Terektiń efır maıy

Belgili ǵalymnyń oılap tapqan emdik preparattary qarjy tapshylyǵynan óndiriske jol taba almaı otyr M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory Vladlen Polıakovtyń ǵylymmen aınalysyp kele jatqanyna 40 jylǵa taıap qalypty. Sońǵy shırek ǵasyr bederinde terek búrshikteriniń negizinde emdik preparattar jasap shyǵarǵanymen, medısınada keńinen qoldanylyp otyrǵany – balaýyz sham tárizdi dárilik sýppozıtorııler ǵana. Ǵalymnyń kóz maıyn taýysyp, mańdaıterin sarp etken eńbekteri ne sebepti toqyrap turǵanyn bilmekke nıettenip, eńbek demalysynda júrgen jerinen taýyp aldyq. Birinshi saýalymyz alǵash ashqan jańalyq tóńireginde órbidi. – Negizgi mamandyǵym hımık bolsa da, tabıǵat, ósimdikter máselelerimen de aınalystym. Terek búrshikteriniń hımııalyq quramyn zertteý arqyly keremet emdik qasıetterine kóz jetkizdim. Qazaqstanda terektiń 30-dan astam túri ósedi. Bizdiń paıdalanylatynymyz – kók terek. Ǵylym tilinde «populus balsamifera» dep ataıdy. Kóktem kezinde terektiń búrshikterine maı kóp jınalady. Ony medısına salasyna qoldanyp, kóp jylǵy ǵylymı izdenister óz nátıjesin berdi. – Terek maıy qalaı alynady? – Ol úshin terek búrshikteri arnaıy jasalǵan barotermıkalyq qondyrǵyǵa salynyp, maı joǵa­ry qysym arqyly syǵymdalady. Oǵan «Topolın» degen ataý beril­­di. Keıin quramyna efır maıyn qosý arqyly adam aǵzasyna óte paıdaly birneshe dárilik zattar oılap tabyldy. – Keıbirine sıpattama bere ketseńiz. – О́ndiriste keńinen paıdalanylyp júrgen sýppozıtorııdyń saýdadaǵy ataýy – «Balzamdyq-KM». Quramynda topolın, búrgen, kakao maılary, sary balaýyz sekildi belsendi qospalar bar. Farmakologııalyq qasıetterine toqtalatyn bolsaq, túrli bakterııalarǵa, qabynýlarǵa, erler men áıelderdiń jynys aýrýlaryna – birden-bir shıpa. Oblys ortalyǵyndaǵy dárihanalarda úlken suranysqa ıe. Bul jobany almatylyq «Qyzyl maı» fırmasymen birlesip, júzege asyryp kelemiz. Biz medısınalyq dákeniń ornyna ózgeshe jaraqatty tańý materıaldaryn usyndyq. Topolın maıy qospasy bar emdik juqa plenkalar jaraǵa tańylyp, az ýaqyttyń ishinde jazylyp ketkenin tájirıbe kórsetti. О́kinishtisi sol, muny Astanadaǵy ortopedııa jáne travmatologııa ortalyǵy ǵana kádege jaratyp júr. – Týberkýlez aýrýyna qar­sy qoldanylatyn fıto­qa­byq­shalar jobasy da qarajat jetimsizdiginen laboratorııalyq synaq dárejesinen aspaı qalǵan kórinedi. – Ol ras. Bar másele taǵy aqsha­ǵa kelip tireledi. Áıtpese, biz­­diń tarapymyzdan eshqandaı kiná­rat joq. Efır maıy Almaty­daǵy, oblystaǵy týberkýlez orta­lyqtarynda jan-jaqty zerttelip, juqpaly keseldiń 33 mıkrobakterııasyna áser etetini, naýqasty 2-3 aıda jazyp shyǵaratyny dáleldendi. Osy emniń arqasynda 46 adam densaýlyǵyn jaqsartty. Búginde Qaraǵandydaǵy «Fıto­hımııa» halyqaralyq holdıngi jobany suratyp aldy. Ári qaraı ne bolary belgisiz. Osydan birneshe jyl buryn «Sultan» makaron fabrıkasy efır maıynyń 0,1 paıyzy ara­las­­tyrylǵan saǵyz shyǵarýdy qol­ǵa alǵan edi. Aýyz qýysy kesel­derine birden-bir sep bolatyn bul baǵ­darlama da jalǵasyn tappady. Qoryta aıtqanda, biz oılap tapqan emdik preparattardyń sýyq tııýde, kúıik shalýda, stomatologııada, týberkýlezde emdik shıpasy moıyndalǵanymen, tıisti oryndar tarapynan jetkilikti qoldaý tappaı otyr. – Tyǵyryqtan shyǵýdyń qandaı joldaryn usynar edińiz? – Elimizde ımporttyq dári-dármektiń úlesi mol. Baǵasy da ýdaı. Onyń ústine sapasyna qatysty aryz-shaǵymdar da aıtylyp jatady. Al, bizdiń patenttelgen, sertıfıkattalǵan emdik preparattardyń artyqshylyqtary kóp. Birinshiden, shıkizat izdep alysqa sabylmaısyń, jergilikt jerde qamtamasyz etiledi. Ekin­shiden, jasandy qospalardan taza. Úshinshiden, baǵa qoljetimdi. Sondyqtan Elbasymyzdyń otan­dyq farmasevtıkany damytý, qazaqstandyq úles mazmunyn arttyrý mindetine oraı Úkimetten qoldaý bolǵanyn qalar edim. Áńgimelesken О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy. Sýretti túsirgen Talǵat TÁNIBAEV.