О́ziniń táýelsizdik alǵan jyldarynda Qazaqstan konfessııaaralyq jáne etnosaralyq kelisim boıynsha aıryqsha model jasap, ony búkil álem «qazaqstandyq jol» dep tanydy. Bizdiń eldiń tájirıbesi, ásirese, qazirgi etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kıkiljińder týyp otyrǵan kezde ǵalamdyq deńgeıde suranysqa ıe bolyp otyr.
Elimiz árqashanda órkenıetter men mádenıetterdiń arasyndaǵy altyn kópir bolyp keledi. Uly Jibek joly da qazirgi Qazaqstannyń aýmaǵy arqyly ótip, Shyǵys pen Batystyń, Ońtústik pen Soltústiktiń ózara mádenı jáne rýhanı baıýynyń arnasy qyzmetin atqardy.
О́z kezeginde Qazaqstan da álemdik dinder kóshbasshylarynyń únqatysýyna altyn kópir bolyp otyr. 2003 jyly Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bastamashyldyǵymen Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi sııaqty dinaralyq únqatysý alańy dúnıege keldi.
Dinaralyq alǵashqy sammıt rýhanı qundylyqtardyń jahandyq aralasýy prosesiniń alǵashqy qozǵaýshy kúshi boldy. Osynda jáne odan keıin bolǵan sezderde kóptegen birlesken deklarasııalar men málimdemeler qabyldanyp, olar álemdik qoǵamdastyqtyń barlyq halqyna jetti.
Astana sammıtiniń arqasynda ártúrli dinder men etnostar ókilderiniń arasynda ózara senim men yntymaqtastyqtar paıda boldy. Tózimdilik, beıbitshilik, mádenıetterdiń, dinder men órkenıetterdiń yntymaqtastyǵy memleketimizdiń syrtqy saıası bastamalaryn jasaýǵa da negiz boldy. Búgingi tańda Qazaqstan Eýropa elderimen qatar, musylman álemi elderimen de beıbitsúıgishtik mindetterdi iske asyratyn yntymaqtastyq aýmaǵyn ulǵaıtyp keledi.
Qazaqstandyqtardyń bolashaq taǵdyrynda Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Nurly Jol» Joldaýyn iske asyrý mańyzdy ról atqarady. Onda eldiń jarqyn bolashaǵynyń strategııasy aıqyndalǵan.
Din kóshbasshylarynyń túrli janjaldar men kıkiljińderdi eńserip, beıbitshilikke bastar jolynda ózara birlese is-qımyl jasaýdyń mańyzy zor. О́zara únqatysýlar men yntymaqtastyqqa umtylý arqyly din kóshbasshylary basqalarǵa úlgi bola alady. Mine, osy mindetti álemdik ózekti máselelerdi talqylaıtyn jáne ózara qatynasty damytatyn dinaralyq forým atqarady.
Ekinshi deńgeıdegi dıplomatııa – bul kıkiljińderdi retteýdiń strategııasyn ázirleýge baǵyttalǵan toptar men halyqtardyń beıresmı qarym-qatynastary. Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń únqatysý arqyly beıbit ómir súrýge shaqyrǵan úndeýleri gýmanıstik, adamgershil jáne negizdelgen maqsattardy kózdeıdi. Ol násildik jáne dinı qaǵıdattarmen qýdalanǵan halyqtar arasynda qoldaýǵa ıe boldy.
Tózimdilik, ózara túsinistik pen syılastyq, teńdik sııaqty jalpyadamzattyq qundylyqtar barlyq dinderge de tán. Barlyq dindegi adamdardy beıbit ómir súrýge umtylys biriktiredi. Biraq búgin biz barlyq dinderdiń ókilderi ortaq úles qospasa jeńe almaıtyn problemalar men qaterlerdiń aldynda turmyz.
Meıirli bastamalar kóterý arqyly Qazaqstan barlyq álemdik qoǵamdastyqtan ózine degen qurmet pen tanymaldyqqa qol jetkizdi. Dinaralyq únqatysýǵa qosqan úlesi ulttar qaýymdastyǵyndaǵy bizdiń elimizdiń bedelin kóterdi. Ǵalamdyq qurylymdar da Qazaqstandy tanyp jáne oǵan degen óziniń senimin arttyrdy.
Barlyq bes sezdegi kezdesýler men únqatysýlardyń arqasynda biz dinder kóshbasshylarynyń arasyndaǵy jaılylyq pen ózara senimge de qol jetkizdik. Árbir kelesi sezd álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń arasyndaǵy ózara qurmet pen qarym-qatynasty jaqsarta túsip, álemdegi beıbitshilik, qaýipsizdik jáne úılesim jolyndaǵy yntymaqtastyqtardy arttyrýda.
Bul istiń tabysty bolýyna Qazaqstan halqynyń óz ishindegi ǵasyrlar boıǵy dinı tózimdiligi men tolerantty ómir súrý úlgisi de mańyzdy faktorlardyń biri bolyp otyr. Qazaq halqynyń mádenı-etnostyq dástúrlerinen bastaý alatyn rýhanı ómirdegi qatynasqa degen tózimdilik qazirgi jáne bolashaqtaǵy azamattyq beıbit ómirdiń saqtalýyna jaqsy negiz boldy. Qazaqstanda barlyq etnostardyń mádenıeti men dinderi jalpyulttyq qundylyq dep baǵalanady. Respýblıkanyń azamattary ózderiniń balalaryn basqa ulttar men ulystardyń dini men qundylyqtaryna qatysty tózimdi bolýǵa tárbıeleıdi. Bir aýmaqta turyp, ártúrli dinderdi tutynatyn kóptegen ulttar men ulystardyń tarıhı jaǵdaımen qalyptasqan birge ómir súrýi halyqtar men dinder arasyndaǵy yntymaqtastyqty qajet etedi.
Respýblıkanyń syrtqy saıası is-áreketinde halyqaralyq uıymdar eleýli ról atqarýda. Qazaqstannyń halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqtaǵy basymdyqtary týraly Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Egemendi memleket retinde Qazaqstannyń qurylýy men damý strategııasy» atty kitabynda atap kórsetilgen.
Halyqaralyq uıymdar arqyly eldiń dıplomatııalyq qyzmeti Qazaqstan Respýblıkasynyń BUU jáne basqa da halyqaralyq uıymdardaǵy konferensııalar, forýmdar, keńester men sammıtterge shyǵýyn qamtamasyz etip, memlekettiń halyqaralyq deńgeıdegi tanylýy men rólin arttyrady.
Joǵaryda aıtylǵandardyń bárin qorytyndylaı kele bizdiń elimizde turaqty túrde ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezderi álemdik beıbitshilik pen kelisimge, jumyr Jerdegi beıbit ómir súrý men úılesimdiliktiń negizi bolatyn moraldyq jáne etnostyq qaǵıdattardyń saltanat qurýyna ǵalamdyq keńistikte jol ashty dep aıta alamyz.
Aınel TOQMYRZINA,
Mádenıet pen dinderdiń halyqaralyq ortalyǵynyń sarapshysy.