kitaptyń betashar só­zin jaz­ǵan ádebıetta­nýshy ǵalym, jazýshy Nur­dáýlet Aqysh Qanseıit Ábdezulynyń shyǵar­mashylyǵyn jan-jaqty zerttegeni bir­den ańǵarylady.

Kitap naǵyz ádebı-syn zertteýlerge­ arnalǵan. Menińshe, jańasha jazylǵan memýarǵa da uqsaı­dy. Sebebi ǵalym tek qana jeke tulǵa týraly qa­typ qalǵan qaǵıdattardy onsha elemeı, ha­lyqqa uǵy­nyqty keń tynys­pen tolǵapty. Áde­bıet alyp­tarymen qalaı kezdeskeni, ondaǵy kóńil kúıdi tamasha jaza bilgenin ańǵarmaý múm­kin emes. Jalpy sany 24 zertteýdiń qaı­sysyn alsańyz da, alǵashqy sóı­lem­derinen-aq ózine baý­rap alady.

Professordyń «Alash perzenti» atty zertteý pýblısıstıkasy tek qana el erteńi úshin eńbek etip, sol jolda qurban bolǵan Alash alyptary týraly. Álıhan Bókeıhan, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatuly, Júsipbek Aımaýytuly, Mustafa Shoqaı, Smaǵul Sádýaqas­uly, Q.Kemeńgeruly syndy Alash ardaq­tylarynyń mádenı hám ǵylymı maıdanda etken eńbekterine ádebı turǵydan tereńirek toqtalady.

HH ǵasyrdyń 90-jyldarynyń basynda jaryq kórgen áıgili professor Temirbek Qojakeevtiń «Jyl qustary», «Kók seńgirler», «Sara sózdiń sardarlary» atty eńbekte­rinde tolyqtaı tarıhı ádil baǵasyn almaǵan N.Tórequlov, S.Qojanov, T.Rysqulov, S.Seıfýllın, T.Júrgenov, B.Súleev, I.Toqtybaev, M.Joldybaev, Sh.Toqjigitov, A.Asylbekov syndy qazaq ádebıeti men máde­nıetine eńbegi sińgen ult qaı­ratkerleriniń shyǵarmashylyǵyna ǵylymı turǵyda alǵash­qylardyń biri bolyp jan-jaqty zertteý júrgizilgenin aıryqsha atap ótedi.

Janǵara Dádebaev, Qan­seıit Ábdezuly, Dandaı Ysqaq­uly, Nurdáýlet Aqysh, Beken Ybyraıymuly sekildi birqatar syn sarbazdary rasynda áde­bıet­taný ǵylymyndaǵy syndy jańasha jolmen jalǵastyrǵany maqalalarynan anyq baıqalady. Búgingi syn men keshegi syndy salystyrsaq, anaǵurlym aıyrmashylyqty ańǵaramyz. Búgingi ádebı syn ótkenge qaraǵanda ózgeshe bir jańa arnaǵa burylǵan sııaqty. Kez kelgen shyǵarmanyń osal tusy men olaq sóılemderin qarapaıym ǵana sózben synap, maqtamen ba­ýyzdaıdy. Ondaı qasıet joǵaryda aty atalǵan ádebıet synshylarynyń shyǵarmashylyǵynan anyq baıqalady. Qanseıit Ábdezulynyń da ádebı portretteri, ǵylymı baıandamalarynan biz aıtqan ádebı synnyń eren úlgisi kórinedi.

Sóz basynda atap ótkenimizdeı, bul kitap jańa bir «ǵylymı me­mýarǵa» uqsaıdy. Sebebi kóp­te­gen zertteýiniń alǵashqy sóı­lemderin óz keıipkerimen qalaı jolyq­qandyǵynan bas­taıdy. Sonymen qatar avtor sol ádisi arqyly oqyr­man­men suhbattasýdyń tamasha bir tásilin tapqandaı kórinis beredi.

Kórnekti ǵylym jáne din qaıratkeri Ábsattar qajy Derbisáli týraly tebirenip jaz­­ǵan «Úmit shyraǵyn ustap ótken ǵulama» atty este­ligin de tyń maǵlumattarmen ádiptegen.

Árisi Muhtar Áýezov, berisi Beısen­baı Kenjebaev, Zeı­nolla Qabdo­lov­tar­dyń mekte­bi­nen túlep ush­qan ádebıettanýshy ǵalym, profes­sor Qan­seıit Ábdezulynyń «Alash per­zenti» atty kitaby­nyń tu­saý­keser rásimi Ulttyq kitaphanada ótti.

Tusaýkeser keshiniń tizginin ustaǵan aqyn, UǴA akademıgi, fılologııa ǵylym­darynyń doktory, professor, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory Baýyrjan Jaqyp is-sharanyń maz­mundy ótýine muryndyq boldy. Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov quttyqtaý sózimen ashty.

Syrtqy muqabasymen qatar tıpografııa­lyq múmkin­dikterdi sheber qoldana bilgen «Atamura» baspasynyń prezıdenti, belgili bas­pager, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Raqymǵalı Qul-Muhammed pen sharanyń ótýine yqpal jasaǵan mádenıet maı­talmany, Ulttyq kitap­hana­ dırektory, Qazaqstan kitap­hanalyq odaq tóraǵasy Baqyt­jamal Ospanovaǵa avtor alǵys aıtty.

Qanat ALTYNBEK,

Ulttyq kitaphananyń ­ǵylymı-ádistemelik qyzmeti mamany