Nazarbayev University ǵalymdary parkınson aýrýyna qatysty DJ-1 aqýyzynyń jańa qyzmetin anyqtady. Zertteý nátıjesi keıingi 20 jyldaǵy eń mańyzdy jańalyq retinde tanylyp, bıohımııa salasyndaǵy bedeldi jýrnaldardyń biri «Nature Communications» jýrnalyna jarııalandy.
Otandyq ǵalymdar álemde birinshi bolyp DJ-1 aqýyzynyń jańa molekýlalyq qyzmetin dáleldedi. Aqýyzdyń mýtasııalanǵan bul túri parkınson aýrýyna shaldyqqan naýqastarda kezdesedi. Degenmen aqýyzdyń naqty qandaı qyzmetiniń buzylýy aýrýdy asqyndyratyny belgisiz bolyp kelgen. Zertteý toby tájirıbe júrgizip, DJ-1 proteıni organızmdegi glıkolız kezinde túziletin ýly janama ónimdi beıtaraptandyrýǵa qabiletti jalǵyz molekýla ekenin dáleldedi. Atap aıtqanda, aqýyz «cPGA» dep atalatyn reaktıvti molekýlany zalalsyzdandyrady. Nazarbayev University doktoranty Aıjan Ahmadıdiń sózinshe, ǵylymı jańalyq parkınson aýrýynyń sebepterin tereńirek túsinýge ári jańa emdeý ádisterin damytýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar DJ-1 aqýyzy qaterli isik jasýshalarynda da kezdesedi. Iаǵnı osy aýrýdy emdeýge arnalǵan dárilerdi de jasaýǵa kómektesýi ábden múmkin.
Zertteý nátıjesi bedeldi «Nature Communications» jýrnalynda jarııalandy. Jýrnal bıohımııa salasyndaǵy eń úzdik basylymdardyń qataryna kiredi. Bul zertteýdiń álemdik ǵylym úshin mańyzdyǵyn kórsetedi. Elimizde buǵan deıin jaratylystaný ǵylymy salasynda mundaı deńgeıdegi jumys jarııalanbaǵan. «Nature Communications» jýrnalynda maqala jarııalaý ońaı bolǵan joq. Redaksııa men sarapshylardyń barlyq talabyn oryndaýǵa segiz aı jumys istedik. Bul bizdiń tabandylyǵymyzdyń jemisi dep bilemin», deıdi Aıjan Ahmadı.
Aıta keteıik, zertteý Nazarbayev university provost keńsesiniń «Adamnyń DJ-1 aqýyz sıgnalızasııasynyń molekýlalyq mehanızmderi» granty aıasynda 2019–2023 jyldar aralyǵynda júzege asyrylǵan. Jumysty NU doktoranty Aıjan Ahmadı men medısına mektebiniń magıstranty Ádilhan Eskendir Nazarbayev University assıstent-professory Darhan О́tepbergenovtiń basshylyǵymen júrgizgen.
Ǵylymı joba jetekshisiniń bul salada 20 jyldyq tájirıbesi bar. Ol sheteldik ozyq ǵylymı ortalyqtarda qyzmet atqarǵan. Degenmen Darhan О́tepbergenov óziniń kásibı mansabyndaǵy eń úlken ǵylymı jetistigine elimizde jetkenin erekshe atap ótti. «Men Germanııada, Reseıde, AQSh-ta jumys istedim. Biraq óz elimizde eń úlken ǵylymı jetistigime qol jetkizdim. Bul – men úshin úlken maqtanysh», deıdi ol.
Jas ǵalym Ulybrıtanııada «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha bilim alǵan. Shetelde oqyp kelgen soń, ýnıversıtette jumys isteıdi. Osy kezeńde ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵy arta túsken. «Aýrýlardyń sebepterin, olardyń qalaı damıtynyn, aǵzaǵa qalaı áser etetinin zertteýge qyzyǵamyn. Ásirese parkınson, alsgeımer, qaterli isik aýrýlaryn emdeýge óz úlesimdi qossam deımin», deıdi ǵalym.
Aıjannyń aıtýynsha, ǵalymnyń ómiri – úzdiksiz izdenis pen eńbek. «Ǵylym – bul izdenis. Sen árdaıym jańa nárseni úırenesiń, alǵa qoıǵan maqsatyńa jetýge umtylasyń. Osy úderis maǵan erekshe shabyt beredi», deıdi ol.
A.Ahmadı elimizde jas ǵalymdarǵa arnalǵan múmkindiktiń kóp ekenin atap ótti. Ol «Jas ǵalym» granty sııaqty memlekettik qoldaýdyń arqasynda zertteýshilerdiń ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrýǵa bolatynyna senimdi. «Qazaqstanda jas ǵalymdarǵa arnalǵan kóptegen grant bar. «Jas ǵalym» grantyna ótinish berip, zertteý júrgizýge bolady. Ǵylymdaǵy eń basty qasıet – tabandylyq pen bilimge qushtarlyq. Bizdiki áli bastamasy ǵana. Alda budan da úlken jańalyqtar bolady dep senemin», deıdi jas ǵalym.